19 Temmuz Pazartesi sabahından herkese merhaba.
İstanbul'un sakinliği, tatil beldelerinin ise yoğunluğu tattığı şu günlerde bayram haftasına yakışır bir konuyu mercek altına aldık. 2020'yi büyük bir hasarla kapatan turizm sektörünü incelediğimiz bu sayımızda; önce Birleşmiş Milletler'in yayımladığı turizm raporunun ayrıntılarına odaklanıyor, ardından sözü Prontotour Yönetim Kurulu Başkanı Ali Onaran'a bırakıyoruz. Bültenin ikinci yazısında ise pandemi döneminde değişen tüketici alışkanlıkları, uzaktan çalışma, sanal turizm ve devlet politikaları sayesinde yükselişe geçen sürdürülebilir turizme odaklanıyoruz.
Yol haritası:
🐦 Kuş bakışı: OPEC+'te uzlaşma, dijital avro, Binance yasağı
🔮 Fırtınanın ardından: Turizm sektörü nasıl toparlanacak?
🌴 Turizmde sürdürülebilirlik açılımı
🇪🇺 AB'nin iklim planı
Her zamanki gibi yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz. Twitter ve LinkedIn'den bizi takip etmeyi unutmayın!
İyi bayramlar,
Nurefşan
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
• Faiz: TCMB, piyasa beklentilerine paralel olarak faizi %19 seviyesinde sabit tutarken daha önce metne eklenen "sıkı duruş" vurgusunu yineledi.
• Onay: ABD Senatosu; Uygur Türkleri ve diğer Müslüman azınlıkların zorla çalıştırıldığı gerekçesiyle Çin’in Sincan Uygur özerk bölgesinde üretilen ürünlerin ithalatını yasaklayan yasa tasarısını onayladı
• Yasak: Binance, Birleşik Krallık ve Kanada'nın Ontario bölgesinin ardından faaliyette bulunma yetkisi olmadığı gerekçesiyle İtalya, Hong Kong ve Litvanya'da da yasaklandı.
• Araştırma: Avrupa Merkez Bankası (ECB), dijital avro projesinin uygulanabilirliğinin test edilmesi için 24 aylık bir araştırma sürecine girdiğini duyurdu.
• Enflasyon: ABD'de tüketici fiyatları, haziran ayında 2008'den bu yana görülen en büyük yıllık artışı göstererek %5,4 yükseldi.
• Rapor: PwC’nin "Küresel Eğlence ve Medya Raporu", eğlence ve medya endüstrisi gelirlerinin pandemi döneminde %3,8 düşerek tarihin en düşük seviyesine indiğini ortaya koydu.
• Uzlaşma: Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve diğer üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubu, petrolde kademeli üretim artışı konusunda anlaştı. Ağustos ayından itibaren her ay günlük petrol üretimi toplamda 400 bin varil artacak.
• Yükseliş: Xiaomi, 2021'in ikinci çeyreğinde Apple'ı geçerek Samsung'un ardından dünyanın en büyük ikinci akıllı telefon üreticisi oldu.
Fırtınanın ardından: Turizm sektörü nasıl toparlanacak?
2020’yi büyük hasarla kapatan turizm sektörünün eski ihtişamlı günlerine dönmesi için önünde uzun bir yol var. Prontotour Yönetim Kurulu Başkanı Ali Onaran, Türkiye'de turizm sektörünün son durumunu değerlendirdi.

2020’nin başında dünya, maske ve dezenfektanlarla tanışırken valizler ve uçak biletleri ile vedalaştı. Neredeyse tüm hükümetlerin ülke içi ve dışı seyahatlere kısıtlama getirmesiyle turizm sektörü son bir buçuk senede tarihinin en zor dönemlerinden birini yaşadı. Her ne kadar aşılama çalışmalarının hız kazanmasıyla turizm sektörü 2021 yazını bir miktar rahatlamış olarak karşılasa da yeni varyantların ortaya çıkması, yoksul ülkelerin aşıya erişiminin kısıtlı olması ve hükümetlerin seyahat kararlarının sürekli değişiklik göstermesi nedeniyle risk hala devam ediyor.
