16 Eylül Cuma sabahından herkese günaydın. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Merkezî Yönetim Bütçesinin ağustos ayında 3,6 milyar lira fazla verdiğini açıkladı. Gazprom Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı, ABD'yi Avrupa'daki enerji krizinin "asıl kazananı" ilan etti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping bir araya geldi. Avrupa Parlamentosu, Macaristan'ın "artık demokratik olarak yönetilmediğine" karar verdi ve Roger Federer, tenisi bırakacağını duyurdu.
- Günün hikâyesi: Artan kayıt dışı finansmanın kaynağını incelediğimiz yazımızı Günün Hikâyesi kanalında okuyabilirsiniz.
- Günün önerisi: 66 yıl öne bugün doğan ve Forbes tarafından "tarihin ticari anlamda en başarılı sihirbazı" olarak tanımlanan David Copperfield'ın en ikonik illüzyonlarını bir de illüzyonistin kendisinden dinleyin.
- Günün çalma listesi: The Stress Buster
Keyifli hafta sonları!
İrem
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı, Merkezî Yönetim Bütçesinin ağustos ayında 3,6 milyar lira fazla verdiğini duyurdu. Faiz dışı denge fazlası ise 26,2 milyar lira olarak açıklandı.
- Kur korumalı: Bakanlık tarafından yayınlanan verilere göre ağustos ayında Kur Korumalı Mevduat (KKM) hesaplarına 15 milyar lira ödeme yapıldı. KKM hesaplarının hazineye toplam maliyeti ise 75,6 milyar lira oldu.
• TCMB verilerine göre 9 Eylül ile sona eren haftada yabancı yatırımcılar 13,5 milyon dolarlık net hisse senedi satışı yaptı. Devlet iç borçlanma senetlerinde (DİBS) ise 24,5 milyon dolarlık net yabancı satışı gözlemlendi.
• TÜİK, ağustos ayında konut satışlarının %12,7 düşüşle 123 bin 491 olduğunu açıkladı. Yabancılara yapılan konut satışları ise aynı ayda %10,7 düşüş gösterdi.
• Tarım üretici enflasyonu ağustos ayında aylık bazda %4,3 azalarak yıllık bazda %142,2 seviyesinde gerçekleşti. Tarım enflasyonunda temmuz ayında yıllık bazda %158 ile zirve kaydedilmişti.
- Öte yandan: Buğday vadeli kontratları, küresel arzın yavaşlayacağı konusundaki endişelerle birlikte 9 haftanın zirvesini gördü.
• Avrupa Birliği’nde temmuz ayında ihracat yıllık bazda %12,8 artarak 211,5 milyar avro, ithalat ise %47,6 artışla 253,8 milyar avro oldu. Böylece, birliğin temmuz ayı dış ticaret açığı 42,3 milyar avro olarak gerçekleşti.
• Gazprom Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Oleg Aksyutin, Uluslararası Doğal Gaz Forumu’ndaki konuşmasında, “Avrupa’daki enerji krizinin asıl kazananı kıtaya LNG sevkiyatını artıran ABD’dir” ifadelerini kullandı.
• Financial Times’ın haberine göre, AB ve ABD’den yetkililer, Türkiye'de bankacılık sektörünün usulsüz finansal işlemlerin yapıldığı bir alan hâline gelmesinden ve yaptırımlarda açıklar oluşacağından endişe ediyor. Yetkililerin, ABD’nin Rusya'nın Mir adlı yerel ödeme sistemine dâhil olan Türkiye merkezli bankaları odağına aldığı, Brüksel'in ise kaygılarını Türkiye’den yetkililere iletmek amacıyla bir heyet oluşturduğu belirtiliyor.
• Fransa’da havayolu trafik kontrolü çalışanlarının daha iyi maaş ve çalışma koşulları talebiyle başlattığı grev nedeniyle, varış ve kalkış noktası Fransa olan pek çok uçuş ertelendi. Air France kısa mesafe uçuşlarının %55’i, Türk Hava Yolları’nın ise 23 seferi iptal edildi.
• Otokar, Çekya merkezli Dopravní Společnost Ústeckého Kraje ile 90 dizel yakıtlı Vectio otobüs teslimatını kapsayan yaklaşık 14 milyon avroluk ihracat sözleşmesi imzaladı. Teslimatların 2023'ün ilk yarısında başlayacağı ve 12 ay içinde tamamlanmasının planlandığı belirtildi.
• Adobe, yazılım tasarımı girişimi Figma’yı yaklaşık 20 milyar dolar ile satın alacağı anlaşmayı imzaladı. Şirket ayrıca, 2022’nin üçüncü çeyreğinde gelirlerinin %13 artışla 4,43 milyar dolara ulaştığını açıkladı.
• Rosneft, maliyet kontrollerinin etkisiyle yılın ilk yarısında net kârının %13 artarak 7,2 milyar dolara yükseldiğini açıkladı. Rusya merkezli petrol üreticisi, ocak-haziran döneminde satışlarının yıllık bazda %5,7 arttığını, borcunun ise yılbaşına göre %12 düştüğünü söyledi.
• Tesla, elektrikli araç ve batarya üretimini ABD'ye taşıyarak Enflasyonu Düşürme Yasası kapsamında sunulan vergi indiriminden yararlanmak için Almanya'daki planlarını askıya alıyor. Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre şirket, Berlin'deki fabrikasında kullanmayı planladığı ekipmanın ABD'ye teslimatını değerlendiriyor.
• Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, vize krizine ilişkin, “Tatilde olan büyükelçiler vardı, onların dönmesini bekliyoruz. Bazı ülkeler vize sürecini hızlandırmaya başladılar. Bazı ülkelerde sorunlar devam ediyor. Vize mağduriyetlerine ilişkin ABD, Almanya dâhil diğer birçok ülkeyle ilgili çeşitli örnekler var." dedi.
• Semerkant'ta düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi'nde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping bir araya geldi. Putin, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, "Tek Çin ilkesine sıkı bir şekilde bağlıyız. ABD ve uydularının Tayvan Boğazı’ndaki kışkırtmalarını kınıyoruz" dedi.
• İran, Şanghay İşbirliği Örgütü'ne tam üye olmasına ilişkin mutabakat zaptını imzaladı.
- Açıklama: İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Abdullahiyan, tam üyeliğe ilişkin açıklamasında, "Bundan sonra çeşitli ekonomik, ticari, transit, enerji gibi iş birliklerinde yeni bir aşamaya girmiş bulunuyoruz." dedi.
- Arka plan: İran, Şanghay İşbirliği Örgütü'ne 2005 yılında gözlemci üye olarak katılmış ve 2021 yılında da tam üyelik süreci başlatılmıştı.
• Ege Denizi'nde göçmenlerin taşındığı botun, Yunanistan sahil güvenlik birimlerince geri itilmesi nedeniyle 3'ü çocuk 6 kişinin hayatını kaybetmesine ilişkin AB Komisyonu soruşturma başlatılmasını talep etti. Komisyon konuya ilişkin açıklamasında "AB Komisyonu, defalarca üye ülkelere ve arama kurtarma operasyonlarına katılan tüm uluslararası aktörlere hızlı ve koordinasyon içinde hareket etmeleri ve denizde yardım isteyenlerin güvenliğinin mümkün olan en kısa sürede sağlanmasıyla ilgili yasalara uymaları çağrısında bulunmuştur." dedi.
• Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak "Rusya Enerji Bakanlığı tahminlerine göre, AB'ye gaz ihracatımız bu yıl 50 milyar metreküp düşecek." dedi.
• Avrupa Parlamentosu, 123'e karşı 433 oyla kabul edilen karar tasarısıyla Macaristan'ın yönetim şeklini "seçimli otokrasi" olarak tanımladı. Söz konusu karar tasarısı ile Macaristan'ın AB'nin değerlerini sistemik olarak tehdit ettiğine ve "artık demokratik olarak yönetilmediğine" karar verildi.
