Merhaba.
Şehri saran yepyeni sergiler, kimi eserleri görmek için son şanslar, performanslar, kültür-sanat projeleri, atölyeler, sanat dünyasından gelişmeler, nitelikli incelemeler ve söyleşilerden oluşan bir seçkiyle iki haftada bir e-posta kutuna ve Aposto uygulamana düşen İstanbul Sergi Rehberi’ni seninle buluşturduğumuz pazar günlerinden birindeyiz. Bahsettiğim nitelikli incelemelerden birini bu hafta Aposto İstanbul’da konuk etmek istedik. Pek sevdiğimiz Argonotlar’dan Kültigin Kağan Akbulut’un John Craxton: Işığın Peşinde sergisini incelediği şahane yazıyı okurken adımların seni Meşher’e götürecek. İlerleyen haftalarda bu incelemeleri okumak ve sergilerde bize eşlik etmek istersen İstanbul Sergi Rehberi’ne abone olmayı unutma.
Bu sayıda şehrin gündemine bakarken İstanbul’un geri kazanılmış güzelliklerinden Yedikule Gazhanesi’ne uğruyor, duyuru panomuza Ani Arkeolojik Alanı’yla aramızdaki kilometreleri milimetrelere çeviren bir sanal rehberi iliştiriyoruz.
İyi hafta sonları,
Dilara
Aposto İstanbulİstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.
"Uzun Yürüyüş 68" Yedikule Gazhanesi Hangar'da
Yedikule Gazhanesi 31 Temmuz’a kadar görebileceğin bir sergi ile kapılarını açtı.

Yedikule Gazhanesi Hangar Uzun Yürüyüş 68 başlıklı sergi ile kapılarını açtı. 31 Temmuz’a kadar ziyarete açık olacak sergide 24 sanatçının eserleri yer alıyor. Türkiye politik tarihinin büyük kırılma noktasına dünyadaki kültürel ve ekonomik dönüşümler bağlamında kapsamlı bir bakış atan sergi İBB Kültür ve İBB Miras işbirliğiyle gerçekleşiyor.
Alaettin Aksoy, Asım İşler, Burhan Uygur, Cihat Aral, Zehra Aral, Sadık Karamustafa, Gülsün Karamustafa, Mustafa Ata, Nevhiz Tanyeli, Ömer Uluç, Özer Kabaş, Teoman Südor, Gülseren Südor, Komet, Koray Ariş, Ali Teoman Germener, Nur Koçak, Seyhun Topuz, Saim Bugay, Yüksel Arslan, Neşe Erdok, Balkan Naci İslimyeli, Kemal İskeder ve Orhan Peker’in işlerine yer veren Uzun Yürüyüş 68’in küratörlüğünü Feyyaz Yaman üstleniyor.

Uzun Yürüyüş 68 | Kaynak: İBB Kültür Dairesi Başkanlığı
Bir adım geriden
Yedikule Gazhanesi’nin açılışı, geçtiğimiz hafta İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun katılımıyla ve Yeni Türkü konseriyle gerçekleşmişti. 1880 yılında kurulan ve 1993’ten beri hizmet dışı kalan havagazı fabrikasının restorasyon süreci tamamlanmış; Hangar yapısı konser, sergi, söyleşi, film gösterimleri, atölyeler gibi güncel etkinliklere ev sahipliği yapacak şekilde yeniden işlev kazanmıştı.
Yedikule Gazhanesi gibi emanetleri açığa çıkarıp dünyaya servis etmekle yükümlü olduklarını belirten Ekrem İmamoğlu açılış konuşmasında “Ne yazık ki yıllarca çöplüğe dönmüş bu sahayı, bütün dünyanın gezmesi için hazırlıyoruz. Milyonlarca turistin ilave olacağı bir destinasyona dönüştürüyoruz bu bölümü. Ve burası, İstanbulluların sosyal yaşamlarını zenginleştirecek, maddi kazançlarını arttıracak, kültürel yaşamlarını farklılaştıracak ve hayallerini bu kentte kurma konusunda da cesaret verecek bir dönemi ortaya koyacak” ifadelerini kullanmıştı.
Mavi Anadolucu bir İngiliz
John Craxton'a bakmak