Turizmin geleceğine yönelik üç farklı senaryo
Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) ve Dünya Ticaret Örgütü’nün (WTO) 30 Haziran’da yayımladığı rapor, Covid-19’un en çok etkilediği sektörlerden biri olan turizmin yaşadığı acı yılın bilançosunu gözler önüne seriyor. Raporda, 2020’nin mart ve aralık ayları arasında uluslararası turist sayısının önceki yılla karşılaştırıldığında %84 azaldığı ve sektörün yıllık kaybının 2,4 trilyon doları bulduğu ifade ediliyor. 2021’de ise turizmden kaynaklı ekonomik kaybın 1,7 ila 2,4 trilyon dolar arasında gerçekleşmesi bekleniyor.
BM ve WTO, sektörün geleceği ile ilgili üç farklı senaryo ortaya koyuyor. Kötümser olarak ifade edilen ilk senaryo, 2021’de uluslararası turist girişlerinin %75 azalacağını ve buna bağlı olarak küresel turist gelirlerinde 948 milyar dolarlık bir düşüş yaşanacağına dikkat çekiyor. Daha iyimser olan ikinci senaryoda ise uluslararası turist girişlerinin %63 azalacağı ihtimali üzerinde duruluyor. Aşılama çalışmalarına odaklanan üçüncü senaryonun gerçekleşmesi durumunda ise uluslararası turist sayılarının; ABD, İtalya, Fransa gibi aşı oranı yüksek ülkelerde %37, aşı oranı düşük ülkelerde ise %75 düşmesi bekleniyor. Bütün senaryolar ortak bir noktada birleşiyor: 2023 veya sonrasına kadar Covid-19 öncesi uluslararası turist seviyelerine geri dönüş mümkün görünmüyor.
Türkiye'de turizm sektörünün son durumu
Raporda özellikle ekonomisi turizme bağlı gelişmekte olan ülkelerde tahribatın büyük ve uzun dönemli olacağının altı çiziliyor. Örneğin Türkiye’ye bakacak olursak; turizm gelirlerinin gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYİH) %5’ini oluşturduğu ülkede 2020’de turist sayısında görülen %69’luk düşüş 33 milyar dolar kayba neden olmuş durumda. Üstelik, yeme-içme, ulaşım, eğlence gibi yan sektörlerin kayıpları da hesaplandığında bu rakam 93 milyar dolara ulaşıyor. BM’ye göre, Türkiye’nin turizmden kaynaklı kaybının toplam milli gelirdeki payı yaklaşık %9’u buluyor.
Türkiye’de turizmin geçirdiği zor yılı derinden hissedenlerden biri olan Prontotour Yönetim Kurulı Başkanı Ali Onaran ise sektörün geleceğine dair daha ılımlı bir tablo çiziyor. Turizmin kendini çabuk toparlayan sektörlerden biri olduğunu belirten Onaran, aşılama çalışmalarının hız kazanmasıyla hâlihazırda yurt içi otellere ve kültür turizmine yoğun talep olduğunu ve her şey yolunda giderse eski günlerin 2023’ten yakın olduğunu ifade ediyor.
Öte yandan, Türkiye’nin pandemi öncesi 35 milyar doları bulan turizm gelirlerinin 2020’de 20 milyar dolardan fazla azaldığı düşünüldüğünde hasarın telafi edilmesinin o kadar kolay olmayacağını söylemek mümkün. Onaran, 2020’yi anlatırken Prontotour’un cirosunun %5’e kadar düştüğünü ve bankaların turizm şirketlerine karşı çekingen davranması nedeniyle kredilere erişmekte güçlük çektiklerini belirtiyor.
