28 Şubat Çarşamba sabahından herkese günaydın.
Hem dün hem de bir önceki gün gündem oldukça sakindi, fakat iki gündür süren sessizlik artık son buluyor. Bugün açıklanacak Ocak ayı dış ticaret verileri ve yarın açıklanacak 2023 yılı ekonomik büyüme verileriyle birlikte tempolu bir haber akışı yeniden bizleri bekliyor.
Günün Hikayesi'nde ise "Kaybet-Kaybet dünyasında kimse kazanamaz" başlıklı makaleyi bulabilirsiniz.
Günlük ruh gıdası dozunuz: Kült Rock
İyi okumalar.
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi günü 132,0 milyar TL hacim ve %1,66 kayıpla 9.179 düzeyinden tamamladı. Endekste iki günlük düşüş %2 seviyesini aşmakla birlikte, buna sebep olabilecek olumsuz bir haber akışı olmaması nedeniyle düşüşlerin kâr realizasyonu sonucunda yaşandığı değerlendirmesi yapılıyor.
- Endekste aylık kazanç %9,98 seviyesine gerilemekle birlikte, yılbaşından bu yana kazanç %22,88 seviyesinde.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından en çok kazandıranlar, sırasıyla %9,97 değer kazanan Kocaer Çelik (KCAER), %5,06 değer kazanan Borusan Yatırım (BRYAT) ve %4,81 değer kazanan Bera Holding payları oldu.
- Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %2,36 değer kazanan BIST Bilişim Endeksi (XBLSM) oldu. BIST Bankacılık Endeksi (XBANK) günü %1,0 kayıpla tamamlarken, BIST Sanayi Endeksi'nin (XUSIN) kaybı ise %1,16 oldu.
• Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Başkanı Odile Renaud-Basso ile görüştü. Görüşmenin ardından açıklama yapan Yılmaz, EBRD'nin Türkiye'deki yatırımlarını ve potansiyel işbirliği alanlarını konuştuklarını ifade ederek, "Yeşil finansman, yüksek katma değerli ihracat ve teknoloji odaklı sektör yatırımları ile kadın ve gençlere yönelik EBRD destekleri görüşmemizin diğer öncelikli başlıkları oldu" dedi.
• Bloomberg HT'ye konuşan UBP Sabit Getirili Varlıklar Analisti Apostolos Bantis, 2023'te Türk tahvil piyasasının en iyi performans gösteren piyasalardan bir tanesi olduğunu, 2024 yılında da bu olumlu havanın sürmesini beklediklerini aktardı. Yabancı yatırımcıların kredi riskine karşı Türkiye'ye daha fazla güven duymaya başladığına işaret eden Bantis, Türk şirketlerinin son birkaç yıl içinde çok dirençli olduklarını gösterdiklerini, bu nedenle Hazine tahvillerinden ziyade şirket tahvillerine odaklanmanın daha iyi olduğunu düşündüklerini de ifade etti.
• Dünya Bankası Grubu’na bağlı Uluslararası Finans Kurumu (IFC) Türkiye ve Orta Asya Bölge Direktörü Wiebke Schloemer, Türkiye’ye son 10 yılda 20 milyar USD'nin üzerinde yatırım yaptıklarını, bu yatırımların 3 milyar USD'lik kısmının ise 2022-2023 yılları arasında taahhüt edildiğini duyurdu. Schloemer, ayrıca Dünya Bankası Grubu’nun gelecek 3 yıl içinde Türkiye’de özel sektöre 18 milyar USD'lik doğrudan kredi sağlayacağının da altını çizdi.
• Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, kira artışlarında %25 sınırlamasının uzatılıp uzatılmayacağı tartışmalarına dair açıklamada bulundu:
“Sürenin tekrar uzatılıp uzatılmayacağı Meclis'in takdirinde. Enflasyon hedeflerinin tutturulması durumunda uzatılmasına gerek kalmayacağını belirttik. %25 sınırının kaldırılıp kaldırılmayacağı 1 Temmuz yaklaştığında, günün şartlarına göre belirlenecektir.”
• Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, “Kurala dayalı ve öngörülebilir politikalarımız seçim sonrası dönemde de aynen devam edecektir. Bu çerçevede vatandaşlarımızdan istirham ediyorum; lütfen bizden duymadığınız hiçbir habere itibar etmeyiniz” ifadelerini kullandı.
