Sorun sistemsel ve her şey sınıfsal. Sürdürülebilir kent tarımını konuşurken bu konulara girmemenin ihtimali de yok. Bugün bu bağlamda Küba’nın 1990’larda yaşadığı krizden sonra uyguladığı sürdürülebilir tarım sistemine odaklanıyoruz. Elde krizden doğan zorunlu bir dönüşüm var—organik, uygun maliyetli ve dayanıklı bir gıda tedarik sistemi kurulmasına öncülük edecekse neden incelemeyelim ki?
1994 yılında Havana’da başlatılan hareket üzerine Havana’da 8.000’den fazla şehir çiftliği kuruluyor. Sistem işe yarıyor; çiftlikler, 1998’de 541.000 ton gıda üretiyor ve ülkedeki gıda krizini önemli ölçüde hafifletiyor.

İllüstrasyon: Canva Pro
İçindekiler:
✳️ COP28: Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na doğru
✳️ İklim değişikliği: Dünya, 2°C’yi ilk kez aştı
✳️ Su verimliliği: Türkiye, su kıtlığı çeken ülkeler arasına girebilir
✳️ Odak: Sürdürülebilir kent tarımı özelinde yiyecek krizinden sonra Küba örneği
✳️ 400 PPM: Sentez ve kapanış
Angst’ın derlediği haberleri takip etmek, Alara Demirel’in kaleme aldığı Sürdürülebilir kent tarımı: 1990’lardan sonra Küba örneği başlıklı yazıyı okumak için bugünkü sayıyı inceleyebilirsiniz.
İyi okumalar,
Angst ekibi
AngstHer cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na doğru
ABD, BAE, Küçük Ada Devletleri İttifakı, G77 ve Çin nelere odaklanıyor?

Dubai’de düzenlenecek olan Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi, yaklaşık 200 ülkeden 70.000’in üzerinde katılımcıyı ağırlayacak ve iklim değişikliği eylemleri üzerine yoğun küresel müzakerelere sahne olacak. Yıllık zirvelerin bağlayıcı olmayan kararları ve hantal yapısı hâlâ sorgulanıyor.
Bu yılki zirve, Paris Anlaşması’nın üzerinden 8 yıl geçmişken, belirlenen iklim hedeflerinde ne kadar yol katedildiğine odaklanacak. Ayrıca geçen yılın taahhüdü—iklim değişikliğinden etkilenen gelişmekte olan ülkeler için bir fon oluşturma konusu—masaya yatırılacak.
Ülkeler neye odaklanıyor?
- Joe Biden yerine John Kerry’nin temsil edeceği ABD, kömür enerjisi izinlerinin sonlandırılması ve yenilenebilir enerjinin genişletilmesi gibi konuları gündeme getirecek.
- BAE, Ekim ayı sonunda düzenlenen COP öncesi zirvede ifade ettiği gibi 2015 Paris Anlaşması’nın imzalanmasından bu yana ilerleme ve gerilemelerin değerlendirilmesine "sağlam" bir yanıt verilmesine, emisyonların kesilmesi konusunda "güçlü" bir sonuç elde edilmesine ve finansman konusunda çözümlere odaklanacak.
- Küçük Ada Devletleri İttifakı, küresel emisyonların 2025 yılından önce zirveye ulaşmasını ve gelişmiş ülkelerin öncülük etmesini talep edecek.
- Blok, "verimsiz" fosil yakıt sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırılmasını, dolayısıyla da sürdürülebilir enerji kullanımı artıracak ve fosil yakıt kullanımını ortadan kaldıracak bir yol haritası çağrısında bulunuyor.
- G77 ve Çin, iklim krizinden etkilenen ülkelere yardım için yapılan “Kayıp ve Zarar” anlaşmasının sadece küçük adalar ve en az gelişmiş ülkeler için değil, tüm gelişmekte olan ülkeler için uygulanmasını talep ederek "sağlam ve birleşik" bir pozisyon sergileyecek.
Dünya, 2°C’yi ilk kez aştı
Bu aşma anı geçici nitelik taşısa da Paris Anlaşması’nın belirlediği maksimum ısınma limiti geçilmiş oldu.