Sergi adı: John Craxton: Işığın Peşinde
Mekân: Meşher
Ne zaman? 5 Nisan - 23 Temmuz 2023
Neden görmeli? Türkiye’deki ilk, dünyadaki en kapsamlı bu Craxton retrospektifi; sanatçının resimden duvar halısına ve opera sahnesi tasarımlarına kadar uzanan çalışmalarına geniş bir bakış atma olanağı sağlıyor. Serginin küratörü ve sanatçının biyografisinin yazarı Ian Collins iyi ki atölyenin köşelerinden bu işleri bulup çıkarmış diyorsunuz sergiyi görünce.
John Craxton aslında ne Türkiye’de ne de dünya sanat kanonunda çok tanınan bir sanatçı. Dostu Lucian Freud’un aksine o, Britanyalı modernist ressamlar arasında en az bilinenlerden biri. Bunun sebebi de aslında Craxton’ın sanatı ya da sanatın sergilenme biçimlerini, sanat çevresini “umursamaması.” Meşher’deki serginin bir duvarında da göreceğiz üzere “Yaşam sanattan daha değerlidir” diyor Craxton. Birçok resmini atölyesinin bir kenarına koyuverip bırakmış bir sanatçıdan bahsediyoruz.
Gençliği Birleşik Krallık’ta savaşın ağır atmosferini soluyarak, eşcinsel ilişkinin yasak olduğu ve ağır cezalara çarptırıldığı karanlık bir dönemde geçiyordu. Bu dönem, eserlerinde plastik bakımdan da karanlık denebilecek bir etkiyle kendini gösterdi.
Bu dönem taşbaskılar, kitap tasarımları ve çeşitli desenler üretti. Sürrealizm ve Kübizm; Dürer, Picasso ve Miro o dönem etkilendiği akımlar ve sanatçılardı. Ancak Craxton’ı bugüne taşıyan asıl dönüm noktası 1946 yılında Atina’ya taşınmasıydı. Zaten annesi, gençliğinde yaptığı Akdeniz ziyaretiyle büyülenmiş ve bunu Craxton’a da aşılamıştı. Her ne kadar Nazi işgaliyle bertaraf edilmiş bir şehir olsa da sıcak, ışık ve insanların samimiyeti sanatçıyı ele geçirmişti. Bir arkadaşına yazdığı mektupta şöyle diyor Craxton: “Bu ülkenin ne kadar leziz olduğunu ve bütün gün parıldayan sımsıcak güneşin ve geceleyin tavernaların ne kadar hoş olduğunu anlatmam mümkün değil: Zeytinyağında sıcacık karidesler ve harika şarap ve Yunanistan’ın çam ağaçlarının yumuşak tatlı kokusu. Eve asla dönmeyeceğim. Nasıl dönebilirim ki?”
John Craxton: Işığın Peşinde | Fotoğraf: Emre Durmuş
Craxton’ın sanatının bundan sonraki dönemini ikiye ayırmak mümkün. Portreler/otoportreler ve büyük kompozisyonlar. Dostlarının, yakışıklı denizcilerin, tavernalarda dans edenlerin, Giritlilerin, çocukların portrelerini çizdi. Aynı kişilere büyük kompozisyonlarında da yer verdi. Tavernada Dans Eden Adam (1954), Kasap (1964-1966), Gün Batımında İki Figür (1952-1967), Üç Denizciyle Natürmort (1980-1987) resimleri sanatçının 80 yılı aşkın yaşamının en güçlü üretimleri arasında.
Sergiyi gezerken Halikarnas Balıkçısı ve Azra Erhat’ın başını çektiği Mavi Anadoluculuk akımına dair öyküler, şiirler, çeviriler zihnimde döndü durdu. Anadolu’yu “kültürlerin geçiş bölgesi” olarak değil de “kültürlerin çekirdek bölgesi” olarak kabul eden akımın belki de bir his olarak öte tarafta da yankılandığını görmek mümkün. Belki de Craxton’ın bu sesi duyduğunu söyleyebiliriz. Zaten zaman geçirmeyi sevdiği Atina’nın duman altı barlarında çalan rebetiko müziğini icra edenlerin birçoğu da Anadolu’dan göç etmek zorunda kalanlardı.
- John Craxton kimdir? 1922’de Londra’da dünyaya gelen John Craxton göçebe bir hayat sürdü. 1946’da Atina’yı, 1949’da İstanbul’u ziyaret etti. Hayatının önemli bir bölümünü Ege’nin iki yakasında geçirdi. Müzikle ilgilenen bir aileye sahip olduğu için belki şanslıydı ancak 40’ların İngilteresi soğuk ve kasvetliydi. Ege’de yaşama hayali olmasına şaşırmamak gerek.
- Bir alıntı: Haz peşinde koşmayı temel alan sağlam bir yaşam felsefesiyle kendini koruyan sanatçının duygusal hasarlar karşısında takındığı savunmacı tavır, resimlerinde bulunan empatiyi yalanlar yoğunluktaydı. Harika taziye mektupları yazmasına karşın hayatın yaşamak için olduğuna, yaşamla barışık olmamız gerektiğine ve tadını çıkarmamız gerektiğine inanırdı. Diğer insanların duygusal sorunlarını neredeyse yok sayardı. Kısmen Hanya’da yaşayan İskoç ressam Fiona Carlisle ile sık sık görüşürdü. Evliliğinin dağıldığı Çin gezisinden dönen Fiona, John ile sohbeti sırasında yaşadığı derin travma duygusundan bahsetti. John ona “farklı bir odada resim yapmayı denemesini” tavsiye etti. Temel olarak şansın gücüne ve “kendini başka bir şeye dönüştürme yeteneği” olarak gördüğü hayal gücüne inanırdı. Şöyle söylemişti:
Hayatım birbirini izleyen sevinçli rastlantılarla geçti. Aslında her gün şansımız vardır ama bunu bilemeyiz. Yetenek, şansı fark edip ondan nasıl yararlanılacağını bilmekte yatar. Şans, hayal gücünün kardeşidir. Bir iyilik meleği olsaydım, bir bebeğe şans dilerdim ama şansı ona acı getireceğini bilerek korkardım da. (John Craxton, Hayatın Lütufları kitabından, Ian Collins, Yapı Kredi Yayınları)
Öne çıkan eser:

Doğanın Yapı Taşlarıyla Manzara, 1975-1976, dokuma halı, 423x492 cm (University of Stirling Art Collection, İskoçya)
Craxton, Girit’e temelli yerleşmeyi düşünüyordu. Ancak 1967 yılında Yunanistan’da darbe olduktan sonra “Kuzeyin Atina’sı” denen Edinburgh’ya taşınmak zorunda kaldı. Yeni kurulan Stirling Üniversitesi de sanatçıya büyük bir duvar halısı siparişi verdi.
Altı dokumacının 18 ayda 500 farklı renkte iplik kullanarak dokuduğu bu heybetli halı sanatçının başyapıtlarından biridir desek yanlış olmaz. Ege’de ve Anadolu’da çokça kullanılan desenler, soldan sağa doğru aydınlanan kompozisyon ve İkarus misali Güneş’e çıktıkça eriyen keçi; Craxton’ın yaşamının, zorunlu ve gönüllü sürgünlerinin destanı niteliğindedir. Ancak karanlık denebilecek sembolizmine rağmen çalışma Ege’nin ve Craxton’ın dirimsel enerjisini yansıtmaktadır. (Merak edenler için: Albaylar cuntası 1974’te son bulduktan iki yıl sonra Craxton Hanya’daki evine dönebildi. 2006’da tedavi görmek için gittiği Londra’da hayatını kaybetti. Külleri Hanya’daki limana savruldu.)
- Ve daha fazlası: Serginin de küratörü olan Ian Collins biyografisini yazmak için Craxton’a yalvardığını söylüyor. Çünkü Craxton’a göre sanat yazarlarının konu ettikleri kişilere tepeden baktıklarını, kişisel gerekçelerle çalıştıklarını ve hakikatleri yanlış yansıttıklarını düşünen biri. Ancak neyse ki Collins sanatçıyı ikna etmeyi başarmış ve karşımızda 400 sayfalık “John Craxton- Hayatın Lütufları” kitabı duruyor. Yapı Kredi Yayınları tarafından sergiyle eş zamanlı yayımlanan kitap, sanatçının heyecanlı yaşamına ve sanata dair düşüncelerine kapsamlı bir bakış niteliğinde.
Ani Mobil Uygulaması yayına geçti
Anadolu Kültür tarafından Ani Arkeolojik Alanı’nı tüm boyutlarıyla tanıtmak üzere hazırlanan mobil uygulama yayında.

Anadolu'nun orta çağından kalma çok katmanlı, zengin bir kültürel mirası simgeleyen Ani kenti, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor.
- Bir sanal rehber: Kars’ın merkezine 48 kilometre uzaklıkta, Arpaçay vadisi yakınında bulunan Ani Arkeolojik Alanı’nı ve yakın çevresini daha geniş ölçekte tanıtırken alana dair bilimsel bilgiye erişimi modern iletişim teknolojileriyle kolaylaştırmak amacıyla tasarlanan Ani Mobil Uygulaması, bir sanal rehber olma özelliği taşıyor. Uygulama; dört yıllık bir süreçte Türkiye, Ermenistan, Avrupa ve ABD’den çok sayıda uzman, arkeolog, sanat tarihçisi, mimar ve fotoğrafçının Erivan, Kars ve İstanbul’da düzenlenen çalıştaylarda bir araya gelmesi ve ortak emeğiyle ortaya çıktı.

Khtzkonk Manastırı Kalıntılar ve Surp Sarkis Kilisesi (Vedat Akçayöz, 2015)
- Detaylar: Ani ve çevresine ait bilgileri, “Tarihçe”, “Mimari”, “Sanat Tarihi” ve “Koruma Çalışmaları” başlıkları altında veren ve 4 ana rotayı kapsayan uygulama üç dilde hazırlandı. Uygulamayı Türkçede Mahir Günşiray, Şenay Gürler, Tilbe Saran ve Görkem Yeltan, Ermenicede Dr. Elmon Hançer, İngilizcede ise Dr. Christina Maranci, Veronica Kalas ve Robert Dulgarian seslendirdi.
- Ani Mobil Uygulaması hakkında daha fazla bilgiye Türkçe ve İngilizce olarak www.anadolukultur.org adresinden erişmek mümkün.
Paribu ile “Arter’de Uzun Cumartesi”

Paribu ile “Arter’de Uzun Cumartesi”
Sanatın tüm disiplinlerini kapsayan programıyla herkes için erişilebilir, canlı ve sürdürülebilir bir kültür ve yaşam platformu sunan Arter, 17 Haziran’da Paribu destekleriyle gerçekleşecek Arter’de Uzun Cumartesi kapsamında gece yarısına kadar kapılarını açmaya hazırlanıyor.
Neler var?
- Arter’de Uzun Cumartesi’nin yoğun programı, Eva Koťátková’nın Bir Balıkmışım Bacakları Olan başlıklı kişisel sergisinden yola çıkarak hazırlanan 11.00’deki çocuk atölyesi ve 14.00’teki yetişkin atölyesiyle başlayacak.
- Arter’deki sergiler, Uzun Cumartesi’ye özel olarak 19.00 ve 22.00 saatlerinde ücretsiz olarak rehberli turla gezilebilecek.
- Geçtiğimiz yıla damgasını vuran filmlerden, Charlotte Wells yönetmenliğindeki Güneş Sonrası (Aftersun) 20.00’de Sevgi Gönül Oditoryumu’nda izleyicilerle buluşacak.
- Elektronik müziğe yeni bir yorum getiren DONNA MOBILE by Elif Çağlar, 22.00’de Arter’in performans salonu Karbon’da vereceği konserde hareketli ritimleri ve enerjik dans parçalarını melankolik, isyankâr ve sorgulayıcı tınılarla bir araya getirerek dinleyicilere çok boyutlu bir deneyim sunacak.
Paribu ile “Arter’de Uzun Cumartesi” programını incelemek ve biletlere ulaşmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsin.

Fotoğraf: Deniz Sabuncu