- 💾 Cep bilgisi: Şimşek söz konusu açıklamayı, sosyal medyada ve çeşitli haber sitelerinde dolaşıma giren "Kredi kartlarında taksit uygulaması kaldırılıyor" haberleri üzerinde yaptı.
• Reuters'a konuşan bankacılık kaynakları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) net uluslararası rezervlerinin 23 Şubat ile sona eren haftada 5,8-6 milyar USD arasında azaldığını hesapladıklarını bildirdi.
- 💾 Cep bilgisi: Hesaplamanın doğru çıkması durumunda TCMB net rezervleri bir önceki hafta itibarıyla 22,5 milyar USD seviyesinde gerilemiş olacak. Rezerv verileri 29 Şubat Cuma günü saat 14.30'da yayımlanacak.
• Finansal Kurumlar Birliği (FKB), 2023 yılında leasing, faktoring, finansman, varlık yönetim ve tasarruf finansman şirketlerinin toplam işlem hacminin 1 trilyon 220 milyar TL'ye ulaştığını bildirdi. Aynı yılda FKB çatısı altında bulunan 5 sektörün aktif büyüklüğü 671 milyar TL'ye ulaşırken, özkaynak büyüklüğü ise 111 milyar TL'ye yükseldi.
• Reuters'a konuşan ABD Hazine Bakanı Yardımcısı Wally Adeyemo, finansal kuruluşlara yaptırım uyarısında bulunan başkanlık kararnamesinin ardından Rusya'ya finansal akışların önemli ölçüde yavaşladığını söyledi. Adeyemo bu süreçte özellikle Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Kazakistan gibi ülkelerden Rusya'ya giden akışların kesintiye uğradığının altını çizdi.
- 💉 Hatırlatma dozu: Daha önceden konuyla ilgili Reuters'a konuşan Rus kaynaklar, Türk bankalarının Rusya'ya gidecek ödemeleri sıkı denetimlere tâbi tutmaya başladıklarını ve bu nedenle Türkiye'den ödeme alamadıklarını ifade etmişti.
• ABD'de Conference Board tüketici güven endeksi Şubat ayında bir önceki aya kıyasla 4,2 puan azalışla 106,7 seviyesine gerileyerek beklentilerin çok altında gerçekleşti.
- ➕ Ayrıca: ABD'de dayanıklı mal siparişleri Ocak ayında aylık bazda %6,1 gerileyerek, pandemi şartlarının geçerli olduğu Nisan 2020'den bu yana sert bir düşüş kaydetti. Siparişlerdeki düşüşte, havacılık ekipmanı siparişlerindeki sert azalışlar etkili oldu.
• Japonya'da manşet enflasyon aylık bazda %0,1; yıllık bazda %2,2 seviyesinde gelerek piyasa beklentilerine yakın gerçekleşti.
• Beşyüzyedi: " Yıl 2020: Buffett 5 büyük Japon holdinginde %5'er hisse aldığını açıklar.
Yıl 2024: Son 4 yılda S&P500 getirisi %53. Bu holdinglerin getirileri %185-%402 arası (JPY cinsi).
Dedenin bazı hamlelerinin müspet sonucunu görmek için 39 sene beklemek gerekmiyormuş zaar ;)"

• Robin Brooks: "AB ülkelerinin her birinden Orta Asya, Kafkasya ve Belarus'taki ülkelere yapılan ihracat büyük ölçüde arttı. Tüm bunların toplamı hiç de küçük değil. Büyük bir rakam. AB'nin ihracatı Rusya'nın Ukrayna'yı işgali öncesine göre ayda 1.3 milyar dolar arttı. AB sadece izliyor."
Küresel pazarlar için sınırlar kalkıyor: Innogate Uluslararası Hızlandırma Programı

İTÜ ARI Teknokent farklı aşamalardaki teknoloji tabanlı girişim ve Ar-Ge şirketlerine katkı sunacak birçok program ve platform yürütüyor. Öne çıkan çalışmaları arasından Innogate Uluslararası Hızlandırma Programı, Birleşik Krallık pazarına giriş için sınırları kaldırıyor.
- Nedir? Teknoloji firmalarının yereldeki başarısını küresel pazarlarda da sürdürmesini sağlamak amacıyla İTÜ ARI Teknokent tarafından yürütülen Innogate, sınırları aşmak isteyen yerli teknoloji firmalarına 10 yıldır destek sağlıyor. 15 edisyonunda ABD pazarına yönelik tasarlanan program, bu yıl, 3’üncü kez Birleşik Krallık pazarına yönelik gerçekleştirilecek. Nisan ayında başlaması planlanan programın 18’inci dönem başvuruları devam ediyor.
- Nasıl? Program, teknoloji firmalarına rehberlik ederek; yeni pazarlara uygun iş modeli geliştirme metotları, küresel pazarlama/satış teknikleri, uluslararası bağlantılara erişim gibi destekleri 360 derece bir hizmetle sunuyor.
- Neden önemli? 18’inci dönemine hazırlanan Innogate programından bugüne kadar 229 yerli firma faydalanarak küresel pazarlardaki ölçeklerini dört kat artırdı, ABD’de ise 15 kat ihracat artışı sağladı.
Küresele açılmak ve ölçeğini büyütmek isteyen tüm yerli teknoloji şirketleri, Innogate Uluslararası Hızlandırma Programı hakkında detaylı bilgi almak ve başvuruda bulunmak için www.innogate.org adresini ziyaret edebilirsiniz.
Kaybet-kaybet dünyasında kimse kazanamaz
Transatlantik topluluğu ve Küresel Güney'deki kilit aktörler, küresel işbirliğinden elde edilen kazanımların eşitsiz dağılımı olarak algıladıkları durumdan memnuniyetsizlik duymaya başladılar. Ancak dünya ekonomisinin parçalanması, özellikle düşük gelirli ülkelerde büyümeyi rayından çıkarabilir ve sıfır toplamlı düşünceyi kendini gerçekleştiren bir kehanete dönüştürebilir.

Tobias Bunde ve Sophie Eisentraut
Eğer uluslararası toplum daha barışçıl ve adil bir küresel düzen yolunda ilerliyorsa bu Soğuk Savaş sonrasının ilk yıllarında olmuştur. O dönemde küresel yönetişim kusurlardan arınmış olmasa da büyük güçlerin savaş riski düşük görünüyordu ve yoksulluk azalıyordu. Dahası, kalkınmayı teşvik etmeye ve çevreyi korumaya adanmış zirvelerin ilk sonuçları, insanlığın en acil sorunlarına dair çığır açacak çözümler bulunacağına dair umutları arttırmıştı.
Ancak jeopolitik gerilimler ve ekonomik belirsizlik, o dönemin iyimserliğini ve hırsını çoktan gölgede bıraktı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in ifadesiyle, uluslararası toplum acil sorunları ele almak için birlikte çalışmak yerine, "devasa bir küresel işlevsizlik içinde kilitlenmiş durumda."
Daha da kötüsü, pek çok devlet artık liberal dünya düzeninin geniş çaplı faydalarını umursamıyor gibi görünüyor; onlar daha çok pastadaki dilimleriyle ilgileniyorlar. Transatlantik topluluğunun kilit aktörleri, güçlü otokrasiler ve sözde Küresel Güney, küresel işbirliğinden elde edilen kazanımların eşitsiz dağılımı olarak algıladıkları durumdan memnuniyetsizlik duymaya başladılar.
Pek çok Batı ülkesinde nüfusun büyük bölümü, genel bir durgunluk ve gerileme eğilimi olarak gördükleri bu durum nedeniyle pastadan aldıkları payın küçüldüğüne inanıyor. Münih Güvenlik Endeksi'nin yeni verileri, bugün G7'de çok az kişinin ülkelerinin bundan on yıl sonra daha güvenli ve daha zengin olacağına inandığını gösteriyor. Dahası, pek çok kişi Çin'in yanı sıra Brezilya, Hindistan ve Güney Afrika'nın bu süre zarfında çok daha güçlü hâle gelmesini bekliyor.
Batı'daki popülist politikacılar, gerileme korkusunu istismar etmekte ustalar, ancak önerdikleri milliyetçi politikalar söz konusu süreci hızlandırabilir. Popülist olmayan liderler bile artan karşılıklı bağımlılığın olumsuz yanları ortaya çıktıkça küreselleşmeye karşı temkinli davranmaya başlıyorlar.
Çin, tartışmasız liberal ekonomik düzenden en çok faydalanan ülke oldu. Küresel pastanın büyümesine yardımcı olan Çinli liderler artık ülkelerinin daha büyük bir dilimi hak ettiğine, ABD'nin aslında Çin'in yükselişini durdurmaya ve küresel sahnede hak ettiği rolü üstlenmesini engellemeye çalışan revizyonist bir güç olduğuna inanıyor.
Azalan nüfus, emlak krizi ve yüksek kamu borcu gibi çeşitli iç sorunlarla karşı karşıya olan Çin, önümüzdeki yıllarda muhtemelen göreceli kazanımlara daha da fazla odaklanacaktır. Çinli liderler "kazan-kazan" işbirliğinden bahsetmeye devam ederken, diğerleri bunun artık Çin'in iki kez kazanması anlamına geldiğine dair şakalar yapıyor. Açıkçası Çin'in son yıllardaki politikaları, bazılarının Çin'in uzun vadeli hedeflerine daha şüpheci yaklaşmasına ve hatta bazılarının ülkeyle ilişkilerini "risklerden arındırmasına" neden oluyor.
Diğerleri ise pastadan aldıkları payın küçülmesinden endişe duymuyorlar, çünkü bu payın zaten az olduğuna inanıyorlar. Yoksulluk içinde yaşayan ya da uzun süreli çatışmalardan muzdarip insanlar için, soyut kurallara dayalı düzeni, savunma ve beraberinde gelen maliyetleri üstlenme çağrıları kulağa duyarsızca ve Batı hakimiyetini pekiştirme amaçlı geliyor.
Birçok Küresel Güney ülkesi, artan jeopolitik parçalanmadan en çok kendilerinin zarar göreceğini iyi biliyor. Bu nedenle taraf tutmaktan kaçınmaya çalışıyor ve bunun yerine kendi çıkarlarını gözetmelerine olanak tanıyacak çoklu uyum çağrısında bulunuyorlar. Ancak bu ülkelerden bazılarının desteklediği ikili anlaşmalara ve kısa vadeli kazanımlara odaklanan işlemsel diplomasi, yalnızca kurallara dayalı bir sistemin sağlayabileceği uzun vadeli beklentileri baltalayabilir.
Devletler başarısını diğerlerinin payına göre tanımladıkça, sıfır toplamlı bir kısırdöngü başlayabilir, bu da ortak refahı baltalayabilir ve jeopolitik gerilimleri şiddetlendirebilir. Bu kaybet-kaybet senaryosu hâlihazırda birçok politika alanında ortaya çıkmakta ve pek çok bölgeyi içine almakta. Küresel işbirliğinin herkese nasıl fayda sağlayabileceğinin belki de en iyi örneği olan iklim politikası bile, hangi ülkenin diğerinin zararı karşısında nasıl kazanç sağlayabileceğine dair endişelerin kurbanı olma riski taşıyor.
Bu politika tercihlerinden bazıları için geçerli nedenler de var: Ekonomik ilişkilerin "riskten arındırılması" daha rekabetçi bir ortama verilen rasyonel bir yanıt ve kırılganlıkların azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak dünya ekonomisinin birbiriyle rekabet eden jeopolitik bloklar hâlinde giderek parçalanması, özellikle düşük gelirli ülkelerde büyümeyi rayından çıkarabilir. Azalan ekonomik büyüme ise sıfır toplamlı bir zihniyeti besleyerek kendini gerçekleştiren bir kehanet yaratır.
Jeopolitik belirsizlik karşısında bir ülkenin pastadaki payını korumak istemesi anlaşılabilir bir durum. Ancak uluslararası toplum, politika tartışmalarında eşit olmayan sonuçlara dair korkuların hâkim olmasını engellemeli. Her şeyden önce, bireysel payları koruma çabaları, pastayı büyütme girişimleriyle dengelenmeli. Bunun için karşılıklı fayda sağlayan işbirliğine dayalı yeni ortaklıklar kurulması ve kazanımların geniş bir şekilde paylaşılmasını sağlamak üzere kurallara dayalı uluslararası düzende reform yapılması gerekir. Bu çabaların başarısız olması durumunda ise her dilim küçülecek ve ülkeler kimin daha az kaybedeceği konusunda rekabete gireceklerdir.
Bu yorum Münih Güvenlik Raporu 2024'ün giriş makalesine dayanmaktadır.
Berlin'deki Hertie School'da kıdemli araştırmacı olan Tobias Bunde, Münih Güvenlik Konferansı'nda Araştırma ve Politika Direktörü olarak görev yapmaktadır. Sophie Eisentraut Münih Güvenlik Konferansı Araştırma ve Yayınlar Başkanı'dır.
Kaynak: No One Wins in a Lose-Lose World
© Project Syndicate 1995-2024




