İçimden
Dünyadan
Nedir?
En Son

ŞEFKATİN KOLLARINDA

Kendimizi sarmalamak
unsplash

unsplash

Yılın son ayı... Geçtiğimiz bir yıla göz atma ve yeni bir yıla hem psikolojik hem de bedensel olarak hazırlanma vakti. Kendimizle ilişkimiz yeni yaşımızda nereden nereye geldi, ya da gelemedi, her ne yaşta olursak olalım kendimize sarılma vakti.

Hâl böyleyken biraz içimize dönelim ve şefkat konusuna bakalım istedim. Şefkat, zannediyorum iyi yaşam ve kendinle çalışma anlamında en yanlış anlaşılan konulardan bir tanesi. O yüzden birazcık irdeleyelim bakalım neler var buralarda...

Bu ay özellikle “öz-şefkat” konusuna odaklanıyor ve bu konu çerçevesinde şefkat nedir, ne değildir araştırmaya geçiyoruz.

Bu sayıda da, odağımızdaki konuya dair yorum ve sorularınızı, yeni konulara dair merakınızı ve "Ayın Getirdikleri" bölümüne yapmak istediğiniz katkıları bana e-posta olarak iletebilirsiniz ([email protected]).

Öz-şefkat temasında dolanırken, Kindness adını verdiğim listenin de kulaklarınızı okşamasına izin verebilirsiniz.

Bu sayıda neler var? 

  •     İçimden: Pamuklar ve dikenler
  •     Dünyadan: Şefkatten öz-şefkate...
  •     Nedir? Sevgi dolu nezaket (metta) nedir?
  •     Ayın Getirdikleri

Dilerim hepimiz yılın son günlerinde keyifle, sağlıkla ve muhabbetle geçirelim zamanımızı. Yeni bir yılda tekrar buluşmak üzere.

İyi okumalar,

Meriç

Zihnin için taze bir başlangıç: İçimdeki Dünya'yı Aposto'nun doyurucu ve güvenilir bir yeni medya deneyimi sunan mobil uygulamalarından da takip etmeyi unutmayın.

Uygulamayı indir


İçimden

Pamuklar ve dikenler

Birlikte var olabilmekteler...

Pamuklar ve dikenler

Sene zannediyorum 1997. İlkokul bitecek, haldır huldur Anadolu liseleri ve kolejler sınavlarına hazırlanıyorum. O yıllarda bu sınava ilk 5 seneden sonra giriyoruz, dolayısıyla henüz ergenliğe adım atmamışım ama kendimle ilgili belirli farkındalıklarım oluşmaya başlamış hatırladığım kadarıyla. Tercihlerim var, kabul edilen ya da edilmeyen, sevdiğim oyunlar var, beğendiğim oğlan çocukları, iyi anlaştığım kız çocukları, özendiğim kimseler var. Var da var.

Sondan bir önceki sene zaten yıl boyu dershaneye gitmiş, bir takım deneme sınavlarına girmişim. İlkokulun son senesi de bir öncekinden farksız. Hatırlayanlarınız vardır, her dershane sürekli deneme sınavı yapar, bunlardan bazıları da size o dershanede burs kazandırırdı. İşte ben de, iyi dershanelerden bir tanesinin böyle sınavlarından birinde, son sene için tam burs kazanıverdim, yani hiçbir ücret ödemeden bütün sene eğitim görebilecektim. Bu durum beni çok heyecanlandırdı mı hatırlamıyorum, ama sonuçta güzel bir başarıydı ve neticede o burs kazandığım yeni dershaneye kaydımı yaptırdık.

Bir önceki sene keyifle gidip gelmiştim o zamanki dershaneme. Güzel notlar almış, birçok sınava girmiştim yine. Ama işte başarım ödüllendirildiği için, yeni dershanem beni beklemekteydi. Zaten neticede 1 senecik daha bu yoğun eğitimi görecek ve sonra beni uzun bir süre besleyecek olan yeni okuluma adım atacaktım.

Öğretim yılı başladı. Hiç unutmuyorum, yeni dershaneye çarşamba-cumartesi günleri gidecektim. Daha öncekine ise salı-cuma günleri gidiyordum. Okuldan geliyordum, sonra biraz vakit geçince dershane servisi geliyordu. Bir gittim, iki gittim derken her servis geldiğinde midemde garip bir şeyler hissetmeye başladım. Aşağı inmek ve o servise binmek istemiyordum. Ayaklarım resmen geri geri gidiyordu, ama ne tepinip ağlayacak kadar küçüktüm, ne de “ben karar verdim, bu dershaneye gitmeyeceğim” diyerek dikkate alınacak kadar büyük. 

Bir ay kadar sonra, hafta içi servis geldiğinde, o sırada annem de çalışıyor olduğu için evde yalnız olmanın gücünü kullanarak zili çalan servisçiye “ben gelemiyorum, hastayım” demeye başladım. Sonra dershaneye gittiğim günlerde de bazı derslerden “öğretmenim midem bulanıyor” diye çıkıp kantinde oturmaya. Kantinde şekerli su yapıp veriyorlardı bana midemin bulantısı geçsin diye (şekerli su ne kadar mantıklıydı bilemiyorum ama çeyrek asır öncesinden bahsediyorum). Geçmiyordu elbette. Çünkü konu midemin sorunu değil, konu benim kafamda ve kalbimde yaşadığım sorunumdu. O binanın hafif karanlık yapısı, sınıfın beyaz ışıkları, dar ve uzun giden sıralar, çok hatırlamasam da muhtemelen kafama göre olmayan sıra arkadaşları... Sanki bir dikenin üzerinde oturuyordum her ders. Tüm bunların bünyemde yarattığı isteksizlikti bana midem bulanıyormuş hissini veren. Halbuki bir önceki seneyi pamuk gibi hatırlıyordum düşündüğümde. Şefkatli öğretmenler (kafama böyle kodlanmış sanırım, yoksa yeni yerde de gestapo öğretmenler yoktu elbette), sarı ışıklı sıcacık sınıflar, eğlenceli bir servis yolculuğu. Sevememiştim işte bu yeni ortamı, ama elimde geçerli bir sebep de yoktu. Hani derler ya, onun bir suçu yoktu, çevresi kötüydü. 

Servisi kaçırmalar, dersten kantine ışınlanmalar derken ne oldu dersiniz? Durumda bir terslik olduğu anlaşıldı ve benim minik hâlimle bir istişare sonucu, hiç para ödemeden gittiğim dershaneden kaydım alınıp, %20 burs vermeyi kabul eden eski dershaneme geri dönüş... Sessiz bir zafer. O aradaki süreçte aileme kendimi nasıl ifade ettiğimi ise hiç hatırlamıyorum. Herhâlde ben değil, bedenim etti diye düşünüyorum. Çünkü uzunca bir süre, başarımı bir başarısızlığa çevirmemeliyim düşüncesiyle kendime işkence ederek gidip gelmeye devam ettiğimi hatırlıyorum.

Bu hikâyeyi size anlattığımda bana karşı içinizde bir şefkat oluşup, ay kıyamam niye dert etmişsin, direnmişsin o kadar, keşke en baştan söyleyiverseymişsin diyor musunuz? Muhtemelen. Ama işte insan kendisine karşı, yaşı kaç olursa olsun, o şefkatli, o anlayışlı, baş okşayıcı davranışa giremiyor kolay kolay. Belki diyebiliriz ki, zaten 11 yaşında nasıl yapasın bunu? Ama biliyoruz ki, yaş 40 da olsa kendimize şefkat hiç oralarda olmayabiliyor, çünkü bilmiyoruz, bilemiyoruz. Kendimize kulak vermeye korkuyor, kulak vermemizin sonuçlarıyla yüzleşmek istemiyoruz. Ya da en fazla, acımasız tarafımızı o çaresiz tarafımıza çevirerek sırtını patpatlıyor ve yolculuyoruz.

Sevgili hocam Cem Şen, Bir Ömüre Benzesin Günün isimli kitabında şöyle diyor: 

“Değişim, kendimize şefkat duyarak başlayacak. Kendimizi geçmişimiz ile tanımlamayı bırakmalı, ilk olarak kendimize şefkat duymalıyız. Kendi kendimizi taşlamayı bırakmadan gerçekleri görebilmek, sevdiklerimize ve tüm varlıklara şefkat duyabilmek mümkün olmayacaktır.”

Bunu okuyorsanız muhtemelen hepiniz belirli bir yaşın üzerinde, kendinize şefkat duyabilmeye ehil bir durumdasınızdır diye düşünüyorum. En azından öz-şefkat, herkes için mümkün. O zaman bir sorun bakalım, sürekli kendinizde suç arayan, kendini cezalandırmak için, yetersiz hissettirmek için çırpınıp duran o yanınızla vedalaşma vakti gelip de geçmiyor mu?

Hikâyeyi paylaşmak için:
Dünyadan

Şefkatten öz-şefkate...

Nezaketin kollarında

Şefkatten öz-şefkate...

Dalai Lama, “Şefkat, bir şeyin acı karşısında özgür olmasını isteme durumudur... Bunu önce kendiniz için isteyin; bu tutku daha sonra başkalarına da kucak açacaktır, hem de daha gelişmiş bir şekilde” demektedir (Christopher K. Germer’in Öz-şefkatli Farkındalık kitabından alıntılanmıştır.)

Şimdi bu cümleyi bir kez daha okumanızı rica ediyorum. Zira iyi biliyorum ki, insanın kafasında, acı ne, neyin özgürlüğü gibi sorular uçuşabiliyor. Tekrar okuduysanız hemen bir de katmanlara ayırarak bakalım.

Geçtiğimiz yıl yayımlanan bir sayıda, “Gönül Yangınları” başlıklı yazımda, acı kavramından detaylı olarak bahsetmiştim. Şimdi yine kısaca ziyaret etmemiz gerekirse, hayatta acılar var, örneğin hastalık, yaşlılık, ölüm... Ya da herkesin bireysel olarak acı duymasını sağlayan münferit olaylar. İşte aslında şefkat, bir şeyin (hissedebilen bir varlığın), bu acılardan özgürleşebilmesini yani acılar karşısında ferah olabilmesini dilemek diyor Dalai Lama.

Dünya literatüründe şefkat için birden fazla ekol, birden fazla anlam yaratılmış aslında. Yani dinî bir yerden bakarsanız başka, akademik açıdan bakarsanız başka tanımlamalarla karşılaşmak mümkün. 

Berkeley Üniversitesi’nde anlamlı bir yaşam için bilim bazlı içgörüler temasıyla yayımlanan Greater Good Magazine’de yer alan açıklamaya göreyse, şefkat kelimenin tam anlamıyla “birlikte acı çekmek” anlamına geliyor. Duygu araştırmacıları arasında, bir başkasının ıstırabıyla yüzleştiğinizde ve bu ıstırabı dindirmek için motive hissettiğinizde ortaya çıkan duygu olarak tanımlanır. Burada şefkatin empati veya fedakârlık ile aynı şey olmadığının özellikle altı çizilmiş.

Budist geleneğin klasik öğretilerinde ise şefkat, “acı karşısında titreyen kalp” olarak tanımlanıyor. Şefkatin cesaretinin soğukkanlılıktan geldiği söyleniyor. Acıyı gördüğümüzde şefkat hissettiğimiz için, acıya kendimizi açabilmek için soğukkanlılığa, sakinliğe ihtiyacımız olduğu belirtiliyor.

Bu noktada şefkat konusunda dünyaca ünlü bir merkezi olan (The Center for Compassion and Altruism Research and Education) Stanford Üniversitesi’ne de bir bakmak iyi bir fikir olabilir.

Şefkat, İngilizceye, Latince acı çekmek anlamına gelen Latince “passio” kökünden geliyor ve Latince birlikte anlamına gelen “com” önekiyle eşleşiyor. Yani gerçekten de “birlikte acı çekmek”. Şefkat kavramı ve onun ıstırapla bağlantısının derin felsefi ve dinî köklere sahip olduğu belirtiliyor. Dediğim gibi, farklı konseptler için farklı açıklamalar mümkün, ancak ortak hissiyat şu, şefkat bir diğerinin ıstırabını görmek, onun bu ıstıraptan özgürleşmesini dilemek, bu acıya karşı "bir" hissetmek.

Öz-şefkat ise bu açıklamalardan yola çıkarak görebileceğimiz üzere, bu hissiyatı kendimize karşı da oluşturmak. Yani kendi ıstırabımızı “görebilmek”, buna karşı açık olabilmek. Öz-şefkat pozitif psikoloji literatürüne Dr. Kristin Neff tarafından tanıtılmıştır ve kendisinin deyimiyle, kendimize karşı sahip olabileceğimiz olumlu bir tutumdur.

Kristin Neff’e göre öz-şefkatin 3 unsuru var. Bunlar, öz nezaket, ortak insanlık hissiyatı ve bilinçli farkındalıktır (bizim Mindfulness olarak bildiğimiz kavram). Neff, “Öz-şefkat zor bir zaman geçirdiğinizde, başarısız olduğunuzda veya kendinizde hoşlanmadığınız bir şeyi fark ettiğinizde, kendinize iyi bir arkadaşınızla yapacağınız destekleyici ve anlayışlı şekilde yanıt vermeyi içerir.” diyor. Acınızı görmezden gelmek yerine, durup kendinize sormak: “Bu şu anda gerçekten zor… Bu anda kendimi nasıl rahatlatabilir ve bakabilirim? Kendime karşı nasıl daha nazik olabilirim?"

İşte kendimize tüm bu soruları sorabilmek ve belki her şeyden önemlisi, içinde bulunduğumuz acı verici deneyime karşı “direnç” göstermeyi bırakabilmek öz-şefkatin başlangıcı. Acımıza, bize iyi hissettirmeyen şeye karşı merakla yaklaşmak, ne var burada diyebilmek. Çünkü direnç varsa, acı deneyim, bir ıstıraba dönüşüyor. Öz-şefkat, ne değildir derseniz, diyebileceğimiz ilk şey şu ki, öz-şefkat sürekli bir iyi hissetme hâli değildir. Dolayısıyla, kendinize karşı nazik olurken, kendinizi sarmalarken, sadece “iyi hissetme” hâline odaklanmayın. Kendimizi nezaketin kollarına bırakmak, kendimize öz-şefkatle yaklaşmak, öncelikle bir kabul hâli. Kendimizi olduğumuz hâlimizle kabul etme, kendimize sarılma. Sonrasında ne hissediyorsak, acı veya tatlı, o hislerimize izin verebilmek.

Kabul etmeliyim ki öz-şefkat denen nane hiç kolay değil. Ama her şey öncelikle bir merakla başlıyor. Bu merakı kendinize göstermeye gönüllüyseniz, yolun yarısından fazlası tamam demektir.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Nedir?

Sevgi dolu nezaket (metta) nedir?

Dilerim özgür olalım...

Sevgi dolu nezaket (metta) nedir?

"Metta" kelimesi, eski bir Hint dili olan Pali dilinde, meta kökünden gelmekte ve sevgi dolu şefkat, yardımseverlik, aktif iyi niyet olarak tercüme edilmektedir. Dilimizde çoğunlukla “sevgi dolu nezaket” olarak kullanılmaktadır. Aslında terimin kendisi, uygulamasına bakıldığında bana sorarsanız, sevgiden ziyade biraz daha “iyi niyet”, “iyi dileklerde bulunmak” gibi çağrışımlar yapıyor ancak bu kısmı çok da karıştırmayıp, yaygın kullanıma sadık kalalım. 

Metta pratiği, en çok uygulanan şefkat meditasyonlarından bir tanesidir. Kaynağı “Karaniya Metta Sutta”dan gelmektedir. Karaniya Metta Sutta ise, Buddha'nın iyi niyet, sevgi dolu nezaket hakkındaki sözleridir. 

Metta, diğer birçok meditasyon pratiğinde olduğu gibi nefese odaklanmak yerine, kendimize, yakınımızdakilere ve hatta tanımadığımız kişilere, güzel düşünceler ve dilekler göndermeye odaklanılan bir meditasyon şeklidir. 

Bu pratiği yaparken, başlangıçta sevmediğiniz birine karşı ve belki hatta kendinize, sevdiğiniz birine karşı bile güzel sözler söylemek, iyi niyetlerde bulunmak garip ve anlamsız gelebilir. Ancak bu dileklerde bulunmanın gerçekten şifa verici bir etkisi olduğunu düşünüyorum. İnsana, unutmuş olduğu bazı olumlu duyguları hatırlatıveriyor.

Metta meditasyonunun en güzel yanı, herhangi bir kısıtlayıcı kapsamının olmaması. Yani her gün farklı dileklerle oturabilirsiniz bu pratiğe. 

Mesela kendime metta cümleleri için benim içimden gelen birkaç örneğim şu şekilde (bunları tüm evren için de dileyebilirsiniz):

  • Bedenimde ve ruhumda huzurlu, mutlu ve hafif olayım.
  • Kendime anlayışlı ve sevgi dolu gözlerle bakmayı öğreneyim.
  • Mevcudiyetimdeki neşe ve mutluluk tohumlarının farkına varayım.
  • Zihnimdeki ve bedenimdeki öfkenin, arzuların kaynağını görmeyi ve tanımayı öğreneyim.
  • Dilerim her gün yeniden içimdeki neşe tohumlarını beslemeyi öğreneyim.
  • Meraklı, bütün ve özgürleşmiş bir yaşam süreyim.
  • Şu andaki mevcut hâlimden, hâllerimden razı olayım. 

Siz de kendi cümlelerinizi yazmak ve belki de paylaşmak ister misiniz?

Metta meditasyonunu benim sesimle deneyimlemek isterseniz de, buradan buyurun. İlk deneyimden sonra, kendinize merakla bakmayı ve yeni hisleri keşfetmeyi unutmayın!

Hikâyeyi paylaşmak için:
En Son

Oku

1. Matt Haig - Rahatlama Kitabı  

2. Christopher K. Germer - Öz Şefkatli Farkındalık 

3. Mine Özgüzel - Edebiyat Terapi (Sanırım 3 yıldır kütüphanemde duran kitabı yıl sona ermeden bitirmeye niyet ettim.)

İzle

1. Stutz (Psikiyatrist Phil Stutz’un yöntemleriyle tanışacağınız, belgesel tadında bir sohbet.)

2. Long Shot (Beklenmedik şekilde eğlenceli bir film.)

3. Swimmers (Biraz uzunca bir dram, ama ayırdığınız vakte değiyor.)

Git

1. Sait Balık - Galataport (Klasik balıkçılarından sıkılanlara, lezzetli ve manzaralı bir alternatif.)

2. Alman Kafe - Nişantaşı (Şehrin ortasında bir Avrupa havası.)

3. Wonder Village (Yeni yıl coşkusu 21-30 Aralık arasında Küçükçiftlik Park’ta. Ben de bebemi alıp gideceğim.)

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

İçimdeki Dünya

İçimdeki Dünya

İçimizdeki dünyaya yakınlaşabilir miyiz? Onu merakla keşfedebilir miyiz? Pratikler, ilhamlar, motivasyonlar ve şifa dünyasından haberler iki haftada bir posta kutunda!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir