24 Şubat Cumartesi gününden merhaba,
Bugünün sayısında bir değişiklik fark edebilirsiniz: Editoryal kürasyon yaklaşımımızı yeniden şekillendirdik. Okurlarımızı daha dinamik ve kapsamlı bir bültenle buluşturmak amacıyla, artık her hafta Angst Sözlüğü’nde yeni bir terime yer verecek; yeni kanallarla iklim ve çevre konularındaki güncel gelişmeleri, araştırmaları, sürdürülebilirlik uygulamalarını takip edecek ve İleri Okuma’da haftanın öne çıkanlarından yola çıkarak ilham aldığımız okuma, izleme, dinleme notlarını paylaşacağız.
Angst ekibinin derlediği haberleri takip etmek ve Tunç Karabayer’in kaleme aldığı Sistem içinde düşünme ve döngüsel ekonomiye geçiş başlıklı yazıyı okumak için bugünkü sayıyı inceleyebilirsiniz.
İyi okumalar,
Alara
AngstHer cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.
✳️ İndirgemecilik:
Redüksiyonizm olarak da bilinen indirgemecilik, karmaşık olguları ve sistemleri, bunları oluşturan daha basit yapıtaşları üzerinden açıklama girişiminde bulunan bir yaklaşımdır.
Karmaşık verilerin ve fenomenlerin basit terimlere indirgendiği bir yöntem veya teori.
Cümle içinde kullanımı: Bu fikrin adı redüksiyonizmdir—bütünün, parçalarının öngörülebilir davranışıyla anlaşılabileceğine olan inanç.
Adam Frank, Discover Magazine, 12 Temmuz 2023

Fotoğraf: Andrew Bladon, University of Cambridge/AFP/Getty Images
✳️ Nature Ecology & Evolution dergisinde yayımlanan araştırmada, dünyadaki dramatik değişikliklere rağmen kelebek genomlarının 250 milyon yıldır neredeyse hiç değişmediği ifade edildi.
- Nasıl? Araştırma, kelebeklerin ve güvelerin geniş besin yelpazesine ve farklı habitatlara uyum sağlama yeteneğinin zaman içinde çeşitlenmelerine ve hayatta kalmalarına yardımcı olduğunu öne sürüyor.
✳️ Temiz enerji, Çin’deki ekonomik büyümenin itici gücü olarak karşımıza çıkıyor. Ancak bir araştırma, ülkenin 2025 için koyduğu iklim hedeflerinin tamamında geride kalmış olduğunu gösteriyor.
- Neden? Araştırma çıktıları, durumun ülkenin inşaat ve üretim sektörlerine teşvik fonları sağlamasından ve kömür enerjisi projelerini onaylamasından kaynaklandığını ifade ediyor.
✳️ Kirli hava içinde bulunan PM2.5 adlı çok ince hava parçacıklarının solunum yoluyla kan dolaşımına girerek insan sağlığı için son derece zararlı sonuçlara neden olduğu ortaya çıktı. Bu durum, insanların kalp ve akciğer hastalıklarına yakalanma riskini artırıyor.
- Ne yapmalı? Araştırma, hükümetlerin belirlediği hava kalitesi kurallarının insan sağlığını yeterince korumadığını, Dünya Sağlık Örgütü'nün kılavuzuna uyulması gerektiğini belirtiyor.
✳️ Avrupa Birliği, hava kalitesini iyileştirmek için daha katı limitler belirledi.
- Yeterli mi? Hedefler, Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği seviyelerin gerisinde. AB’nin limitleri, DSÖ kılavuzundakinin iki katına kadar kirletici maddeye izin veriyor.

Altay’da görevlendirilen polis kuvvetleri
Fotoğraf: Shutterstock
✳️ Çin’in kuzeybatısındaki Sincan bölgesi'nde -52.3°C ile bir soğuk hava rekoru kırıldı. Ülkenin güneyindeki Badu’da ise termometreler 38°C'yi gösteriyor.
- Neden önemli? Aradaki 90.3°C’lik fark, aynı ülkenin sınırları içerisinde kaydedilmiş en büyük sıcaklık farkı.
✳️ ABD’nin Mayfield, Kentucky bölgesinde oluşan kasırgaların üzerinden 2 yıl geçmesine rağmen, birçok kişi kalıcı konut bulma konusunda zorluk yaşıyor.
- Güncel durum: Evleri kasırgalar tarafından yok edilen vatandaşlar, geçici barınma olanağı sağlayan ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlarda kalıyor.
✳️ Avustralya’da yer alan The New South Wales bölgesinde yapılan bir analiz, iklim değişikliğine karşı önlem alınmaz ve nüfus artışı azaltılmazsa, 2060 yılına kadar yıllık hasar faturasının 9 milyar doları bulabileceğini öngörüyor.
✳️ İklim değişikliği inkarcılarının arkasındaki finansal kaynakları ortaya çıkaran gazeteci ve yazar Rob Gelbspan, 84 yaşında Boston’daki evinde hayatını kaybetti.
- Kimdir? Gelbspan, iklim değişikliği konusunda bilim insanlarıyla yaptığı röportajlar sonrası The Heat Is On (1997) ve Boiling Point (2004) gibi kitapları kaleme almıştı.

Görselleştirme: University of the Arts London
✳️ Daha önce "Little Amal" isimli kukla projesiyle, Avrupa’daki mülteci krizi hakkında farkındalık yaratmayı amaçlayan aktivist grubu, şimdi de 20.000 kilometrelik bir yürüyüşe çıkaracakları bir kukla hayvan sürüsüyle iklim krizi üzerine küresel bir diyalog başlatmayı hedefliyor.
- Ne zaman? Serengeti’nin göçebe hayvanlarını temsilen 30 hayvan kuklasının bulunacağı çekirdek sürünün "büyük göç"üne zaman zaman farklı hayvanlar da katılacak. Sürünün yolculuğuna 2025 baharında başlaması ve Senegal’den Norveç’e doğru ilerlemesi bekleniyor.
✳️ Birleşik Krallık’ta iklim eylemcilerinin haklarında açılan davalardan beraat etmek için kullandıkları "rıza" savunması geçersiz hâle gelebilir. Başsavcı Victoria Prentis, bazı davalarda jürinin beraat kararı vermesinin ardından, bu yönteminin önüne geçilmesi için temyize başvurdu.
- Nedir? "Rıza" savunması kapsamında sanık, eylemden etkilenen kuruluşun "tahribat, yarattığı hasar ve koşullarını" bilmesi durumunda zarara rıza göstereceğine dürüstçe inanmasını eylemleri için yasal mazeret olarak sunuyordu.
- Bir adım geriden: Geçen yıl bu savunmayı kullanan iklim protestocularından 9 kişi HSBC’nin Londra genel merkezindeki eylemleri nedeniyle açılan davada suçsuz bulunmuş; bir grup da siyasi partilerin genel merkezlerindeki eylemleri üzerine çıkarıldıkları mahkemede beraat etmişti.
✳️ Florida Üniversitesi’nin öğrenci senatosu, iklim kriziyle mücadele etmek için "yeşil yeni düzen" adında bir karar tasarısını onayladı. Bu, Vali Ron DeSantis’in iklim değişikliğine karşı tutumuna bir tepki olarak görülüyor.
- Neden önemli? Florida Üniversitesi bu kararla öğrenci senatosu aracılığıyla böyle bir kararı kabul eden ilk kamu üniversitesi oldu. Karar tasarısı, üniversite kampüsünde iklim krizine yönelik önlemlerin alınmasını öngörüyor.