Odeabank Yakından Bankacılık

Fiziksel hizmetlerle bütünleştirdiği dijital deneyimiyle yepyeni bir bankacılık hizmeti sunan Odeabank, bir bankadan beklenen tüm hizmetlere bir telefon yakınlığında hızlıca ulaşmayı sağlayan Yakından Bankacılık hizmeti sunuyor.
Müşterilerinin talep ve isteklerini en önde tutan Odeabank, Yakından Bankacılık ile sağladığı pek çok ayrıcalıklı hizmetin yanında, kurye beklemeden ve şubeye gitmeden size anında görüntülü görüşmeyle hesap açma imkânı tanıyor.
Avantajları neler?
- Burayı ziyaret ederek Odeabank uygulamasını indirebilir ve görüntülü görüşmeyle hesap açılışı yapıp, hesabınızı anında kullanmaya başlayabilirsiniz.
- Yakından Bankacılık müşterisi olarak hiçbir hesap işletim ücreti ödemez ve dijital kanallar üzerinden ücretsiz havale ve EFT yapabilirsiniz.
- Gündüz vadesiz şekilde kullanımı, gece ise kazandıran esnek yapısıyla Oksijen Hesap’ın avantajlı hoş geldin faizinden 100 gün boyunca faydalanabilirsiniz.
- Odeabank’ın Kur Korumalı Mevduat Paketleriyle hem avantajlı faiz oranlarından yararlanabilir hem de birikimlerinizi kurdaki değişimlere karşı koruyabilirsiniz.
Siz de şubeye gitmeden tüm bankacılık işlemlerini kişiye özel finansal danışmanınızla yapmak veya görüntülü görüşmeyle anında hesap açmak isterseniz bu bağlantıyı kullanabilir veya buradan Odeabank uygulamasını indirebilirsiniz. Mesai saatleri içerisinde 0212 270 84 44'ü arayarak detaylı bilgi ve destek alabilirsiniz.
• Ethereum blok zincirinde kullanılan enerji miktarını büyük ölçüde azaltacak olan “Merge” isimli yazılım güncellemesi dün gerçekleşti. Sistemde işlemlerin nasıl gerçekleştiğini ve ether token’ların nasıl oluşturulduğunu kökten değiştiren bu güncelleme ile yeni sistemin %99,95 daha az enerji kullanacağı ve Ethereum’un en büyük rakibi Bitcoin’e karşı avantaj sağlayabileceği belirtildi.
- Nedir bu Merge? Ethereum’un orijinal yürütme katmanının yeni “hisse ispatı” katmanı Beacon Chain ile birleştirilmesi olarak tanımlanan Merge, çok fazla enerji gerektiren madencilik ihtiyacını ortadan kaldırarak, bunun yerine ağın stake edilmiş Ether ile güvence altına alınmasını sağlıyor.
- Neden önemli? Kripto madencileri tarafından kullanılan bilgisayarlar, blok zincirindeki işlemleri gerçekleştirmek ve buradaki kayıtları güvenli hâle getirmek için çok fazla enerji kullanıyor. Enerji tüketimine ek olarak, yüksek maliyet ve yavaş işlem süreleri, Ethereum ağının karşılaştığı başlıca sorunlar olarak öne çıkıyor.
• ABD Tüketici Mali Koruma Bürosu (CFPB), hızlı büyüyen finansman ürünlerinin tüketicelere zarar verdiği gerekçesiyle “şimdi al, sonra öde” (BNPL) şirketlerini düzenlemeyi planladığını bildirdi. Buna göre, BNPL şirketlerinin sektör standartlarını kredi kartı şirketlerinin standartlarına uyumlu hâle getiren bir rehber ya da kanun yayınlanacağı ve denetim sınavlarına tabii tutulacağı belirtildi.
• NewsGuard’ın bir raporuna göre, TikTok’taki Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden kürtaj ve Covid-19 aşılarına kadar birçok ana haber konusunda otomatik olarak önerilen arama sonuçlarının neredeyse %20’sinin yanlış bilgi içerdiği belirtildi. Bununla birlikte, “iklim değişikliği” gibi sorguların da platformda "iklim biliminin reddi" gibi dezenformasyonla dolu arama önerilerine yol açtığı ifade edildi.