Dünya, kritik bir ısınma eşiğini temsil eden 2°C’lik sıcaklık artışını ilk defa geçti. Bu geçici bir durum olabilir ancak bilim insanları iklim değişikliğiyle mücadelede istenilen rotanın oldukça dışına çıkıldığı konusunda uyarıyorlar.
- Neler oluyor?: Avrupa’nın hava tahmin merkezi olan ECMWF’nin ilk verilerine göre, geçen Cuma günü global ortalama sıcaklık Sanayi Devrimi öncesine göre 2,06°C arttı.
- Ne demek?: Bu geçici eşik aşımı, iklim değişikliğinin en kötü etkilerini engelleme amacı taşıyan Paris Anlaşması’nın belirlediği sınırın geçildiği anlamına geliyor.
- İlk değerlendirmelerin gerçek verilerle uyumlu olup olmadığı birkaç hafta içinde teyit edilecek.

Kaynak: ECMWF/Copernicus
- Açıklamalar: İklim Eylem Ağı’nın küresel politika stratejisti Harjeet Singh’e göre 2°C’lik bir artış devam eden bir küresel krizin işareti.
- Editörün yorumu: Fosil yakıtları merkezine alan kalkınma modelinin ağır sonuçları, COP 28 öncesi dünya liderleri üzerindeki baskıyı artırıyor.
Türkiye, su kıtlığı çeken ülkeler arasına girebilir
"Su Verimliliği Seferberliği Bilgilendirme Toplantısı" düzenlendi.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, su sorununun Türkiye için artan bir tehdit oluşturduğunu ve 2030 yılında su kaynaklarının %20 oranında azalabileceği uyarısında bulundu.
- Güncel durum: Yumaklı, açıklamasında "Ülkemizin su potansiyeli dikkate alınarak yapılan hesaplamalarda, kişi başına düşen yıllık su miktarı bin 313 metreküp. Kullandığımız değil, kullanabileceğimiz kişi başı azami miktardan bahsediyorum. Bu değer, uluslararası göstergelere göre ülkemizin su stresi altında olduğu anlamına geliyor." yorumunda bulundu.
- Su kıtlığı çeken ülkeler sınıfı: Bu durumun devam ederse 2030 yılında güncel oran 1000 metreküp altına düşecek ve Türkiye su kıtlığı çeken ülkeler sınıfına girecek.
- Çözüm: Su tasarrufu konusunda toplumsal seferberlik çağrısında bulunulan toplantıda su verimliliğiyle ilgili hedeflerin belirlendiği ve su kaynaklarının korunması için çeşitli önlemlerin alındığı bir dizi çalışma yürütüldüğünü açıklandı.
Hayalini kurduğun dünyanın peşinde: Samsung’dan Solve for Tomorrow

Samsung Electronics Türkiye ve Habitat Derneği iş birliğiyle düzenlenen Solve for Tomorrow yarışması, 8. sınıftan 12. sınıfa kadar tüm öğrencileri toplumsal sorunları çözmeye yönlendirerek öğrenmeyi heyecan verici bir deneyime dönüştürüyor. Program için başvurular 26 Ocak 2024’e kadar buradan yapılabiliyor.
- Nedir? Toplumun en acil sorunlarına ürettikleri projelerle çözüm arayacak gençler, kurdukları en az 2, en fazla 4 kişilik gruplarla ‘‘Solve for Tomorrow’’ programına katılım sağlayabilecek. Üç aşamadan oluşan programda dereceye giren takımlardan birinci takıma 100.000 TL, ikinci takıma 80.000 TL, üçüncü takıma ise 50.000 TL değerinde Samsung ürünlerinde kullanabilecekleri hediye çekleri verilecek.
- Detaylar: Program bu sene ‘‘İnsanlık’’ ve ‘‘Gezegenimiz’’ olmak üzere iki temayı içeriyor. Böylelikle hem insanlık hem de gezegenimiz için daha sürdürülebilir bir gelecek inşa etme hedefini içerisinde barındırıyor.
- Neden önemli? Samsung'un 2010 yılında başlattığı Solve for Tomorrow, gençlerin yaratıcılığını ve yenilikçiliğini teşvik ediyor. STEM eğitimine olan ilgiyi ve yeterliliği artırmak için tasarlanan program, gençlerin içinde yaşadıkları dünyayı daha iyi anlamalarına ve toplumda ihtiyaç duyulan becerileri geliştirmelerine yardımcı oluyor. Ayrıca gençlere, iş gücü ve toplumun geleceğini şekillendirebilecek yetenekler kazandırılması hedefleniyor.
Gelecekte istediğin dünyayı bugünden tasarlamaya başlamak için Solve for Tomorrow yarışmasına buradan başvurabilir, detaylı bilgiyi yine orada bulabilirsin.
Sürdürülebilir kent tarımı: 1990’lardan sonra Küba örneği
Organik, uygun maliyetli ve dayanıklı bir gıda tedarik sistemi kurmak için ne gerekiyor? Kendine yeten şehirler kurmak mümkün mü?

Petrol kaynakları iyice azaldığında, petrol temelli ekonomimize ne olacak? Bizi Mad Max tarzı ilkel bir savaş ortamı mı yoksa Ursula LeGuin’in sanayinin yok olduğu barışçıl dünyası mı bekliyor? Mesela kentlere besin ulaştırmak için yakıt tükenirse, şehirliler ne yapacak?
—Rana Söylemez, Yeşil Gazete
Küba’nın agroekolojik modele geçişi, ülkeyi sürdürülebilir tarımda dünya liderlerinden biri konumuna getirmiş ama yerel çiftçiler, politika yapıcılar ve akademisyenler için benzersiz zorluklar doğurmuş. Bu dinamik ve dengesiz sürece rağmen Küba’nın kent tarımı ağının temelini oluşturan organopónicos (şehir çiftlikleri), Havana’daki toprakların %8’ini, ada genelinde de şehir topraklarının %3,4’ünü kaplıyor. Tarım Bakanlığı bünyesindeki Ulusal Kent Tarımı Grubu da bu çabanın lideri konumunda.
Tabii bu işin bir gelişim süreci var—Küba’nın kent tarımı tarihini inceleyince 1990’larda yaşanan yiyecek krizinin ülkeyi sürdürülebilir tarım pratiklerini benimsemeye ittiği açıkça görülüyor. Bu zorunlu dönüşüm; organik, uygun maliyetli ve dayanıklı bir gıda tedarik sistemi kurulmasına öncülük ediyor. Kesinlikle çok havalı.

1990’larda Küba, Fotoğraf: BBC
Ne olmuştu: Sürdürülebilir yaklaşım öncesi kriz
Hızlı bir giriş yapalım—Küba, 1990’larda Sovyetler Birliği’nin dağılması üzerine ambargoya uğruyor. Bu da büyük bir ekonomi ve gıda krizine sebep oluyor. Ülke temel gıda, yakıt ve tarımsal girdi kaynaklarını kaybedince tarım sektörü nasıl etkilenmesin? Halk, krize hızla yanıt veriyor; hükümet, halkın girişimlerini teşvik ederek sistemi planlı stratejiyle birleştiriyor.
Nasıl?: Küba’nın sürdürülebilir kent tarımının ve gıda güvenliğinin geliştirilmesindeki başarısının simgelerinden biri hâline gelen organopónicos’lar şehir içindeki ve etrafındaki boş arazilerde genellikle organik yöntemlerle yapılan yoğun sebze yetiştiriciliğini ifade ediyor. Sistemler genellikle yükseltilmiş yataklarda toprak karışımı ve kompost kullanılarak oluşturuluyor.
Şehir çiftlikleri dönemi: 1994 yılında Havana’da başlatılan hareket üzerine Havana’da 8.000’den fazla şehir çiftliği kuruluyor. Sistem işe yarıyor; çiftlikler, 1998’de 541.000 ton gıda üretiyor ve ülkedeki gıda krizini önemli ölçüde hafifletiyor.

Bir organopónicos, Fotoğraf: Atlantika
Çözüme doğru: Küba’da toprak reformu ve Lineamientos
Tarım sektörünü canlandırmak ve gıda üretimini artırmak için atılan adımları incelemek üzere devlet kontrolündeki atıl arazileri özel çiftçilere dağıtma kararını içeren 2008 yılındaki toprak reformunu ve 2011’deki Lineamientos’u (Küba Komünist Partisi tarafından ilan edilen Parti ve Devrimin Ekonomik ve Sosyal Politikalarının Temel İlkeleri) da araştırmak gerekiyor. Kent tarımını desteklemek ve ulusal gıda üretimini artırmak amacıyla atılan bu adımlar, özetle tarım sektörünün etkinliğini artırma, gıda güvenliğini temin etme ve dışa bağımlı gıda alımını en aza indirme amaçlarına hizmet ediyorlar.
Sürdürülebilir kent tarımının sonuçları: Uygulanan yeni sistemler sonucunda küçük yerel işletmeler, ülkenin tüm meyve ve sebzelerinin %90’ını üreterek kendi kendine yetmeye başlıyorlar. Kent tarımının olumlu etkileri gıda güvenliğine ve kaynaklara adil erişime kadar uzanıyor. Böylece uygulamalar hükümet tarafından desteklenmeye devam ediyor ve sürdürülebilir tarım pratikleri de toplumsal kültürde kalıcı hâle geliyor.

Fotoğraf: Atlantika
Mevcut durum ve geleceğe umut
Küba’daki şehir çiftlikleri, yaklaşık 1 milyon 90 bin ton sebze üreterek 400 binden fazla kişiye istihdam alanı sağlıyor. Bazı büyük şehirlerde tüketilen taze sebzelerin %70’ini veya daha fazlasını üretiyor; ülke genelindeki talebin %50’sini karşılayabilecek seviyelere ulaşabiliyor. Eh, dolayısıyla Küba örneğinin uluslararası agroekoloji için de kıymetli bir yere sahip olduğunu söylemek için çok tereddüt etmeye gerek yok.
Bu deneyimler, endüstriyel tarımın yerine geçebilecek—ekosistemleri koruyan, gıda güvenliğini ve ülkelerin kendi gıda ihtiyaçlarını kendilerinin karşılama yeteneğini güçlendiren—yöntemlerin gerçekten işe yaradığını kanıtlıyor. Küba’nın sürdürülebilir kent tarımındaki deneyimi ve ilerleyişi, kriz anlarında bile sürdürülebilir tarımın nasıl bir dönüşüm yaratabileceğinin canlı bir örneği. Bu ilham verici bir model değilse ne?
Küba’daki organoponik tarım, sürdürülebilir yaklaşımlar için önemli bir örnek teşkil ediyor. Zira yöntem, petrol tabanlı gübrelere ve pestisitlere bağımlılığı azaltarak gıda güvenliğini artırmayı ve çevresel etkiyi en aza indirmeyi başarmış.
Havana’da şehirdeki içi boş alanların dönüştürülmesiyle oluşturulan bu tarım biçimi, yerel halkın gıda ihtiyacını karşılamada önemli bir rol oynamış ve düşük karbon ayak iziyle kent tarımının nasıl verimli ve çevre dostu olabileceğini göstermiş. Bu, küresel sürdürülebilir kent tarımı hareketi için ilham verici bir model.
Angst ekibi olarak çözüm önerilerini bireye yıkmadan iklim krizine karşı üretebileceklerimizi irdelemeye devam edeceğiz.
Her hafta buluşmak üzere,
Angst ekibi





