Haberler
Veri İhlalleri
Yaptırımlar
ChatGPT Köşesi
Makale
İnceleme
Öneri
Veda Ederken

Yapay zeka uygulamaları veri mahremiyeti radarında! 1 veri kaç para?

Meta'ya 1,2 milyar € ceza, GDPR'ın 5. yılı, yapay zeka destekli güvenlik kamarası gözetimine Fransa AYM'sinden onay, Google'a bir dava da Hollanda'dan
canva

canva

Herkese günaydın!

Türkiye seçimlerini geride bıraktık; ister istemez hepimizin gündeminde seçimler vardı. Öte yandan veri mahremiyeti alanında da birçok gelişme oldu; ajandamızı doldurduk, karşınızdayız :)

Keyifli okumalar.

Haberler

• Noyb'dan GDPR'ın 5 yılına ilişkin eleştirel bir bakış açısı: Noyb şikayetlerinin %85'i hakkında herhangi bir karar verilmedi. Noyb'un eleştirisinde GDPR'ın Avrupa'da üye ülkeler tarafından etkin şekilde uygulanmadığı, Noyb'un yaklaşık 800 adet şikayetinin %85'inin hala sonuçlanmadığı, ülkelerin veri koruma otoritelerinin para cezası vermekten kaçındığı, bu sebeple GDPR'ın şirketler için "kağıttan kaplan" olarak görüldüğü vurgulanıyor. Ayrıca Noyb, üye devletlerin veri koruma otoritelerince GDPR'ın uygulanmasını zorlaştıran konuların belirtildiği bir Tuzak Haritası da paylaştı; haritada ülke ve eyaletlere tıkladığınızda veri koruma otoritelerinin "tuzaklarını" inceleyebilirsiniz.

• Fransa Anayasa Mahkemesi, 2024 Paris Yaz Olimpiyatları'nda belli kurallara uyulması kaydıyla yapay zeka destekli güvenlik kameralarının kullanılmasını anayasaya uygun buldu.

Arka plan: Fransız hükümeti, 2024'te gerçekleştirilecek olan Yaz Olimpiyatları için gözetimsiz bagaj ve izdiham gibi kalabalık hareketlerini ve şüpheli davranışları tespit etmek için yapay zeka algoritmasıyla desteklenen  kamera sistemlerini kullanmak üzere bir yasa tasarısı hazırlamıştı. Fransız milletvekilleri tartışmalı yasa tasarısını yedi saatten fazla hararetli tartışmaların ardından onayladılar. Yasanın anayasaya aykırılığı iddiasıyla konu Fransız Anayasa Mahkemesi'ne taşındı.

Anayasa Mahkemesi ne dedi? 

Anayasa Mahkemesi, gözetimin suç önlemeyi amaçladığını, kameraların yalnızca terör saldırısı hedefi olma riski yüksek olan spor, eğlence veya kültürel etkinlikler sırasında konuşlandırılacağı ve yüz tanıma içermeyeceğini belirterek kamera sistemin anayasaya uygun olduğuna karar verdi. Mahkeme, kamu kurumlarının olayları izlemek için biyometrik gözetime ihtiyaç duyulmamasını ve kameralar aracılığıyla toplanan görüntülerin ve verilerin diğer veri tabanlarıyla bağlantılı olmamasını sağlamaları gerektiğini; kameraların yalnızca yasada belirtilen amaçlarla kullanılabileceğini ve yasanın koşullarının artık karşılanmaması durumunda kullanıma derhal son vermesi gerektiğini özellikle vurguladı.

• Yapay zeka ve özellikle ChatGPT gibi üretken yapay zekalarla ilgili gündemden düşmeyen son haberler doğrultusunda CNIL, bireylerin mahremiyetine saygı duyan yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi için bir eylem planı yayınladı. Eylem planında kişisel veri mahremiyetine saygı duyan yapay zekanın geliştirilmesi konusunda CNIL'in rehberlik edileceği belirtilerek bu kapsamda CNIL'in yakın zamanda verilerin paylaşımı ve yeniden kullanımı için geçerli olan kurallara ilişkin bir kılavuz yayımlayacağı belirtildi . Bu kılavuzda, internette serbestçe erişilebilen ve artık birçok yapay zeka modelini eğitmek için kullanılan verilerin yeniden kullanılması konusunun ele alınacağı, kılavuzun üretken yapay zekalar da dahil olmak üzere yapay sistemlerinin tasarımı için gerekli olan bazı veri işleme işlemleriyle ilgili olacağı belirtildi.

