10 Kasım Pazar gününden herkese merhaba.
Aposto'nun Türkiye Avrupa Vakfı tarafından yürütülen Sahte Haberler ve Nefret Söylemiyle Mücadelede Erken Uyarı Sistemi (SAHNE) projesi işbirliğiyle hayata geçirdiği Yankı Raporu bülteni, Yenidoğan Çetesi ile gündeme gelen sağlıkta ticarileştirmeye yönelik politikaların topluma etkisine eğiliyor.
Bültende ayrıca, Allianz Trade'in küresel iflaslardaki artış trendinin önümüzdeki yıl izleyeceği seyir hakkındaki raporunun çıktılarını bulabilirsiniz.
Bununla birlikte yurttaki ekonomik faaliyetlerin ve eğitim seviyesinin Doğu ile Batı arasındaki ayrımını ele alarak bölgesel eşitsizliklerin derinliğine göz atıyoruz. Son olarak ise Amedspor örneğinden yola çıkarak sporda nefret söyleminin boyutlarını tartışıyoruz.
İyi okumalar.
Sağlığın ticarileşmesi: Hizmetlerin ne kadarı özel sektörün elinde?
SGK üzerinden haksız kazanç sağlayan Yenidoğan Çetesi, sağlığın ticarileşmesine yönelik politikaları da yeniden gündeme getirdi.
Sağlık Bakanlığı’nın en son 2022 yılında yayımladığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı’na göre yenidoğan yoğun bakım yatak sayısında özel hastaneler birinci. Özel hastanelerin yenidoğan yoğun bakım yatak sayısı, kamu hastanelerinden yüzde 14 fazla ve toplam yoğun bakım yatak sayısının 1/3’ünden fazlası da özel hastanelerin elinde.
Ayrıca 2002’den 2022’ye kadar kamu hastanesi sayısındaki artış %18.22 olurken, özel hastane sayısındaki artış %111.7 olarak hesaplanıyor. Özel hastane sayısı 2002’de 271 iken 2022'de 572 oldu.
Türkiye'nin sağlık karnesi
Haziran 2002 tarihinde Dünya Bankası’nın (DB) Türkiye’ye sunduğu reform raporu, o dönemde henüz yeni iktidara gelmiş AK Parti hükümetinin sağlık politikalarının temelini oluşturdu.
AK Parti, iktidar olduktan bir yıl sonra bu rapordan yola çıkan “Sağlıkta Dönüşüm Programı”nı hayata geçirdi. Türkiye’de, Sağlıkta Dönüşüm Programı öncesinde sosyal sigorta kurumları özel sağlık hizmetlerini yalnızca istisnai durumlarda kullanıyordu. Özel sektörün finansmanı büyük oranda cepten yapılan harcamalar ve özel sigortalarla sağlanıyordu. 2003’te SDP’nin uygulanmasıyla, sosyal sigorta kurumlarının özel hastanelerden hizmet satın almasının yolu açıldı.
Sağlık harcamaları da bu dönemden sonra giderek arttı. 2005’te yapılan değişiklik ile Sosyal Sigortalar Kurumu'na (SSK) bağlı 148’i hastane olmak üzere yaklaşık 373 sağlık tesisi Sağlık Bakanlığı’na devredildi.
2002’de 271 olan özel hastane sayısı 2 katını aşarak 572’ye yükseldi. Aynı dönemde kamu hastanesi sayısı ise 774’ten 951’e yükseldi. Tüm özel hastanelerin yaklaşık %40’ı İstanbul’da yer alıyor. Benzer durum yatak ve yoğun bakım sayısı için de geçerli. 2022’de ise kamuda yatak sayısı 207.121 olurken bu sayı özelde 55.069’a yükseldi.
Kamu-özel işbirliği modeli
Kamu-özel işbirliği modeliyle hayata geçirilen 14 şehir hastanesinin açılışı sırasında çok sayıda kamu hastanesi kapatıldı. Şehir hastanelerine 2024’te ödenecek tutarın 83 milyar lira olacağı belirtildi.