Turizm şirketlerinin pandemi döneminde yaşadıkları sorunların başında istihdam geliyor. Turizm sektöründeki çalışanların çoğu, pandemi döneminde farklı sektörlerde iş arayışlarına girişti. Özellikle çevrim içi yemek ve market teslimatlarının artmasıyla “kuryelik” iyi bir alternatif haline geldi. Sektörün yeniden hareketlendiği bugünlerde ise şirketler, çalışanları yeniden turizm sektörüne çekmekte zorluk çekiyor. Onaran, pandemi döneminde %20’nin üzerinde personel kaybı yaşadıklarını belirtiyor ve ekliyor "Şu anda tatil beldelerinde birçok otel ve restoran, personel eksikliği yaşıyor. Bu sıkıntı, işler tamamen normale döndüğünde daha da büyüyecek."
Sektörün önümüzdeki dönemde daha yavaş toparlanması beklenen kolu ise iş turizmi olacak. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği'ne (IATA) göre, pandemi öncesi dönemde uçak biletlerinin %30’una yakını iş toplantıları, kongreler ve fuarlar için alınıyordu. Onaran, "Pandemi ile iş seyahatlerinin yerini çevrimiçi toplantılar aldı. Toplantıya veya fuara çevrim içi katılabiliyorsun; ancak Bodrum’u çevrim içi göreyim diyemiyorsun," diyor. İyimser duruşunu ise şu sözlerle ortaya koyuyor: "Pandemi sonrası dönemde seyahat kısıtlamalarının kalkmasıyla tatil amaçlı seyahatler çok hızlı bir şekilde artacak. Yakın zamanda sadece Türkiye pazarı için değil dünyadaki birçok pazar için talep patlaması yaşanacağını düşünüyorum."
Turizmde sürdürülebilirlik açılımı
Salgının ardından seyahati sürdürülebilir bir şekilde yeniden inşa etmek, turizm endüstrisi için bir öncelik haline geldi.

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız
Pandemi döneminde sosyal mesafe, maske, Zoom gibi kelimeler lügatımıza eklendikten sonra her şeyde olduğu gibi tatil anlayışımızda da büyük bir değişim gerçekleşti. Vaka sayıları arttıkça kimileri sağlık endişesiyle şehir dışında yaşayan ailesini ziyaret etmeyi bile düşünemezken kimileri de ofisini artık bir çantada taşıdığı için şehir merkezindeki evini kiraya verip tatil beldelerine göç etti. Pandemi, 2019’da 8,8 trilyon dolarlık hacme ulaşan turizm sektörünü derinden sarstı; ancak tüketici ve şirketlerin yaklaşımlarının değişmesine neden olarak sürdürülebilir turizm konusunda farkındalık oluşmasına önayak oldu.
Yükselişin nedenleri
1990’ların başında ortaya çıkan sürdürülebilir turizm, genellikle turist ve işletmelerin menfaat ve memnuniyetini baz alan alışılagelmiş turizm anlayışından farklı olarak çevrenin ve yerli halkın sorun ve çıkarlarını da gözetiyor. Turizmin şu anda oluşturduğu ve gelecekte oluşturacağı çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerin bilincinde olmayı ve bunları kontrol edebilmeyi hedefliyor. Son yıllarda bu konseptin ön plana çıkmasında etkili olan faktörler şöyle:
Tüketici bilinci: Mart 2020’de haberlerde veya sosyal medyada yapılan paylaşımları düşünün. Venedik’te hayatın durmasına bağlı olarak kanallarda balıkların tekrar göründüğünü, Paris’te şehir merkezine hayvanların indiğini veya kısıtlamalar esnasında hava kirliliğinin azaldığını çoğumuz hatırlıyoruzdur. Pandemi döneminde ortaya çıkan bu görüntülerle birlikte tüketiciler, tatil alışkanlıklarının doğaya ve insanlara etkilerini daha detaylı düşünmeye başladı. ABD merkezli turizm şirketi Virtuoso’nun araştırmasına göre, insanların %80’i pandeminin kendilerini gelecekte daha bilinçli ve sürdürülebilir seyahatler planlanlamaya yönlendirdiğini ifade ediyor. Bu bağlamda, havacılık şirketleri de uçuşlarında karbon ayak izini azaltmaya yönelik adımlar atmaya ve müşterilerini uçuşların çevreye verdiği zararlar konusunda daha açık bilgilendirmeye başladı. Birçok havayolu şirketi, gürültü kirliliği ve sera gazı emisyonlarını azaltmak adına eski filolarını emekli etme yolunu tercih ediyor.
Elde taşınan ofisler: Pandemi döneminde, evden veya “istediğin yerden” çalışma yükselen bir trend haline gelirken kişisel zaman ile işe ayrılan zaman iç içe geçmeye başladı. Hal böyle olunca, tatil için ayrılan sürelerde de ciddi bir artış görüldü. Son bir senede, ortalama tatil süresi dört günden dokuz güne çıktı. Süre artışının dönemsel olmaması durumunda emisyon oranlarını azaltması ve sürdürülebilir turizm konseptini güçlendirmesi bekleniyor. Hibrit iş modellerinin benimsenmesi ise bu durumun kalıcılığına işaret ediyor.
Politikalarda değişim: Eskiden üç gecede beş şehir gezmeyi vadeden tur programları tercih edilirken günümüzde daha az hareketin olduğu ve belli bir şehre veya bölgeye odaklanan tur programları öne çıkıyor. Venedik, Amsterdam, Barselona gibi yoğun turist çeken şehirler, turizm politikalarını “daha yavaş” ve sürdürülebilir turizm modelleri ile “doğru” turistleri bölgeye çekmek üzerine şekillendiriyor. Barselona’nın turizm kurulundan Mateo Asensioof, "Hiç turist olmaması da çok turist olması da oldukça kötü," diyor ve sürdürülebilirlik için bu ikisinin ortasının tutturulması gerektiğini savunuyor.
Sanal turizm: Teknolojik gelişmeler yakın geçmişte olduğu gibi bugün de turizmin dinamiklerini etkiliyor. Akıllı telefonlar ve sosyal medya bir tatilden ne beklenmesi gerektiğini, hangi bölgelerin ve trendlerin ön plana çıktığını yakın bir zamanda yeniden tanımlamıştı. Günümüzde ise artırılmış gerçeklik (AR), sanal gerçeklik (VR) ve karma gerçeklik (MR) gibi teknolojiler, turizm sektörünü sanallaştırmaya başlıyor. Sanal turizmin savaş bölgeleri, uzay, tarihi yerlerin simülasyonu veya okyanustaki çöp birikintileri gibi normal şartlarda görülemeyecek yerleri ve zamanları deneyimleme imkanı sunması da iyi bir alternatif olarak yükselmesine neden oluyor.
Sürdürülebilirliğin maliyeti
İyi niyet ve artan çevre bilinci her ne kadar alternatif turizm konseptlerinin yükselmesine neden olsa çoğu gezgin için hala daha maliyet, seyahati planlarken birinci öncelik olarak öne çıkıyor. Sürdürülebilir turizm, günümüz şartlarında gezginler için daha pahalı bir alternatif oluşturuyor. Bu bedeli ödemek isteyenlerin oranı ise yaklaşık %4. ABD merkezli The Vacationer’ın araştırmasına göre, insanların yarısı “ekstra bir zahmet” oluşturmaması dahilinde sürdürülebilir turizmi tercih ediyor.
Özellikle şehir içindeki turizm işletmeleri, alternatiflerin pahalı olması ve yeni bir operasyonel yük getirmesi nedeniyle sürdürülebilir alternatiflere geçmekte zorlanıyor. Dolayısıyla, sürdürülebilir turizmin bir süre daha niş bir market olarak kalması bekleniyor. Teknolojik gelimeler, hükümet politikaları ve küresel iş birlikleri dahilinde zamanla daha kapsayıcı bir konsept haline gelmesi ise yüksek bir ihtimal olarak görülüyor.
Yeni Citroën C3 Aircross SUV ile özgürlük vakti

Ferahlığı ve modülerliğinin yanı sıra günlük hayatı kolaylaştıran gelişmiş teknolojileriyle modern ve özgün SUV tavrını korumaya devam eden Yeni Citroën C3 Aircross; güçlü yönlerini korurken daha iddialı bir tasarım, daha olgun bir duruş ve daha fazla kabin içi konforla daha iddialı bir kişilik kazandı.
Bugün Pareto okuyucularını daha gösterişli bir ifade kazanan ve bir Citroën SUV olmanın tüm gereklerini sunan Yeni Citroën C3 Aircross’u yakından tanımaya davet ediyoruz.
- Daha iddialı ön tasarım: Yeni Citroën C3 Aircross SUV iddialı ön görünümü ve özellikle de yeni far tasarımıyla dikkatleri üzerine çekiyor. Citroen’in karakteristiğini yansıtan LED farlar yüksek aydınlatma performansıyla daha fazla görüş ve güvenlik sağlıyor. Yan gövde kaplamaları ile yeni Citroën C3 Aircross, B-SUV segmentinde rakiplerinden ayrışmaya ve özgün bir görünüm sergilemeye de devam ediyor.
- İyi hissettiren Advanced Comfort koltuklar: Yeni Citroën C3 Aircross, yeni köşeli çizgileriyle ön tasarımda daha iddialı bir görünüm sergilerken, Citroën Advanced Comfort® programıyla araç içi konforu daha da artırarak sürücülerin ve yolcuların kendilerini evlerinde gibi hissetmelerini sağlıyor. Sınıfının en iyi sürüş konforunu sağlayan süspansiyon ayarlarına ek olarak, Citroën C3 Aircross’da sunulan yeni Advanced Comfort koltuklarla yeni aktif yaşam tarzını destekleyen konforlu bir SUV olarak öne çıkıyor.
- Sınıfının en geniş, en modüler ve aydınlık iç mekanı: Yeni Citroën C3 Aircross, panoramik açılır cam tavanı ve segmentin en iyi arka koltuk diz ve baş mesafesi ile sınıfının en geniş, en modüler ve en aydınlık iç mekanıyla konforlu ve çok yönlü bir kullanım sunuyor. İki parça halinde bağımsız ileri-geri hareket eden kızaklı arka koltuklarıyla kabin içinde de modülerliği destekliyor.
- Hayatı kolaylaştıran teknolojiler: Yeni C3 Aircross SUV, yeni nesil Citroën modellerinde de olduğu gibi sürüş güvenliğini ve sürüş konforunu arttıran, konfor odaklı gelişmiş 12 farklı sürüş destek sistemleriyle konfor anlayışını fiziksel kalıplardan çıkartıyor. Tüm bu sistemler sürücü ve yol arasındaki adaptasyonu maksimumda tutarak otonom sürüşe giden yolun yapı taşlarını da oluşturuyor. Yeni yüksek çözünürlüklü ekran, Apple CarPlay ile uyumlu ekran yansıtma özelliği ile yolculukları keyfe dönüştürürken, kablosuz akıllı telefon şarjı gibi özellikler hayatı kolaylaştırıyor.
Yeni Citroën C3 Aircross SUV ile her yolculuğu özgür bir deneyime dönüştürmek için Citroën bayilerini ziyaret edebilir; yıllara meydan okuyan Citroën konforunu ve güçlü SUV karakterini Yeni CITROËN C3 Aircross SUV ile deneyimlemek, Yeni Citroen C3 Aircross SUV’yi yakından tanımak ve test sürüşü randevusu almak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
AB'nin iklim planı
Avrupa Komisyonu, iklim hedeflerini belirleyen 13 tasarılık iddialı bir yasa paketi hazırladı.

Avrupa Birliği (AB), 2050’de sıfır karbon bir ekonomi olma hedefi kapsamında tüm sektörleri köklü biçimde değiştirecek kapsamlı bir yasa paketi sundu. Sera gazı emisyonlarını 2030’a kadar %55 azaltmayı taahhüt eden ve "Fitfor55" olarak anılan kanun paketi, yenilenebilir enerjinin payının artırılmasından sınırda karbon vergisine kadar çok farklı alanlarda düzenlemeler içeren 13 tasarıdan oluşuyor. AB, bu yasa paketi ile 2050 yılına kadar "iklim-nötr" vizyonunu hayata geçiren ilk ve tek kıta olmayı hedefliyor.
Paketteki başlıca öneriler neler?
- "Sınırda karbon mekanizması" ile çelik, çimento, beton gibi ürünlerin ithalatında AB dışındaki imalatçılara daha fazla vergi uygulanacak. İthal edilen her ürüne sebep olduğu karbon miktarı için etiket yapıştırmak isteyen AB, böylece üretimin emisyon azaltım hedefi daha düşük olan ülkelere kaymasını önlemeyi ve üçüncü ülkeleri de iklim dostu olmaya zorlamayı hedefliyor.
- Araçlar için daha sıkı emisyon sınırlamaları getirilecek ve 2035 itibarıyla benzin ve dizel araç satışı tamamen yasaklanacak.
- Havacılıkta kullanılan yakıtlara ek vergi uygulanacak ve düşük karbon alternatiflerine geçene 10 yıllık vergi muafiyeti sağlanacak.
- Otomotiv ve havacılık sektörünün yanı sıra denizcilik sektörü de AB'nin Emisyon Ticaret Sistemi’ne (ETS) dahil edilecek.
- Enerji tasarrufu bakımından sorunlu binaların yenilenmesi için yeni düzenlemeler yapılacak.
- 2030’a kadar yenilenebilir enerjinin payı %40’a çıkarılacak.
- Yoksul kesimlerin evlerini yenilemelerine, yeni ısıtma ve soğutma yöntemlerine yatırım yapmalarına ve temiz araç elde etmelerine yardımcı olmak için Sosyal İklim Fonu kurulacak. AB bütçesinden finanse edilecek olan bu fon, 2025- 2032 yılları arasında AB ülkelerine 72,2 milyar avro tutarında finansman sağlayacak ve ulusal hükümetlerin yardımıyla toplam 144,4 milyar avro bu amaçla kullanılabilecek.
Plana yönelik itirazlar ve yorumlar
Teklifin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi'nden onay alması gerekiyor. Teklife, iş dünyasından ve bazı hükümetlerden itiraz gelmesi nedeniyle müzakerelerin aylar sürmesi bekleniyor. İtirazlar, yeni planın otomotiv, havacılık, tarım ve inşaat gibi sektörlere ve ekonomisi kömüre dayalı Doğu Avrupa ülkelerine olumsuz etkileri olacağını savunan sektör yetkilileri ve politikacılardan geliyor. AB hükümetleri yasa tasarısına karşı genelde olumlu bir tavır sergiliyor; ancak bazı düzenlemelerin özellikle yoksul hane halkı ile küçük ve orta ölçekli şirketler üzerinde olumsuz etkisi olma ihtimaline karşı temkinli bir tavır ortaya koyuyor.
Kanun teklifiyle ilgili yorumlardan bazıları şöyle:
- Reuters'a konuşan bir AB diplomatı, "Amaç, ekonomiyi durdurmak değil yeni bir seviyeye çıkarmak," diyerek paketin başarısının gerçekçi ve sosyal bakımdan adil olmasına ve ekonomik dengeleri bozmamasına bağlı olduğunu belirtti.
- Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Sadece kendi kuşağımızın değil çocuklarımızın ve torunlarımızın da iyiliğini güvenceye almak bize düşen bir görev. Avrupa bu konuda liderliğe hazır," ifadelerini kullandı.
- Greenpeace, Avrupa İklim Vakfı ve Greta Thunberg gibi iklim aktivistleri ise anlamlı emisyon kesintilerinin garantisi olmadığını ve bu yeni sistemin etkinliği konusunda şüphe duyduklarını dile getiriyor.