• Potansiyel iş ortaklarınız ya da tedarikçilerinizin veri mahremiyetine ne kadar önem verdiğini, veri koruma yasalarına ne kadar uyduklarını gösteren bir platform: Ubiscore. Öncelikle bu haberin bir reklam olmadığını belirtelim :) Ubiscore, hali hazırda derecelendirdiği 5.000'den fazla şirket için bağımsız uyumluluk derecelendirmesi yapan bir girişim. Ubiscore, şirketleri veri koruma anlamında temel, orta ve olağanüstü olmak üzere değerlendirip sektörlere göre sınıflandırarak internet sitesinde yayınlıyor. Ubiscore'a göre yaptıkları değerlendirme, standart ve insan eliyle/ gözetimiyle yapılan boşluk analizinden daha istikrarlı sonuçlar veriyor. Amaçlarının şirketler ve bireylerin, çalışacakları/ hizmet alacakları şirketin işlediği kişisel verileri yasalara uygun şekilde kullandıklarına güvenmelerini sağlamak olduğunu belirtiyorlar.  

Veri İhlalleri

• Hollanda Tüketiciler Derneği ve Veri Gizliliği Vakfı, kullanıcı gizliliğinin ihlali nedeniyle Google LLC.'ye karşı toplu bir dava açacağını duyurdu. 

Tüketicilerin davaya katılımı için yapılan çağrıda Google'ın kullanıcı verilerini kullanıcının izni olmadan Google Arama, Google Chrome, Gmail ve Google Haritalar gibi hizmetler aracılığıyla topladığı, Google'ın kullanıcıları fark etmeden belirli kişisel verilere erişim vermelerini sağladığı, kullanıcı profilleri oluşturmak için veri topladığı ve GDPR'ı ihlal ederek kişisel verilerin AB dışına aktarılmasını sağlamak için dark patterns kullandığı iddiaları üzerinde duruluyor.

• Trabzonspor veri ihlaline uğradı! Trabzonspor kulübü (Trabzonspor Sportif Yatırım ve Futbol İşletmeciliği Ticaret A.Ş.) tarafından Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na bir veri ihlal bildirimi iletildi ve Kurul, ihlal bildirimini 25 Mayıs'ta internet sitesinde yayımladı. Kurul'a iletilen veri ihlal bildiriminde;

- Trabzonspor'un sunucularının uğradığı siber saldırı neticesinde şifrelendiği,

- İhlalin 19.05.2023 tarihinde gerçekleştiği ve aynı gün tespit edildiği,

- Siber saldırıdan ayrıca Trabzonspor Ticari Ürünler ve Turizm İşletmeciliği Ticaret A.Ş, Trabzonspor Futbol İşletmeciliği Ticaret A.Ş., Trabzonspor Telekomünikasyon Danışmanlık ve Servis Hizmetleri Ticaret A.Ş, Bordo Mavi Futbol Yatırımlar Ticaret A.Ş., Trabzonspor Kulübü Derneği, Trabzonspor Bordo Mavi Enerji Elektrik Üretim A.Ş.’nin de etkilendiği,

- Şifrelenen sunucularda tutulan dosyalara erişim sağlanamadığı; bu sebeple ihlalden etkilenen kişi ve kayıt sayısının tespit edilemediği,

- İhlalden etkilenen ilgili kişi gruplarının çalışanlar, kullanıcılar, öğrenciler ve müşteriler ve potansiyel müşteriler olduğu,

- İhlalden kimlik, iletişim, özlük, müşteri işlem, finans, mesleki deneyim, pazarlama, görsel ve işitsel kayıtlar ile diğer veri kategorilerinin etkilendiği,

- İlgili kişilerin çağrı merkezi aracılığıyla veri ihlali hakkında bilgi alabileceği belirtildi.

Yaptırımlar

• Avrupa Veri Koruma Kurulu (EDPB), Meta'nın 1,2 milyar € para cezasına çarptırıldığını duyurdu. EDPB, bu cezanın GDPR kapsamında şimdiye kadar verilen en büyük para cezası olduğunu belirtti.  

Arka plan: Para cezası, 16 Temmuz 2020'den bu yana Meta'nın kişisel verileri ABD'ye standart sözleşme hükümlerine dayanarak aktarması nedeniyle uygulandı. EDPB Başkanı Andrea Jelinek, “EDPB, Meta'nın ihlalinin sistematik, tekrarlayan ve sürekli aktarımlarla ilgili olduğu için çok ciddi olduğunu tespit etti. Facebook'un Avrupa'da milyonlarca kullanıcısı var, bu nedenle aktarılan kişisel verilerin hacmi çok büyük. Benzeri görülmemiş para cezası, kuruluşlara ciddi ihlallerin geniş kapsamlı sonuçları olduğuna dair güçlü bir işarettir.” diyerek para cezasının caydırıcı etkisini vurguladı.

Cevap: Meta, EDPB'nin kararına istinaden bir blog yazısı yayınladı ve temyize gideceğini ifade ederek para cezasını "haksız ve gereksiz" olarak nitelendirdi. 

Son olarak: Meta'ya verilen cezanın rekor seviyede olduğunu belirttik; önceki rekor ise 2021'de müşteri verilerini reklam hedeflemesi için kötüye kullandığı için 887 milyon $'la Amazon'a aitti.