• Samsung Electronics’in, 2050’ye kadar karbon nötr hâle gelme planlarının bir parçası olarak 2030'a kadar 5 milyar doların üzerinde yatırım yapacağı açıklandı. Yatırımı sera gazlarını filtrelemeyen ve çip üretiminde oluşan karbondioksiti yakalayan teknolojinin araştırılması ve geliştirilmesine harcayacak olan şirket, lityum ve plastik gibi kaynakların geri dönüşümünü de artırmayı hedefliyor.
• Geçtiğimiz haftalarda Microsoft’un Activision Blizzard’ı satın almak için sunduğu 69 milyar dolarlık anlaşmaya ilişkin endişeleri olduğunu; beş gün içinde endişeleri giderecek teklifler sunmamaları hâlinde anlaşmaya yönelik yeni bir inceleme başlatılacağını bildiren CMA, şirketlerin çabalarının yetersiz olduğunu ve anlaşmaya ilişkin daha derin bir soruşturma başlatıldığını açıkladı.
- Tekel endişesi: Satın almanın gerçekleşmesiyle Microsoft’un bulut oyun alanında bir tekel olabileceğinden endişeli olduğunu aktaran CMA, Activision’ı satın alması hâlinde Microsoft’un, Call of Duty ve World of Warcraft gibi popüler oyunlar üzerindeki kontrolünü, rakiplerine zarar vermek için kullanabileceğini belirtmişti.
• Amazon’un, satışları artırmak amacıyla, “Uyarlanmış Hedef Kitleler” isimli araç sayesinde marka ve satıcılara; alışveriş yapan son müşterilere, tekrar eden müşterilere ve en çok harcama yapan müşterilere ücretsiz “pazarlama” e-postası gönderme imkânı tanıyacağı duyuruldu. Yeni uygulamanın, satışları artırabileceği gibi müşterileri potansiyel olarak “uzaklaştırabileceği” de değerlendiriliyor.
🎾 Roger Federer, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada 23-25 Eylül tarihlerinde oynanacak 2022 Laver Cup’ın ardından profesyonel tenis kariyerini noktalayacağını duyurdu. 2020 Şubat’ta sağ dizinden olduğu ameliyatın ardından sakatlıkla mücadele eden 41 yaşındaki Federer, 2021 Wimbledon’dan bu yana korta çıkmadı.
- Veda: Federer yaptığı açıklamada tenise, “Kendimi dünyadaki en şanslı insanlardan biri olarak görüyorum. Tenis oynamak için özel bir yeteneğe sahibim ve bunu hayal edemediğim bir seviyede, düşündüğümden çok daha uzun süre gerçekleştirdim. Son olarak sevgili tenis; seni seviyorum ve seni asla bırakmayacağım.” sözleriyle veda etti.
- Kariyer: Roger Federer, 24 yıllık kariyerine 8 Wimbledon, 6 Avustralya Açık, 5 ABD Açık ve bir Roland Garros olmak üzere toplam 20 Grand Slam şampiyonluğu sığdırdı. 310 hafta ATP sıralamasında birinci sırada yer alırken teklerde 103 kupa kaldırdı.
⚽ UEFA Avrupa Ligi ve Konferans Ligi’nde ikinci hafta maçları oynandı.
- Avrupa Ligi: H Grubu’nda Trabzonspor, Kızılyıldız’ı 2-1 mağlup ederek gruptaki ilk galibiyetini aldı. Fenerbahçe, B Grubu’nda Rennes ile 2-2 berabere kaldı.
- Konferans Ligi: Sivasspor, G Grubu’nda Cluj’u 1-0 mağlup ederek bu sezon resmî maçlardaki ilk galibiyetini aldı. A Grubu’nda Başakşehir, Fiorentina karşısında 3-0 galip gelerek gruba ikide iki ile başladı.
🤼 Dünya Güreş Şampiyonası’nda Buse Tosun Çavuşoğlu, Masako Furuichi’ye mağlup oldu ve organizasyonu 5. sırada noktaladı. Taha Akgül ise 125 kilo yarı finalinde, Amir Hossein Abbas Zare karşısında 4-2 galip gelerek finale yükseldi.
⛸ Ilia Malinin, artistik patinaj tarihinde resmî bir yarışmada “4’lü axel” hareketini başarıyla yapan ilk sporcu oldu. 17 yaşındaki Malinin, 4’lü axel hareketini “US International Classic” organizasyonunda sergiledi.
- 4’lü axel: Sporcuların buza inişi sağ ayak üzerinde geriye doğru yaptığı artistik patinajda, axel hareketi sıçrayışın öne doğru başladığı tek harekettir. Böylece 4’lü axel’da, ekstra yarım turla birlikte havada 4,5 tur dönülmüş olur.
🏀 Nikola Jokic’li Sırbistan, Giannis Antetokounmpo’lu Yunanistan ve Luka Doncic’li Slovenya’nın çeyrek finalde veda ettiği EuroBasket 2022’de, yarı final maçları bugün oynanacak.
- 18.15: Polonya - Fransa
- 21.30: Almanya - İspanya
- Tarihe not: Çeyrek finalde Slovenya karşısında 26 sayı, 16 ribaund, 10 asistle triple double yapan Mateusz Ponitka, EuroBasket tarihinde bu başarıyı gösteren üçüncü isim oldu.
• Kuzey İrlanda, Kuzey İngiltere ve İskoçya üzerinden "meteor benzeri bir cisim" geçtiği bildirildi. 20 saniye boyunca gökyüzünde gözlemlenebilen cismin, bir meteor olamayacak kadar yavaş hareket ettiği için ilk önce SpaceX'e ait uydu takımyıldızı Starlink'ten bir uydu olduğu düşünüldü; ancak daha sonra Birleşik Krallık Meteor Ağı tarafından yapılan açıklamada cismin Starlink'tan gelmesinin mümkün olmadığı ve bu "ateş topunu" açıklayabilecek bilinen herhangi bir uzay çöpü veya uydu yörünge değişikliği bulunamadığı aktarıldı.
• NASA'nın 28 Haziran'da fırlattığı, Artemis görevi için kritik öneme sahip CAPSTONE isimli uydunun bir yörünge düzeltme manevrası sırasında güvenli modda sıkıştığı bildirildi. Ay yörüngesinde kurulacak uzay istasyonu için bölgeye ilişkin teorik bilgiler toplayan CAPSTONE'un şu an için rotasında olduğu ve sorunun çözümü için çalışmalara devam edildiği belirtildi.
Artan kayıt dışı finansmanın kaynağı ne?
Net hata noksan kaleminden 24 milyar dolardan fazla para girişi kaydedildi. Peki bu paranın kaynağı ne olabilir?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) 12 Eylül Pazartesi günü ödemeler dengesi verilerini yayımladı. Verilere göre temmuz ayında Türkiye’nin cari açığı 4 milyar doları aşarak 12 aylık cari açığı 36,6 milyar dolar seviyesine taşımış, TCMB resmi rezervleri ise 4,4 milyar dolar artış kaydetmişti. Fakat oldukça çarpıcı olan bu verilerin yanı sıra dikkat edilmesi gereken bir kalem daha vardı: Net Hata Noksan.
Temmuz ayında net hata noksan kaleminden 5,5 milyar dolarlık rekor döviz girişi kaydedildi. Yılbaşından bu yana toplam net hata noksan girişi ise 24,3 milyar doları buldu. Ekonomistler ise cari açığı sessizce kapatan bu rekor döviz girişinin kaynağını merak ediyor.
Net hata noksan nedir?
Ödemeler dengesi sıfır toplamlı bir denge, gelirler ve giderler birbirini sıfır noktasında dengelemek zorunda. Eğer ödemeler dengesi toplamı 0’dan fazlaysa kaynağı belirsiz bir döviz girişi, 0’dan azsa kaynağı belirlenemeyen bir döviz çıkışı olduğu anlamına geliyor. Bu kaynağı belirlenemeyen hareketler de “net hata noksan” olarak adlandırılıyor. Bu kalemin de dengeye dâhil edilmesinin ardından yine 0 noktasına ulaşılıyor.
Ödemeler dengesi verisinde yer alan net hata noksan kalemi, kaynağı belirlenemeyen döviz hareketlerini ifade ediyor. Bu hareketler ölçüm hatalarından, beyan yanlışlıklarından ya da kayıt dışı finansman ve gelirlerden kaynaklanabiliyor.
Türkiye ekonomisi bu yılın ilk 7 ayında 36,6 milyar dolar cari açık verdi. Bu açığın 4,4 milyar doları finans hesabından, yani ülkeye gelen yatırımlardan, 7,9 milyar doları rezervlerden, 24,3 milyar doları ise net hata noksan kaleminden karşılandı. Yani böylece Türkiye’nin ocak-temmuz döneminde verdiği cari açığın %66’sı, kaynağı bilinmeyen döviz girişleriyle karşılanmış oldu.
Ekonomistler ne diyor?
Konu hakkında ekonomistler ve stratejistler farklı yorumlarda bulunuyor. Bazı ekonomistler bu dövizin kaynağının yanlış kaydedilmiş sermaye akışlarından, döviz veya altın satışından kaynaklanabileceğini söylerken, kimisi ise bu paranın “Rusya’dan geldiğini” iddia ediyor. Aynı zamanda ihracat gelirinin Türkiye’ye geç gelmesi, turizm gelirleri, varlık barışları ya da finans hesabında yaşanan aksaklıkların da buna katkıda bulunabileceği ifade ediliyor.
Ekonomist Mahfi Eğilmez, konu hakkında paylaştığı yazısında, “OVP 2023 – 2025’de yıl sonunda 808 milyar dolar düzeyinde olacağı tahmin edilen GSYH’nin %3,8’i gibi çok yüksek bir orana ulaşmış olan net hata ve noksan konusunda Merkez Bankası’nın, kuşkuları gidermek için, olası nedenler üzerinde bir araştırma yaptırarak elde edilen sonucu kamuoyuyla paylaşması gerektiğini düşünüyorum" dedi.
Financial Times ise, konu hakkında “Türkiye’yi kim dolduruyor” başlıklı bir yazı yayımladı ve Türkiye’de son zamanlarda yaşanan kayıt dışı finansman artışlarına değindi. FT yazısında, “Banka hesabınızı açıp, düşündüğünüzden daha fazla paranız olduğunu fark etmek, hayatın en büyük zevklerinden biridir. Türkiye ise şansına, bu yıl açıklayabileceğinden 24,3 milyar dolar daha fazla gelir elde etti” ifadelerine yer verdi.
Konu hakkında Financial Times’a konuşan Liam Peach, Türkiye’nin artan net hata noksan kaleminin nedenini hiçbir şekilde bilmediklerini, bunun altın veya döviz satışından kaynaklanabileceği gibi, kaçakçılıktan da kaynaklanabileceğini söylüyor.
Yine Financial Times’a konuşan ekonomist Timothy Ash ise, 7 ay içinde 24,3 milyar dolara net hata noksan girişinin Rusya’dan gelmiş olabileceğini düşündüğünü söylüyor. Ash açıklamasında, “Eğer bir adam elinde para dolu bir çantayla gelirse, Türk bankaları o adamın iş yapmasının bir yolunu bulur. Türk yetkililer akışları kolaylaştırarak yaptırımlardan net kazanan olarak çıkmayı düşündüklerini belli ediyorlar” ifadelerini kullandı.
Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati ise, Financial Times tarafından yayımlanan yazıya, Twitter üzerinden yaptığı açıklamasında “Türkiye Ekonomi Modeli” cevabını verdi ve “Yatırım, Üretim, İstihdam, İhracat, Büyüme” diye de ekledi.