Türkiye'deki şehir hastanesi projeleri, geleneksel devlet hastanelerinden farklı olarak “Kamu-Özel Ortaklığı” modeliyle hayata geçiriliyor. Bu modelde, devlet hastanenin inşaatı karşılığında özel sektöre 25 yıl boyunca kira ödüyor.
Model ile şehir hastanelerinin her birine 2024 yılı için 4 milyar liranın üzerinde ödenek ayrılırken kamu hastanelerine ayrılan pay 800,6 milyon lirada kaldı. 2027 yılına kadar kamu-özel işbirliği projelerine 847 milyar lira aktarılacağı ortaya çıktı.
Türkiye, sağlık harcamalarında en düşük sıralamada
Türkiye, %4.3 ile OECD ülkeleri arasında GSYH'sine göre sağlığa en düşük payı ayıran ülke. 1.827 dolar ile kişi başına düşen sağlık harcamalarında da yine en düşük sıralarda yer alıyor. Sağlık harcamalarının %76.3’lük kısmı kamu tarafından karşılanıyor. Sağlık harcamalarının bireysel olarak karşılanma oranı ise 2021 yılına ait en güncel verilere göre %16,3 seviyesinde.
Hanehalkları tarafından tedavi, ilaç vb. amaçlı yapılan cepten sağlık harcaması 2022'de bir önceki yıla göre %98,8 artışla 112 milyar 18 milyon liraya ulaştı. Hanehalkının kendi bütçesinden yaptığı sağlık harcamalarının toplam sağlık harcamalarına oranı 2022'de %18,5 oldu. Kişi başına düşen sağlık harcamaları 2021'de ortalama 4 bin 206 lira iken, 2022'de %69,8 artışla 7 bin 141 liraya yükseldi.
Yoksulluk, işsizlik, geçim sıkıntıları nedeniyle Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borçlarını ödeyemeyen 9 milyona yakın yurttaşın 1 Ocak 2025 itibarıyla sağlık hizmetlerinden faydalanamayacağı öngörülüyor.
* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
Allianz Trade: 2024'te küresel iflaslar %11 artacak
Allianz Trade tarafından dünyanın dört bir yanındaki uzman ekonomistler tarafından hazırlanan Küresel İflas Raporu, 2024 verileri ile güncellendi. Yayımlanan raporda, GSYH’sinin toplamı, küresel toplamın yarısından fazlasını oluşturan birçok ülkede 2024 yılında iflasların çift haneli oranlarda artacağı vurgulandı.
Artış beklentilerin üzerinde
Allianz Trade, Şubat ayında 2024 yılına dair yayımladığı ilk küresel iflas raporunda, küresel iflasların 2024 yılında %9 artmasını ve ardından 2025 yılında istikrara kavuşmasını öngörüyordu. Ancak, küresel iflas görünümünü daha da karamsar hâle getiren son gelişmeler ışığında küresel iflasların, önceki tahmine kıyasla 2 puan yükselerek 2024 yılında %11 oranında artması ve 2025 yılında da %2'lik bir artışla zirve bir seviyeye tırmanması bekleniyor. 2026 yılına kadar artan iflas düzeyi, sonrasında istikrara kavuşsa bile yüksek seviyelerde kalmaya devam edecek.
Küresel ve bölgesel iflas endeksinin seyri (2016 baz yılı)
İflasların 2025 yılında ABD'de %12, Almanya’da %4 artması, 2026'da ise her iki ülkede de %4 düşmesi bekleniyor. Fransa ve Birleşik Krallık'ta çok yüksek olan iflas seviyelerinin 2026 yılına kadar daha ılımlı rakamlara gerileyeceği tahmin ediliyor. 2025'te iflaslarda her iki ülkede de %6 düşüş, 2026’da ise Fransa’da %3, Birleşik Krallık’ta %4 düşüş öngörülüyor.
İtalya'da iflasların yükselmeye devam ederek 2025’te %4 ve 2026’da %3 olacağı öngörülüyor. Çin'de ise ticari iflaslar düşük seviyelerden tırmanmaya başlayacak ve Allianz Trade tahminlerine göre 2025 ve 2026 yıllarında sırasıyla %5 ve %6 artacak.
İflaslar 7 ülkede gerileyecek
Raporda listelenen 45 ülke içerisinde iflasların gerilemesi beklenen sadece 7 ülke bulunuyor. Bu ülkelerden Şili'de iflas oranlarının %43 azalması beklenirken iflasların azalması beklenen diğer ülkeler Macaristan (%25), Tayvan(%17), Danimarka (%16), Güney Afrika (%5), Hindistan (%4) ve Bulgaristan (%1).
Allianz Trade Küresel İflas Raporu’nda Türkiye, firmaların yüksek finansman maliyetleri ve ekonomik yavaşlamayla yüzleşmek zorunda olduğu iki büyük pazardan biri olarak tanımlandı. Türkiye’de iflasların geçen seneye göre %20 artacağı da raporda yer alan bilgiler arasında.
Ülkelere göre 2024 yılı iflas değişim oranları
Dünya ekonomisinin yarısı etkilenecek
Çift haneli iflas artışlarının vuracağı ülkeler, küresel GSYH'nin yarısından fazlasını oluşturuyor. Küresel ticari iflaslar, yılbaşından bu yana %9 arttı ve iflaslardaki bu artışın coğrafi ve sektörler arası dağılımı geniş tabanlı. oldu. Allianz Trade'in 2024 iflas endeksinin küresel olarak 2016-2019 ortalamasının %13 üzerinde, ancak Küresel Finansal Kriz seviyesinin %11 altında kalacağı tahmini de raporda göze çarpıyor.
İflas oranları neden dalgalanıyor?
Raporun çıktılarını değerlendiren Allianz Trade CEO'su Aylin Somersan Coqui, küresel ticari iflaslardaki bu inişli-çıkışlı seyrin, kısmen hâlâ durgun olan küresel talep, süregelen jeopolitik belirsizlik ve dengesiz finansman koşullarından kaynaklandığına işaret etti:
“Pandemi ve enerji krizi sırasında şirketleri iflaslardan koruyan destek perdesinin kalkmış olmasıyla 'birikmiş' iflasların ortaya çıkması da bunun bir açıklaması. Bu nedenle, GSYH’leri toplamı küresel toplamın yarısından fazlasını oluşturan birçok ülke 2024 yılında çift haneli iflas artışlarından etkilenecek ve küresel GSYH’nin üçte ikisini oluşturan birçok ülkede bu yıl iflas seviyesi pandemi öncesi seviyelerin üzerine tırmanacak. Sektör bazında bakıldığında ise; inşaat, perakende ve hizmet sektörleri hem sayı hem de ölçek olarak en çok etkilenen sektörler oldu."
İşsizlik riskiyle karşı karşıya olan sektörler
Allianz Trade ekonomistlerinin hazırladığı raporda, küresel ekonominin durgun talep, devam eden jeopolitik gerilimler ve dengesiz finansman koşullarıyla boğuştuğu ortamda, dünya çapındaki işletmelerin karşı karşıya olduğu riskler ve eğilimlere de ışık tutuldu.
- Rapora göre büyük iflas seviyesinin yeni bir rekor kırmış olması özellikle dikkat çekici ve bu durum istihdam için de büyük bir tehdit oluşturuyor. İşsizlik riskiyle karşı karşıya kalan başlıca sektörler arasında inşaat, perakende ve hizmet sektörleri yer alıyor.
Para politikalarının kademeli olarak gevşetilmesi bir miktar rahatlama sağlayabilecek olsa da zor durumdaki işletmeler için sihirli bir değnek yerine geçmeyeceği raporda vurgulanıyor. Düşük faiz oranlarının borçlanma maliyetlerini azaltacağı, nakit akışını iyileştireceği ve kârlılığı artıracağı ancak şirketlerin mali zorlukları tam olarak çözemeyeceği de raporda belirtiliyor.
Allianz Trade iflas araştırmaları baş analisti Maxime Lemerle, şirketlerin çoktan borçlarını azaltmaya ve yüksek faiz oranlarına uyum sağlamaya başladıklarını belirterek şunları söyledi:
"Araştırmalarımız, mevcut gevşeme döngüsünün (Eylül 2025'e kadar -2 puan) kar marjlarını arttırarak (Almanya'da +2 puana, Fransa'da +4 puana, Birleşik Krallık'ta +3 puana ve ABD'de +2,8 puana kadar) iflaslarda -4 puanlık bir düşüşe yol açacağını gösteriyor. Ancak bunun, örneğin ABD'de iflaslarda yaşanacak genel artışı azaltmaya ya da Fransa'da iflaslardaki düşüşü hızlandırmaya etkisi çok az olacaktır."
* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
Eğitimde bölgesel farklılıklar: Batı ve Doğu illerinde eşitsizlikler artıyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2023 Ulusal Eğitim İstatistikleri, eğitim seviyesinde bölgesel eşitsizliklerin devam ettiğini ortaya koyuyor. Batı illeri ve İç Anadolu, eğitim süreleri ve okuryazarlık oranları açısından Doğu ve Güneydoğu illerine kıyasla daha yüksek seviyelere ulaşmış durumda. Bu eğilim, eğitimde bölgesel eşitsizliklerin hâlâ çözülmeyi bekleyen bir konu olduğunu gösteriyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2023 Ulusal Eğitim İstatistikleri, eğitim seviyesinde bölgesel eşitsizliklerin devam ettiğini ortaya koyuyor. Batı illeri ve İç Anadolu, eğitim süreleri ve okuryazarlık oranları açısından Doğu ve Güneydoğu illerine kıyasla daha yüksek seviyelere ulaşmış durumda. Bu eğilim, eğitimde bölgesel eşitsizliklerin hâlâ çözülmeyi bekleyen bir konu olduğunu gösteriyor.
Yükseköğretim mezunları ve bölgesel dağılım
2023 yılı itibarıyla Türkiye genelinde 25 yaş ve üzeri nüfusta yükseköğretim mezunlarının oranı %24,6’ya yükseldi. 2008’de bu oran %9,8 iken, yıllar içinde kademeli bir artış kaydedildi. Ancak, Batı ve İç Anadolu illerindeki yükseköğretim oranları, Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerine göre oldukça yüksek seyretti. Bu durum, eğitim seviyesindeki eşitsizliklerin farklı bölgelerde sürdüğünü gösteriyor.
25 yaş ve üzeri nüfusun tamamlanan eğitim seviyesine göre oranı, 2008, 2023
Ortalama eğitim süresinde farklılıklar
Türkiye genelinde 2023 yılı itibarıyla 25 yaş ve üzeri nüfusun ortalama eğitim süresi 9,3 yıl oldu. Kadınlarda ortalama eğitim süresi 8,6 yıl, erkeklerde ise 10,1 yıl olarak belirlendi. Bölgeler arası karşılaştırmada, Ankara 10,7 yıl ile en yüksek ortalamaya sahipken, Ağrı 7,4 yıl ile en düşük ortalamaya sahip il oldu. Bu veriler, Doğu illerinin eğitim süreleri bakımından Türkiye ortalamasının altında kaldığını ortaya koyuyor.
Cinsiyete göre ortalama eğitim süresinin en yüksek ve en düşük olduğu 10 il, 2023
Okuryazarlık oranları yükseldi, ancak farklılık sürüyor
2023 yılında okuryazarlık oranı 6 yaş ve üzeri nüfusta %97,6 olarak hesaplandı. Kadınlarda bu oran %96’ya ulaşırken, erkeklerde %99,2 oldu. Okuryazarlık oranlarında bölgesel dağılımlar incelendiğinde Batı illeri ve büyükşehirlerde oranların daha yüksek, kırsal alanlarda ise daha düşük olduğu görüldü.
Cinsiyete göre okuma yazma bilenlerin oranı, 2008-2023
Doğu illerinde artış dikkat çekici
Eğitimde en dikkat çekici yükseliş ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinde ortalama eğitim süresi artışında görüldü. Şırnak %54,1 ile son on yılda en yüksek eğitim artış oranına sahip il olurken, Hakkari, Muş, Bingöl ve Siirt de yüksek artış gösteren iller arasında yer aldı. Buna karşılık, Ankara ve Eskişehir gibi Batı illeri en düşük artış oranlarına sahip oldu.
İllere göre ortalama eğitim süresi değişimi, 2014, 2023
Eğitimde ebeveyn faktörü: Ebeveyn eğitimi ve çocukların eğitim başarıları
Ebeveynin eğitim düzeyi, çocukların eğitim seviyesini doğrudan etkileyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. Annesi yükseköğretim mezunu olan bireylerin %84,6’sı yükseköğretimi tamamlarken, babası yükseköğretim mezunu olan bireylerde bu oran %80,2 olarak gerçekleşti. Ancak, annesi ya da babası ortaöğretim altı eğitim seviyesine sahip bireylerde yükseköğretim mezunu oranı %27,9 ve %26,6 ile sınırlı kaldı. Bu veriler, eğitimde toplumsal yapının rolünü açıkça ortaya koyuyor.
Eğitimde bölgesel destekler
TÜİK’in 2023 verileri, eğitimde bölgesel farklılıkların ve ebeveyn eğitiminin çocukların eğitim seviyesine etkisinin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Doğu illerinde eğitim seviyesinde kayda değer bir artış sağlanmış olsa da, eşitsizliklerin giderilmesi için eğitimde bölgesel desteklerin artırılması büyük önem taşıyor. Eğitim yatırımları ve erişim kolaylıkları sağlanarak, eğitim seviyeleri arasında denge oluşturulması hedefleniyor.
* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
Sermaye dağılımında bölgesel orantısızlık verileri
Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz karşısında küçük ölçekli şirketler başta olmak üzere birçok şirket kapanmayla karşı karşıya kalıyor. TOBB verilerine göre 2024’ün ilk 8 ayında kurulan şirketlerin, gerçek kişi ticari işletmelerin ve kooperatiflerin sayısı önceki yılın aynı dönemine göre azalırken kapanan şirketlerin ve kooperatiflerin sayısı ise arttı.
Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz karşısında küçük ölçekli şirketler başta olmak üzere birçok şirket kapanmayla karşı karşıya kalıyor. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) verilerine göre 2024’ün ilk 8 ayında, önceki yılın aynı dönemine göre kurulan şirket sayısı %14,2, kurulan gerçek kişi ticari işletme sayısı %28,6, kurulan kooperatif sayısı ise %13,2 azaldı. 2024’ün ilk 8 ayında yine önceki yılın aynı dönemine göre kapanan şirket sayısında ise %25,4 artış, kooperatif sayısında da %5,2 artış olurken kapanan gerçek kişi ticari işletme sayısında %36,1 azalış görüldü.
TOBB'un yayımladığı 2024 verilerinin 2023 yılı karşılaştırmasında önemli gözlemler açığa çıkıyor. Tablolar ekonomik kalkınmanın Doğu ve Batı illeri arasında nasıl farklılaştığını gösteriyor. En çok ve en az sayıda şirket açılıp kapanan illere ait ayrıntılı veriler, bu farklılığın boyutlarını da ortaya koyuyor.
Açılan şirket sayısında Doğu-Batı eşitsizliği
Batı illeri, 2024 yılı listelerine göre en çok şirketin açıldığı illerin başında yer almaya devam ediyor. İstanbul 2.500 yeni şirket ile listenin başında yer alırken onu 800 şirket ile İzmir ve 700 şirket ile Ankara izliyor.
Öte yandan: Doğu'daki illerde açılan şirket sayısı oldukça düşük. Hakkâri 20, Tunceli 25 ve Ardahan 28 şirket ile en az yeni şirket açılanlar olarak öne çıkıyor. Bu fark, ekonomik merkezlerin Batı'da yoğunlaştığını da gözler önüne seriyor.
En çok ve en az şirket kapanan iller
Nüfus yoğunluğu ve açılan şirketlerin çokluğu göz önünde bulundurulduğunda, kapanan şirketlerde de şaşırılmayacak biçimde Batı illeri başı çekiyor.
TOBB verilerine göre İstanbul'da 500 işletme kapanırken, İzmir'de 200 ve Antalya'da da 150 işletmenin faaliyetlerine son verdiği görülüyor. En az şirket kapanan illerin arasında ise Hakkâri, Iğdır ve Tunceli gibi Doğu illeri bulunuyor. Bu illerde kapanan şirketlerin sayısı 5-10 arasında değişiyor.
Nüfus yoğunluğu ve illerde açılan şirket sayıları baz alındığındaysa Doğu illerinde orantısal olarak daha çok şirketin kapandığı görülüyor.
Sermaye dağılımında İstanbul'un öncü konumu
En çok sayıda şirketin kurulduğu İstanbul, sermaye dağılımında da en büyük payı alıyor. Toplam sermayenin %35'i İstanbul'da kayıtlıyken, onu %10 ile Ankara ve %7 ile İzmir takip ediyor.
Doğu'daki illerde ise sermaye oranları oldukça düşük oranlarda kalıyor. Örneğin Hakkâri ve Tunceli toplam sermayenin yalnızca %0,1'ine sahip. Bu oranlara bakıldığında yine sermaye dağılımında da Doğu-Batı arasındaki eşitsizliğin öne çıktığı görülebiliyor.
Üretim ve yer altı kaynakları konusunda zengin bir coğrafyaya sahip olan Doğu illerinde sermayenin payının düşük olması Doğu'nun öz kaynaklarından elde edilen gelirin Batı illerine aktarıldığı izlenimini oluşturuyor.
Bölgesel ekonomik dengesizlikler: Doğu'ya teşvik politikaları
TOBB verileri, Türkiye'deki ekonomik faaliyetin Batı illerinde yoğunlaşırken Doğu'daki illerde kısıtlı kaldığını gözler önüne seriyor. Uzmanlar Doğu'ya yönelik teşvik politikalarının ve yatırımların geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Özel sektör yatırımlarının Doğu illerine yönlendirilmesi, bölgesel ekonomik dengesizliklerin azaltılmasının önemli bir gereksinimi olarak değerlendiriliyor. Bu adım, ülke ekonomisinin sürdürülebilir bir büyümeye ilerlemesi açısından kritik bir rol oynayabilir.
* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
Futbolda ırkçılık ve nefret söylemi: Amedspor örneği
Amedspor, Türkiye’deki futbol kulüpleri arasında 2014’ten bu yana maruz kaldığı ırkçı söylemler ve nefret söylemleriyle gündeme gelen bir takım. Bunun sebepleri arasında Diyarbakır merkezli takımın sadece bir futbol takımı olmanın ötesinde politik bir tavrın da adresi hâline gelmesinin etkisi olduğu görülüyor.
Amedspor, Türkiye’deki futbol kulüpleri arasında 2014’ten bu yana maruz kaldığı ırkçı söylemler ve nefret söylemleriyle gündeme gelen bir takım. Bunun sebepleri arasında Diyarbakır merkezli takımın isminin "Amedspor" olması ve kulübün destekçilerinin yoğunluklu olarak Kürt taraftarlardan oluşması değerlendirilebilir.
Öte yandan, Amedspor sadece bir futbol takımı olmanın ötesinde aynı zamanda 2015 sonrasındaki süreçte politik bir tavrın da adresi hâline gelmesiyle Kürt siyasetinin de parçası olmuş durumunda.
X'te (eski adıyla Twitter) son bir yıldır içinde "Amedspor" anahtar kelimesi geçen tüm paylaşımları (tweet) analiz ettiğimiz bu raporda, sosyal medyada takımın etrafında gelişen konuşmaları değerlendirdik.
Amedsporun tarihî yolculuğu
1972 yılında kurulan ve 1985 yılına kadar Turan Gazozları'nın sponsorluğunda Melik Ahmet Turan Spor ismiyle top koşturan takımın adı, 1985’te sponsor firmanın desteğini çekmesiyle Melik Ahmet Spor olarak değişti. 1990 yılında Diyarbakır Belediyesi bünyesine katılan kulüp, 2014 yılına kadar Diyarbakır Belediyespor, Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor ve Diski Spor gibi isimlerle sahaya çıktı.
23 Diyarbakırspor ile birlikte şehrin iki büyük takımından biri olan kulüp, 28 Ekim 2014 tarihinde yapılan kongrede ismini Amedspor olarak değiştirdi ve renklerini sarı-kırmızı-yeşil olarak belirledi. TFF, aynı isimde başka bir takımın daha bulunması sebebiyle bu adı geri çevirince takımın resmî adı yeniden değiştirilerek Ağustos 2015’te Amed Sportif Faaliyetler Kulübü (Amed SK) oldu. Kulübün sarı-kırmızı-yeşil olan renkleri de beyaz-kırmızı-yeşil olarak değiştirildi.
Rakamlarla sosyal medyada Amedspor
Son bir yılda Amedspor kelimesini içeren 110.771 tweet atıldığı görülüyor. Kürtçe atılan tweetler 1.563 adet ile toplam tweetlerin yalnızca %1,4'ünü oluşturuyor. Atılan tweetlerin özellikle maç günlerinde yoğunlaştığı, daha çekişmeli geçen maçlarda ise daha sık tweet atıldığı görülüyor.
- Amedspor ile ilgili atılmış tweetler toplam 295.621 defa retweet edilmiş (yeniden paylaşılmış). Bu da her tweetin ortalama 2,67 defa retweetlendiğini gösteriyor.
Tüm tweetlere gelen alıntı ve yanıtlara bakıldığında yanıt sayısının 218.925, alıntı sayısınınsa 53.978 olduğu görülüyor.
Amedspor, bu ismi kullanmaya başladığı 2014 yılından beri ırkçı söyleme ve nefret söylemine en çok maruz kalan takım oldu. Twitter verileri incelendiğinde en yüksek etkileşim alan tweetin 1,37 milyon görüntülenme ile nefret söylemi içeren "Amedspor PKK kulübüdür"’ tweeti olurken bu tweetin ardından en yüksek etkileşimi alan 5 tweetin de yine Amedspor hakkında ırkçı söylem ve nefret söylemi içeren tweetler olduğu görülüyor.
Kurdish Studies Center’ın yürüttüğü taraftar araştırması, kentte her dört kişiden en az birinin kendisini Amedspor taraftarı olarak tanımladığını ortaya koyuyor.
Kurulduğu ilk günden bu yana çeşitli baskılara maruz kalan Amedspor, bu ismi benimsedikten sonra sadece Diyarbakır’da değil hem Güneydoğu'da hem de Türkiye genelinde bir kent takımından beklenenden daha fazla sayıda taraftara ulaştı.
Amedspor'un bir yanıyla Kürt meselesinin yeşil sahalara yansımasına ayna tuttuğunu söylemek de mümkün. Gittiği birçok deplasman maçında ırkçı tezahüratlara maruz kalan takım, rakip tribünlerde 90’lı yılların faili meçhul cinayetlerine gönderme yapılan "Yeşil" lakaplı Mahmut Yıldırım ve "Beyaz Toros" araç görsellerinin de kullanıldığı pankartlar ile ırkçı nefretin futboldaki en büyük odak noktalarından biri hâline geldi.
Tüm bunlara rağmen 2023-2024 sezonunda 2. Lig’de şampiyon olarak kendini bir üst lige taşıyan Amedspor; maruz kaldığı deplasman yasakları ile ekonomik ve siyasi ayrımcılığa rağmen elde ettiği sportif başarı ile hem Diyarbakır hem de bölge için futbol ile kurulan ilişkiyi daha da güçlendirdi. Bugün FC Barcelona Katalanlar için ne ifade ediyorsa, Amed SK da Kürtler için aynı değerleri temsil etmekte.
* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
• Aposto'nun Türkiye Avrupa Vakfı tarafından yürütülen Sahte Haberler ve Nefret Söylemiyle Mücadelede Erken Uyarı Sistemi (SAHNE) projesi işbirliğiyle hayata geçirdiği "Veriden Gazeteciliğe Eğitim Programı" nefret söylemi ve sahte haberlerin olumsuz etkilerine karşı habercileri veri gazeteciliği metotlarıyla güçlendirmeyi hedefliyor.
* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