• Sağlık hizmeti kuruluşlarına tıbbi faturalandırma, kodlama, yetkilendirme ve diğer hizmetler sunan Practicefirst adlı şirket, 1,2 milyondan fazla hastanın doğum tarihleri, ehliyet numaraları, sosyal güvenlik numaraları, tıbbi teşhisler, ilaç bilgileri ve finansal bilgiler dahil olmak üzere çeşitli kişisel verilerin sızdırıldığı veri ihlali sebebiyle 550.000 $'lık para cezası ödemeyi kabul etti.

Arka Plan: Ocak 2019'da Practicefirst'in güvenlik duvarı sağlayıcısı, yazılımının kritik bir güvenlik açığını gidermek için tasarlanmış yeni bir sürümünü yayınlamasına rağmen Practicefirst yazılımını güncellememiş ve sızma testleri, güvenlik açığı taramaları veya güvenlik sorunlarını tanımlayabilecek diğer güvenlik önlemlerini almayarak Kasım 2020'de bir siber saldırıya uğramıştı. Siber saldırı sonucunda saldırganlar fidye yazılımı vasıtasıyla hastaların kişisel bilgilerini içeren dosyaları ele geçirerek ve şifrelemişti. Olaydan birkaç gün sonra ise dark web'de 13 hastanın kişisel verilerini içeren çeşitli ekran görüntüleri tespit edilmişti. Ancak durum sanılandan daha vahimdi. Çünkü siber korsanlar, 79.000 dosyayı ele geçirmişti ve bu dosyalar, 428.000'den fazla New York'lu da dahil olmak üzere Practicefirst'ün sağlık kuruluşu olan çeşitli müşterilerinin 1,2 milyondan fazla hastasının doğum tarihleri, ehliyet numaraları, sosyal güvenlik numaraları, tıbbi teşhisler, ilaç bilgileri ve finansal bilgiler dahil olmak üzere birçok kişisel verisini ele geçirdiği ortaya çıkmıştı. Olay üzerine yürütülen soruşturmada New York Başsavcılığı, Practicefirst'in hastaların kişisel verilerini korumak için makul veri güvenliği tedbirlerini almakta başarısız olduğunu, güvenlik açıklarını gidermek için yama yönetimi süreçlerini yürütmediğini, sistemlerinde düzenli güvenlik testleri yapmadığını ve özel nitelikli kişisel verileri şifrelemeyi ihmal ettiğini tespit etti. Practicefirst 550.000 $'lık para cezasının yanı sıra veri güvenliği uygulamalarını güçlendirmeyi ve ihlalden etkilenen bireylere ücretsiz olarak iki yıllık kredi ve kimlik izleme hizmetlerini sunmayı da kabul etti.

ChatGPT Köşesi

ChatGPT'nin yasaklanmasından sonra yapay zeka veri mahremiyeti radarına girdi!

Yapay zeka geliştikçe bu konuda son kullanıcıya sunulan ürünler de artıyor. ChatGPT de son dönemlerin en popüler yapay zekalı sohbet botu olarak veri mahremiyeti ihlalleriyle hem bizim hem de veri koruma otoritelerinin radarına girdi.

ChatGPT'nin yasaklanmasından sonra yapay zeka veri mahremiyeti radarına girdi!

İtalya veri koruma otoritesi Garante, Mart ayında ChatGPT'yi yasakladıktan sonra, diğer yapay zeka platformlarını da gözden geçireceklerini ve yapay zeka uzmanlarını işe almayı planladıklarını ifade etti.

Garante, AI chatbot şirketi Replika'yı yasaklaması, ChatGPT'yi geçici olarak yasaklaması ve yüz tanıma yazılımı üreticisi Clearview AI'ye para cezası uygulamasıyla yapay zekayı veri koruma alanında ele alan başlıca veri koruma otoritelerinden birisi olduğunu göstermişti.

Yapay zekayı kişisel veri mahremiyeti açısından ele aldığımızda belli başlı veri mahremiyeti sorunlarıyla karşılaşabiliyoruz. Bunları kabaca veri güvenliği sorunları, profilleme ve hatalı veri işleme olarak ele alabiliriz.

Veri Güvenliği Sorunları: Yapay zeka sistemleri büyük miktarda veriye dayalı olarak çalıştığından bu veriler, bireylerin kişisel bilgilerini içerebilir. Yapay zeka sistemlerinin veri tabanında bulunan bu veri setlerine yönelik veri güvenliği önlemleri yeterince alınmadığında bu veriler kötü niyetli kişilerin eline geçebilir ve kişisel verilerin ihlali söz konusu olabilir. Öte yandan veri setlerinde yer alan kişisel verilerin nasıl elde edildiği de veri mahremiyeti açısından kesinlikle sorgulanmalı, sözgelimi Clearview AI'ın yaptığı gibi sosyal medya profillerinden toplanan verilerin yüz tanıma vb. amaçlarla kullanımı durumunda "verinin alenileştirme amacına aykırı işleme" söz konusu olabilir.