Sistem içinde düşünme ve döngüsel ekonomiye geçiş
Döngüsel ekonomiyi, sürdürülebilirliğin talihsiz kaderinden korumak için ne yapmamız gerekiyor? Sistem düşüncesiyle döngüsel ekonominin kesişiminden yola çıkan bir yanıt bulma çabası...
Yazı: Tunç Karabayer
İklim krizi başta olmak üzere, küresel problemlerin çözümünde, belirli zaman aralıklarıyla yeni konseptler ve bakış açılarıyla çalışmalar yürütüldüğünü fark etmiş olabilirsiniz. Sürdürülebilirlik çalışmaları adı altında başlayan süreç, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SDG) ile somut bir hâl aldı. Zaman ilerledikçe özellikle devletler ve özel sektör, SDG’leri tüm çalışmaların odağına aldı fakat aslında çoğu hedefin altının doldurulmadığı yeni yeni fark edilmeye başlandı. Atılan her adımı, ilgili olabilecek bir hedefle bağdaştırmaya çalışmakla başlayan süreç, özellikle şirketlerin zaman içinde yeşil aklama (green washing) süreçlerine hızlı bir geçiş yapmalarına kapı açtı.
Bugün geldiğimiz noktada, özellikle sürdürülebilirlik çalışmalarında, görece doğru adımlar atmaya çalışan şirketlerin SDG'lerden yavaş yavaş uzaklaştığını görmek mümkün. Fakat bu durumun en temel sebebi SDG'lerin yeterince kapsayıcı olmaması değil.
Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve diğer yeşil aklama araçlarından uzak durmaya çalışan küresel gündemin, yenilikçi konseptlere ihtiyacı olduğunu, son birkaç yılda gördüğümüz değişimi inceleyerek anlamak mümkün. Bu durum da bizi sürdürülebilirlik konseptinin içi boşaltıldıktan sonra gündeme gelen döngüsel ekonomi, rejenerasyon, biyoçeşitlilik gibi diğer konseptlere getiriyor.
Peki döngüsel ekonomiyi, sürdürülebilirliğin talihsiz kaderinden korumak için ne yapmamız gerekiyor? Soruyu sistem düşüncesi ile birlikte alıyoruz.
✳️ Yazının tamamını buradan okuyabilirsiniz.

Fotoğraf: Amr Alfiky, Reuters
✳️ COP28 zirvesini yöneten Sultan Al Jaber, dünyanın temiz enerjiye geçiş yaparken enerji talebini kontrol altına alamaması durumunda enerji krizine girebileceğini söyledi. Al Jaber, hükümetlerin enerji dönüşümünün maliyeti hakkında şeffaf olmaları gerektiğini belirtti.
✳️ Kolombiya Çevre Bakanı Susana Muhamad, ülkesinin BM Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi 16. Taraflar Konferansı'nda (COP16) doğayı, küresel çevre gündeminin merkezine yerleştireceğini açıkladı.
- Açıklama: Cop16’nın başkanlığını yapması beklenen Muhamad, iklim biyoçeşitliliği etkilese de, doğanın iklim krizine karşı önemli bir cevap olduğunu ve bu yaklaşımı 2025 yılında Brezilya Amazonları'nda yapılacak COP30’a kadar güçlü bir şekilde savunmak istediklerini belirtti.
✳️ İsviçre, dünyayı soğutarak iklim krizinin tersine çevrilebileceğini savunan tartışmalı güneş jeomühendisliği teknikleri konusunda küresel diyaloğu artırmak için harekete geçti. Ülke, güneşi karartmayı amaçlayan ve büyük oranda varsayıma dayanan test edilmemiş teknolojilerden oluşan güneş radyasyonu yönetiminin (SRM) "risk ve fırsatlarını incelemek" üzere ilk BM uzman grubunun oluşturulmasını öneriyor.
- Neden tartışılıyor? Bu teknolojiler, gezegenin yüzeyine ulaşan güneş ışığı miktarını azaltmayı amaçlıyor. Bunun atmosfere aerosol pompalanarak ya da bulutlar beyazlatılarak yapılabileceği düşünülüyor.
- Bir adım geriden: ABD’li bir startup tarafından Meksika'da yapılan hileli bir SRM deneyi, Meksika hükümetinin Ocak 2023’te güneş jeomühendisliğini yasakladığını duyurmasına yol açmıştı.
✳️ Birleşik Krallık İşçi Partisi, çiftçileri zarara uğrattığı gerekçesiyle ithalatı azaltma ve AB ile daha yakın ticaret ilişkileri kurma planlarını açıkladı.
✳️ Birleşik Krallık, fosil yakıt firmalarının hükümetleri iklim politikaları nedeniyle dava etmesine olanak tanıyan enerji şartnamesinden çekildiğini duyurdu.
- Yöntem: Bu adım, net sıfır hedefleriyle uyumsuz bulunan bir anlaşmadan ayrılma kararı olarak açıklandı.
✳️ Birleşik Krallık hükümeti, doğanın hakları olduğu fikrini kabul edemeyeceğini açıkladı.
- Yorumlar: Bu durum, bazıları tarafından utanç verici, çelişkili ve demokratik olmayan bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor. Bu karar, doğayı koruma konusunda uluslararası anlaşmazlıklara yol açabilir.

Kaynak: Forbes
✳️ Kağıt ve selüloz üreticisi Suzano, Mitsui & Co ile sürdürülebilir biyokütle enerjisi potansiyelini temel alan yeni biyoekonomi girişimleri geliştirmek üzere bir anlaşma imzaladı.
- Amaç: Bu işbirliği, Suzano’nun yönettiği 15.000 kilometrekarelik okaliptüs çiftliklerinden ve selüloz üretim sürecinden elde edilen yan ürünlerle yeni nesil biyoürünler geliştirmeyi hedefliyor.
✳️ İspanya merkezli Cepsa ve Apical Group, Güney Avrupa’nın en büyük biyoyakıt tesisinin inşasına başladı. 2026’da açılacak tesis, yıllık 500.000 ton yenilenebilir dizel ve sürdürülebilir havacılık yakıtı üretecek.
- Hedef: Tesis, organik atıkları kullanacak ve Cepsa’nın 2030’a kadar 2.5 milyon ton biyoyakıt üretme hedefine destek olacak.
✳️ Avustralya Otomobil Birliği (AAA) gerçek dünya koşullarında yapılan yakıt tüketimi testlerine düzenleme getirdi. Araştırma, araçların laboratuvar iddialarına göre %20 daha fazla benzin tükettiğini gösteriyor.
- Öne çıkan: BMW X3, laboratuvarlar sonuçları ile AAA testleri arasında en büyük farka sahip model oldu.
✳️ AB Komisyonu, Almanya’nın çelik üreticisi ArcelorMittal’e üretim süreçlerinin bir kısmını karbonsuzlaştırmak için 1.3 milyar avroluk devlet yardımını onayladı.

Chelsea Physic Garden, Fotoğraf: Sandra Lousada
✳️ Sıcak hava dalgalarında yeşil alanların sıcaklığı azaltıcı etkilerine ilişkin kapsamlı bir araştırma, botanik bahçelerinin bu konudaki en etkili alanlar olduğunu ortaya koydu.
- Neden önemli? Küresel Temiz Hava Araştırmaları Merkezi (GCCAR) ekibi, bu bulgunun ısınan bir dünya için şehir planlaması yapan karar alıcıların işine yarayacağını umuyor.
✳️ Birleşik Krallık’ta yer alan çiftlikler, geçen yıllara kıyasla en yağışlı kışını yaşarken, binlerce dönümlük tarım arazisinin de su altında kaldığı bildiriliyor.
- Kolektif: Aşırı hava olayları, Ulusal Çiftçiler Birliği konferansının gündeminin başında yer alıyor.

Fotoğraf: Pir Haber Ajansı
✳️ Haftanın makalesi: Pelin Cengiz, Spektrum için kaleme aldığı yazıda, Erzincan İliç’teki altın madeninde yaşanan çevre felaketini konu edinerek "Türkiye neden mercimek yerine altını seçti?" sorusuna odaklanıyor.
- AK Parti döneminde altın madencilerine Türkiye’nin kapıları neden açıldı? Bu şirketler neden korunuyor?
- İktidarın küresel altın şirketlerinin Türkiye’de bulunmasından kazancı nedir?
- Altıncıların Anadolu'daki varlığından kim fayda sağlıyor?
Tamamını buradan okuyabilirsiniz.
✳️ Haftanın kitabı: Yale University Press’ten çıkan Blue New Deal: Why We Need a New Politics for the Ocean, okyanus politikalarının merkezine eşitlik, demokrasi ve sürdürülebilirliği koyan bir manifesto sunuyor. Yazar Chris Armstrong, mevcut yönetim şekillerinin okyanusların korunmasında yetersiz kaldığını belirtiyor ve deniz hayvanlarının haklarına da odaklanarak bu krizi inceliyor.
✳️ Haftanın röportajı: Angst editörü Alara Demirel’in müzisyen Lara Di Lara’yla yaptığı röportaj, sanatçının üretimlerinde doğadan ilham almasına odaklanıyor. Tamamını buradan okuyabilirsiniz.
✳️ Haftanın araştırması: Araştırma şirketi Ipsos’un geçen yıl Dünya Günü’nde yayımladığı çalışma, toplumun iklim değişikliğine karşı tutumunu inceliyor. Tamamını buradan okuyabilirsiniz.