Profilleme: Yapay zeka, bireylerin çevrimiçi davranışlarını analiz ederek profiller oluşturabilir. Bu profiller, bireylerin tercihleri, ilgi alanları ve alışkanlıkları hakkında ayrıntılı bilgiler içerebilir ve bunlar, reklamcılar veya diğer üçüncü taraflar tarafından hedefli reklamlar veya kişiselleştirilmiş içerik sunmak için kullanılabilir. 

Hatalı Veri İşleme: Yapay zeka sistemleri, karmaşık algoritmalar ve öğrenme modelleri kullanır. Öte yandan bu sistemler hala geliştirilme sürecinde olduğundan hatalar yapabilir, veri setlerini hatalı şekilde değerlendirip yanlış sonuçlar üretebilir. Özellikle duygusal veya hassas konuları ele alan sistemler, duygusal tepkileri yanlış yorumlayabilir veya uygun olmayan yanıtlar verebilir. 

Peki çözüm ne?

Şüphesiz yapay zeka sistemleri, bireylerin veri mahremiyetini korumak için gelişmiş güvenlik önlemleri ve etik yönergelerle birlikte tasarlanmalı; bu konuda da yasa koyucular yapay zeka geliştiricilerinin gerisinde kalmaması oldukça önemli.

Her şeyin başında veri güvenliği geliyor. Veri güvenliğini teknik açıdan sağlamak için belli kabul görmüş standartlar, veri işleme, erişim ve imha çözümleri var. 

Öte yandan işin idari standartlarını oturtmak, bunları benimsemek de oldukça önemli. Bunun başında da yapay zeka geliştiricilerinin bireylerin kişisel verilerini nasıl topladığı, kullandığı, işlediği, paylaştığı ve koruduğu ile ilgili gizlilik politikaları ve aydınlatma metinleri oluşturması; bireyler nezdinde şeffaflığı sağlaması geliyor. Diğer bir önemli nokta da kullanıcı kontrolünün sağlanması. Başka bir anlatımla yapay zekalı sistemleri kullanan kişilere, kişisel verilerini nasıl kullanabilecekleri ve paylaşabilecekleri konusunda daha fazla kontrol sağlanmalı;  veri toplama, kullanma ve paylaşma süreçlerini yönetme, tercihlerini belirleme ve onay verme haklarına sahip olmalı. Her yazımızın sonunda olduğu gibi "farkındalık" diyoruz :) Çünkü belki de en önemlisi eğitim ve farkındalık; yapay zeka teknolojileri hakkında bireylerin ve şirketlerin daha fazla eğitilmesi ve farkındalığının artırılması oldukça önemli. Bireyler, kişisel verilerinin nasıl korunacağı, yapay zekanın ne tür verileri kullandığı ve gizlilik ayarlarını nasıl yönetebilecekleri konusunda bilinçlendirilmeliyken yapay zeka şirketleri de veri işleme sınırlarının farkında olarak faaliyetlerini yürütmeli.

Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Arda Altınok tarafından hazırlanarak, 29.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Makale

İşyerinde ses kayıt özelliği olan güvenlik kameraları mahremiyeti ihlal ediyor!

Teknoloji her geçen gün hızla ilerliyor ve bununla birlikte güvenlik önlemleri de gelişiyor. Geleneksel güvenlik kameraları sadece görüntü kaydedebilirken, yeni nesil kameralar ses kaydı da yapabiliyor. Bu özellik sayesinde, bir taraftan güvenlik sistemleri daha etkili çalışıyorken, bir taraftan da kişisel verilerin korunması ve temel hakların güvence altına alınması gibi önemli hukuki sorunlar ortaya çıkıyor. Haydi gelin, ses kayıt özelliği bulunan güvenlik kameralarının işyerlerinde kullanımını işçi ve işveren açısından ele alalım.

İşyerinde ses kayıt özelliği olan güvenlik kameraları mahremiyeti ihlal ediyor!

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişilere ait her türlü bilgiyi kişisel veri olarak kabul ettiğinden, güvenlik kameralarıyla elde edilen görüntü ve/veya ses kayıtlarının da birer kişisel veri olduğunun altını çizelim.

Veri sorumlusu olarak kabul edilen işverenler, işyerinde güvenliği sağlamak ve faaliyetleri denetlemek gibi amaçlarla güvenlik kameraları kullanabiliyor. Eğer ortada bir kişisel veri işleme faaliyeti varsa -ki bu durumda kameralar aracılığıyla var- elde edilen bu verilerin de KVKK’da belirtilen temel ilkelere uygun olarak işlenmesi şart. Kameralar aracılığıyla elde edilen kişisel verilerin; belirli, açık ve meşru amaçlarla ve bunlarla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlendiği ve aynı zamanda işçilerin de özel hayatının gizliliğini ihlal etmediği durumunda, kamera ile izleme faaliyetinin hukuka uygun olduğunu söyleyebiliriz. Peki, işverenin güvenlik kameraları aracılığıyla elde etmek istediği amaca ulaşabilmesi için hem görüntü hem de ses kayıt özelliği bulunan güvenlik kamerası kullanılmasını da hukuka uygun kabul edebilir miyiz?

KVKK’nın temel amaçlarından biri de veri sorumlusu tarafından gerçekleştirilen veri işleme faaliyeti ile kişisel veri sahibinin hakları arasında bir denge oluşturmak. İşverenin, işyerinde güvenlik kameraları kullanmak suretiyle, işyerinin ve çalışanların güvenliğini sağlama ve işyeri faaliyetlerini denetleme yükümlülüğünü yerine getirdiği söylenebilir. Ancak işverenin bunu yapması sırasında çalışanlarının özel hayatının gizliliğini isteme hakkı arasında bir çatışma meydana gelebilir. Sadece görüntü kaydeden güvenlik kameraları açısından bir değerlendirme yapıldığında, işverenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca çalışanların ve işyerinin güvenliğini sağlama yükümlülüğü bulunmakta olup aynı zamanda iş faaliyetlerinin yürütülmesini denetlemek istemesi de en doğal hakkıdır. Bu durumda işverenin belirli, açık, meşru amaçlarla veri işleme faaliyeti gerçekleştirildiğinden söz etmek mümkün. Bu şekilde, bir noktada işçinin de korunması sağlandığından menfaat dengesinin ihlal edilmediği söylenebilir. Ancak, ses kayıt özelliği ile donatılmış güvenlik kameraları söz konusu olduğunda ölçülülük ilkesine uygun bir işleme faaliyetten bahsetmek pek de mümkün değil. Şöyle ki; ses kayıt özelliği de bulunan güvenlik kameraları aracılığıyla çalışanların hem görüntü hem de ses verileri elde ediliyor. Bu uygulama işverene, işçiyi ve işyerindeki faaliyeti daha sıkı denetleme ve izleme yapma imkanı sunarken, azami olarak haftada 5 gün ve günde 8 saatini işyerinde geçiren işçi açısından ise sürekli olarak konuşmalarının ve hareketlerinin izleniyor olması nedeniyle özel hayatına müdahale edilmesi sonucunu doğuruyor. Bu nedenle, ilgili uygulama işverenin çıkarlarını gözetirken işçinin özel hayatına ağır bir müdahale içeriyor ve ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil ediyor.

Özel hayatın gizliliği temel bir Anayasal hak olup Anayasa’nın 20. Maddesinde düzenleniyor: “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.” Ses kayıt özelliği bulunan güvenlik kameraları ile gerçekleştirilen veri işleme faaliyeti çalışanların özel hayatına müdahale içermekte olup Anayasal bir hakkın ihlali söz konusudur.

Sonuç olarak veri sorumlusu konumundaki işveren tarafından söz konusu uygulama ile ulaşılmak istenen açık ve meşru amaçlarla görüntü kaydı alan güvenlik kameraları ile ulaşılması mümkün iken işyerlerinde ses kayıt özelliği de bulunan güvenlik kamerasının kullanılması kişisel veri işleme faaliyeti ile ulaşılmak istenen amaç arasındaki dengenin bozulmasına yol açacaktır. Veri sorumlusunun özel hayatın gizliliği hakkını kullanmasını ciddi ölçüde güçlendiren bu uygulamanın ancak ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil etmediği hallerde kanuna uygun olarak uygulanması mümkündür. Aksi halde temel bir hakkın ihlali söz konusu olduğu bahsedilebilir. Bu sebeple ses kayıt özelliği bulunan güvenlik kamerası kullanılmak istenen işyerlerinde bu işleme faaliyeti ile hangi amacın elde edilmeye çalıştığı ve söz konusu açık ve meşru amaca görüntü kaydı alan güvenlik kameraları ile ulaşılmasının mümkün olup olmadığı sorularının yanıtlanması gerekir. Eğer ki söz konusu amaca görüntü kaydı alan güvenlik kameraları ile ulaşılmak mümkün ise ayrıca ses kaydının da alınması hukuka uygun değildir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun bir kararı da aslında burada özetlediğimiz konuyu etraflıca ele alıyor. Bir kamu kurumu olan veri sorumlusu tarafından ses kayıt özelliği bulunan güvenlik kamerası kullanılması hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulundan görüş talep ediliyor. Kararda, gözetim sistemlerinde görüntü kaydı ile birlikte ses kayıt sisteminin de kullanılmasının sadece görüntü kaydına göre çok daha müdahaleci olacağı; kameralar vasıtasıyla görüntü ile birlikte ses kaydı yapılmasının bireylerde her açıdan gözetim altında tutuldukları endişesi yaratabileceği değerlendirmeleri yer alıyor.

Son olarak şunu da belirtmek gerekir ki her ne kadar görüntü kaydı alan güvenlik kameraları ile veri işleme faaliyetinin yürütülmesi hukuka uygun bir uygulama olsa da KVKK uyarınca veri sorumlusunun kişisel veri sahiplerini aydınlatma yükümlülüğü ve belirli, meşru amaçlarla işlediği kişisel verileri işlendikleri amaçla sınırlı ve ölçülü kullanma yükümlülükleri bakidir. Bu sebeple işyerlerinde güvenlik kamerası bulunan alanlarda kamera ile görüntü verisinin elde edildiğini bildirir uyarı levhalarının bulundurulması ve ilgili kişilere kişisel veri işleme amaçları, veri sorumlusunun kimliği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, kişisel veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi, veri sahibinin kanundan doğan haklarını içeren bir aydınlatma metni sunulması gerekir. Ayrıca elde edilen kişisel veriler işleme amaçları doğrultusunda ve ölçülülük ilkesi gözetilerek kullanılmalıdır. Yani işverenin işyeri güvenliğinin sağlanması amacıyla elde ettiği kişisel veriyi çalışanın performansının değerlendirilmesi amacıyla kullanması hukuken mümkün değil. İş yerlerinde ses kayıt özelliği bulunan güvenlik kameraların kullanılması işverenler açısından daha avantajlı gibi görünse de aslında özel hayatın gizliliğine ölçüsüz müdahale içeren bu uygulamaya şimdilik temkinli yaklaşılması gerektiğini söylemekte fayda var.

Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Sema Selek tarafından hazırlanarak, 29.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.

Hikâyeyi paylaşmak için:
İnceleme

Bir veri kaç para? Ödeme aracı olarak veri!

Dijital çağın hızla gelişmesiyle birlikte, verilerin önemi ve değeri de büyük ölçüde arttı. İnternet üzerinde yapılan işlemler, sosyal medya kullanımı, çevrimiçi alışveriş ve diğer dijital etkinliklerimiz, sürekli olarak veri oluşturulmasına ve biriktirilmesine yol açıyor. Verileri, para kadar hatta ondan daha sık kullandığımız yeni bir dünya düzenindeyiz. Hâl böyle olunca da geleneksel ödeme yöntemlerine ek olarak, verilerin gelecekte ödeme aracı olarak kullanılması konusu gündeme gelmekte. Evet! Verilerin gelecekte ödeme aracı olarak kullanılması mümkün ve hatta günümüzde bile bazı durumlarda kullanılıyor. Gelecekte ne gibi farklı senaryolar ile karşı karşıya kalınır bilinmez ama haydi gelin şu an kişisel verilerimizi nasıl ödeme aracı olarak kullanıyormuşuz görelim.

Bir veri kaç para? Ödeme aracı olarak veri!

Sadakat Programları ve Kişiselleştirilmiş Reklamlar

Dikkat edin, eğer bir ürün için ödeme yapmıyorsanız ürün siz olabilirsiniz; klişe ama gerçek. Peki, nasıl mı? Hemen bir örnek üzerinden açıklayalım. Tüketiciler olarak genellikle belirli sağlayıcılar tarafından "ücretsiz" olarak tanıtılan hizmetler karşılığında bir şeyler ödüyor olabileceğimizin farkında olmayabiliriz. Sağlayıcının hizmeti için geleneksel anlamda bir ücret ödemesek de, bunun yerine, örneğin indirim kodları almak için bir müşteri kartı sistemine katılarak kişisel verilerimizi gönüllü olarak sağlayıcıya iletmiş oluruz. Sağlayıcı ise kişisel verilerimizi işleyerek, kişiselleştirilmiş reklamlar için yeniden satabilir. Başka bir ifadeyle reklamverenler, bu kişiselleştirilmiş reklamların sunulması için veri sağlayıcılarıyla işbirliği yapabilirler ve bu da verilerin bir tür ödeme aracı olarak kullanılmasını sağlar.

Bu şekilde yapılan çevrimiçi reklamcılık, büyük ölçüde verilere dayanır. İnternet kullanıcılarının çevrimiçi davranışları ve tercihleri hakkında bilgi toplanır ve bu veriler reklamverenlere sunulur. Çevrimiçi olarak bir spor giyim markasıyla ilgili araştırma yaptıktan sonraki gezinmelerinde bu markanın reklamlarıyla karşılaşmanız tesadüf değil. Hedefli reklamlar ve promosyonlar sağlamak için kullanılan profiller oluşturmak ise "ücretsiz" hizmet sağlayıcılarına tahmininizden daha fazla mali kazanç sağlar. Kısaca, özellikle internet ortamlarından aldığınız bir ürün veya hizmet karşılığında para ödemiyorsanız, muhtemelen kişisel verilerinizle ödeme yapıyorsunuz.

Sağlayıcıların verilerimizi kişiselleştirilmiş reklamlar için kullanmasının yanı sıra “sadakat programları” dediğimiz, müşterin bağlılığını artırmak ve müşterileri teşvik etmek amacıyla kullanılan popüler bir yöntem de var. Birçok şirket, müşterilerinin alışveriş alışkanlıklarını izlemek ve analiz etmek için verileri kullanır. Bu verileri elde etmek için ise müşterilere, özel indirimler, teklifler veya ücretsiz ürünler vaadedilir. Bu olanaklardan yararlanmak isteyen müşteriler, markaya özel alışveriş kartı oluşturulması, marka bültenine abone olunması, markanın web sitesinde/ telefon uygulamasında hesap oluşturulması gibi yollarla verilerini gönüllü olarak paylaşır. İndirim veya ücretisiz ürünler almak kulağa hoş gelebilir. Fakat öteki taraftan bakıldığında biz farkında olmadan sadakat programının kıskacına alınmış oluruz. Bunun bizden götürüsü ise; hem kişisel bilgilerimiz ve alışveriş alışkanlıklarımız gibi verilerimizi paylaşmış olmak hem de devamındaki süreçte mağazanın bunlar doğrultusunda bize sağlayacağı olanaklardan faydalanabilmek adına tüketim çılgınlığına doğru sürüklenmek olabilir.

Blockchain ve Kripto Paralar 

Blockchain teknolojisi, verilerin güvenli bir şekilde saklanmasını ve paylaşılmasını sağlayan dağıtık bir defter sistemi olarak düşünülebilir. Dillere pelesenk olmuş Bitcoin, Ethereum, BNB gibi kripto para birimleri de bu teknolojiyi kullanarak ödeme işlemlerinin gerçekleştirilmesinde kullanılır. Bu para sistemi, merkezi otoriteler yerine matematiksel algoritmalarla yönetilen bir sistem üzerinde işler. Blockchain teknolojisinde her işlem, bir blok olarak adlandırılan ve tüm ağ katılımcıları tarafından doğrulanarak onaylanan bir dizi matematiksel işlemle güvence altına alınır. Bu sayede ise işlemlerin, gerçekleştiği ve onaylandığı izlenerek şeffaf bir kayıt sağlanır. Lakin gelin görün ki bu şeffaflık, işlemlerin tam bir anonimlik düzeyi sunmadığı anlamına geliyor. Her blok, bir adres veya hesap numarasıyla ilişkilendirilir ve bu adreslerin izlenilebilirliği vardır. Dolayısıyla kullanıcıların mali işlemleri ve varlıkları konusundaki gizlilik perdesi de ortadan kalkar.

Bu tehlike karşısında başvurulabilecek koruma mekanizmalarından biri, “3. parti platformlar”dır. Bahsi geçen platformlar, blockchain ekosistemi dışında hizmet sunan, kullanıcıların işlemlerini gerçekleştirmek veya varlıklarını saklamak için kullanılabilen hizmet sağlayıcılarını veya aracılarını ifade eder. İşte blockchain ekosisteminde de eğer ki kullanıcılar, bu 3. parti platformları kullanmadan işlemler gerçekleştiriyorlarsa muhtemelen ki kullanıcıların finansal mahremiyeti ihlale uğruyor olabilir.

Özetle, kendiliğinden mahremiyet ihlallerine yol açmaya elverişli bir sistemden söz ediyor olduğumuzu söyleyebiliriz. Fakat bekleyiniz çünkü ihlaller bununla sınırlı değil!

Bir de bazı projeler mevcut. Bu projeler kripto para birimlerini ödeme aracı şeklinde kullanarak, kullanıcıların verilerini sağlamak veya belirli görevleri yerine getirmek için teşvik ederler. Örneğin, Brave Browser bu konuda bir örnek olabilir. Brave Browser, kullanıcılarına reklam izlemeleri karşılığında Basic Attention Token (BAT) adı verilen kripto para birimini üretir. Bu şekilde, kullanıcılar reklamlara maruz kalırken; onlar, daha fazla mahremiyet ve kontrol elde ederler. Aslında win-win bir model de diyebiliriz.

Bıg Tech İş Modeli

“Big Five” diyorlar onlara ya da bir diğer adı ile “Big Tech”. Belki bu ifadeleri hiç duymamış olabilirsiniz fakat eminiz ki bu gibi kavramlar altında toplanan beşliyi yakından tanıyorsunuz. Bunlar Amerika’da Bilgi Teknolojileri Sektörü’ndeki beş büyük kardeş: Google, Amazon, Apple, Facebook ve Microsoft. Kardeşler tanıdık geldi ise şimdi benimsedikleri iş modelinden bahsedebiliriz. Big tech şirketleri, kullanıcılarının verilerini toplar, analiz eder ve bu verileri çeşitli şekillerde değerlendirir. Genellikle ücretsiz hizmetler sunmaları da bir diğer ortak özellikleri olarak karşımıza çıkar. Sosyal medya platformları, mesajlaşma uygulamaları veya arama motorları aracılığı ile sunulan hizmetler, kullanıcıların platformlarda zaman geçirmesini, içerik oluşturmasını veya etkileşimde bulunmasını sağlar. Ancak bunları yapabilmek için bir şart var: Kullanıcıların kişisel verilerini paylaşması.

Kullanıcıların başlangıçta kişisel verilerini paylaşıyor olmasının yanı sıra, platformların kullanılması sırasında da big tech şirketleri tarafından çeşitli veriler toplanır. Bu veriler, kullanıcıların profilleri, etkileşimleri, arama terimleri, beğenileri, takip ettikleri kişiler ve daha fazlasını içerebilir. Örneğin, yakın zamanda Facebook’a satılan WhatsApp’tan ya da bu gibi platformlardan nasıl ücretsiz yararlandığımızı hiç düşünmüş müydünüz? Bu da tam bir big tech hareketi diyebiliriz. WhatsApp, bizlerin verilerini toplar ve bu verileri reklamcılara veya pazarlama şirketlerine satmak suretiyle gelir elde eder. Bu şekilde, biz WhatsApp’ı ücretsiz kullandığımızı düşünürken aslında verilerimizle ödeme yapmış oluruz. Bu denklemin sonucunda ise, büyük şirketler bizlerin verileri üzerinden yaratmış oldukları değerle büyük kazançlar sağlar. 

İşte günümüzde bu gibi durumlarda ödeme aracı olarak kullanılan verilerin ileride farklı boyutlara ulaşması da söz konusu olabilir. Verilerin ödeme aracı olarak kullanımının sıklaşması, bazı önemli konuları da beraberinde getirir. Bunlar:

=> Regülasyon: Verilerin ödeme aracı olarak kullanılmasıyla ilgili uygun regülasyonların geliştirilmesi gerekmekte. Verilerin ticari kullanımı, tüketici haklarının korunması, veri gizliliği ve güvenlik gibi konulara ilişkin hukuki düzenlemeler yapılması çok önemli.

=> Güvenlik: Verilerin güvenliği büyük önem taşır. Veri ihlalleri ve sızıntıları, ciddi sonuçlara yol açabilir. Verilerin ödeme aracı olarak kullanılmasıyla birlikte, güvenlik önlemlerinin yeterli düzeyde olması ve verilerin korunması gerekiyor.

=> Gizlilik: Verilerin kullanımıyla ilgili gizlilik politikaları ve kullanıcı onayı gibi konular da dikkate alınması gereken bir diğer husus. Bireylerin verilerinin nasıl kullanıldığı ve paylaşıldığı konusunda şeffaflık sağlanmalı ve verisi işlenecek kişiler bu konuda bilinçlendirilmeli.

Sonuç olarak, verilerin ödeme aracı olarak kullanılması, dijital çağın gereksinimlerine yanıt veren bir gelişme olarak görülebilir. Halihazırda sadakat programları, kişiselleştirilmiş reklamlar ve blockchain tabanlı kripto paralar gibi mevcut örnekler ise verilerin ödeme aracı olarak kullanılabileceğini bizlere gösteriyor. Bununla birlikte, daha fazla düzenleme, güvenlik önlemleri ve gizlilik politikalarının geliştirilmesine ihtiyaç olduğunu belirtmekte yarar var. Bunlar gerçekleşene kadar ise siz siz olun, verilerinizi harcarken dikkat edin!

Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Beril Güçlü tarafından hazırlanarak, 29.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Öneri

• Alternatif Podcast serisinin ''Algoritmanın İktidarı'' başlıklı bölümünde, dijital ayak izlerinden büyük veriye, internet çerezlerinden hedefli reklamcılık yöntemlerine, yankı odalarından algoritmaların nasıl çalıştığına dair konular ele alınıyor. Bölümü Spotify üzerinden dinlemek için burayı tıklayabilirsiniz.

• Avrupa Veri Koruma Kurulu'nun, Meta'nın GDPR'a aykırı veri aktarımı sebebiyle Meta'ya 1,2 milyar € para cezası verdiğinden bahsetmiştik. Peki bu kararda bahsi geçen hukuka aykırı veri aktarımları ne anlama geliyor? Kararın arka planı, Kurul'un tespitleri, sonuçları ve bunun ileriye dönük olası AB-ABD veri aktarımlarını nasıl etkileyebileceği konusunda OneTrust DataGuidance tarafından düzenlenen ve Fox Rothschild LLP ortağı ve aynı zamanda şirketin GDPR Uyum ve Uluslararası Gizlilik başkanı Odia Kagan'ın katılacağı webinara katılmanızı öneriyoruz. Webinar 1 Haziran'da Türkiye saati ile 18.00'da çevrimiçi olarak gerçekleştirilecek. Kayıt için burayı ziyaret edebilirsiniz.

Veda Ederken

Bu sayılık da bu kadardı, bir sonraki sayı görüşmek üzere!

Katkılarınızdan ve geri bildirimlerinizden mutluluk duyuyoruz. Özgün içeriklerinizle bizlere katkı sağlamak, veri mahremiyeti farkındalığını sağlamak için bizimle çalışmak için bizimle [email protected] adresinden iletişime geçebilirsiniz. 

Ayrıca Linkedin,  Twitter ve Instagram hesaplarımızı takip edebilir, websitemizi inceleyebilirsiniz.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Veri Koruma ve Mahremiyet Gündemi

Veri Koruma ve Mahremiyet Gündemi

Sivil toplum kuruluşu Verini Koru'nun ekibi, Türkiye'de ve dünyada kişisel verilerin korunması alanında yaşanan gelişmeleri yakından takip ediyor ve her Pazartesi sizlerle buluşturmak için bültenler hâline getiriyor.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir