Merhaba... Uzaktan Kumandalı Kız'ı okuduktan sonra yazarı James Tiptree, Jr.'nin erkek ismiyle yazan bir kadın olduğunu öğrendiğimde biraz hayatına bakmak istedim. Yaşadığı dönemde (24 Ağustos 1915 – 19 Mayıs 1987 ) iyi yerlere gelen, eğitim düzeyi yüksek bir kadın olarak bile sırf kadın olduğu için iş yaşamında çok zorluklar çektiğinden bilimkurgu türünde eserlerini takma ad ile yayınlatmayı tercih etmiş Alice Bradley Sheldon.
Günümüzde de aynı sorunları yaşayan var, geçmişte de hep var oldu. Bu yazıda onları anmak ve okurken daha iyi anlamak için yola çıkıyorum.
Portrait of George Eliot by Frederick William Burton, 1864
İngiliz Edebiyatının bana göre en güzel örneklerinin kaleme alındığı Victoria döneminin büyük yazarı George Eliot da kadın bir yazar. Gerçek ismi Mary Ann Evans. Zamanının ötesinde, özgür ruhlu düşünceleri olduğu için ailesi ve çevresi ile de sorunlar yaşar ve ilk eserlerini daha kolay kabul göreceğinden George Eliot ismiyle yayınlatır. Başyapıtı Middlemarch (1871-72) çok gerçekçi bir eser olarak bilinir. Yaşadığı dönemde çevirmenlik ve gazetelerde yazı yazma hatta editörlük yapmasına rağmen "roman işi" erkek işi olarak görüldüğünden bir erkek ismi seçmek zorunda kalır yazar.
The Brontë Sisters by Patrick Branwell Brontë
Üç kardeş, Victoria dönemi ve her biri erkek ismiyle yazmaya başlamış kadın yazarlar. Jane Eyre ile tanıdığımız Charlotte Brontë, gotik edebiyatın ilk eserlerinden kabul edilen Uğultulu Tepeler'in yazarı Emily Brontë, Wildfell Konağı Kiracısı kitabı Yedi Yayınları'ndan çıkan Anne Brontë ....
Charlotte Bronte; ilk başta kendilerini bilinçli bir şekilde kadın olarak deklare etmediklerini, çünkü yazdıklarının başkalarının beklentisine göre yeterince "kadınsı" olmadığını ve insanların onlara karşı önyargıyla bakacaklarından şüphelendiklerini söyler. En kısa zamanda Anne Bronte okumak istiyorum!
imdb
Louisa May Alcott'u biz Küçük Kadınlar ile biliyoruz. O ise sadece Küçük Kadınlar'ı değil yaşadığı dönemde A.M.Branard takma ismiyle kadın hakları ve kölelik karşıtlığı ile ile ilgili çok sayıda yazı da yazar. Bu adı bir de yine o dönemler kadınlar için mümkün görünmeyen gerilim hikayeleri yazmak için kullanır.
Üstelik bu ikinci kişiliği yıllarca saklı kalır. 1942'de, nadir kitap bilgini ve tüccarı Leona Rostenberg bulduğu bir mektupla parçaları birleştirir ve iki ismin aynı kişi olduğunu keşfeder.
"Sekiz yılı aşkın süredir kullandığım mahlas dışında, hiçbir zaman sana yalan bir şey yazmadım. Gerçek şu ki, adım Alice Sheldon. 37 yaşında ve bana göre daha genç olan hoş bir erkekle evliyim. Kocam yazdıklarımı okumuyor, ama ben yine de yazmayı seviyorum..." (bilimkurgukulubu.com)
Diye yazar, Alice Bradley Sheldon, çok yakın arkadaşı Ursula K. Le Guin'e. Uzaktan Kumandalı Kız ve Houston! Houston! Duyuyor Musun? kitaplarıyla tanıdığım James Tiptree, Jr yani Alice Sheldon, bilimkurgu gibi erkek baskısının daha da fazla olduğu bir alanda üretir. Houston! Houston! Duyuyor Musun? kitabında erkeklerin olmadığı bir dünya anlatılıyor. Benim okuduğum diğer kitabında ise 70'lerde şu an birebir yaşadığımız "influence" dünyasını anlatmasını hayranlıkla okudum.
Bu konuyu araştırana kadar J.K. Rowling adının cinsiyetsiz bir çağrışım hatta erkek bir ismi çağrıştırdığını hiç düşünmemiştim. Şu an elbette Harry Potter'ın yarattığı inanılmaz büyük ve evrensel beğeni sayesinde doğrudan aklımda yazarın kadın olduğu canlanıyor. Ama ilk kitap yayınlanmadan önce yayımcısı J.K. Rowling'e kimsenin özellikle ergen yaşta erkeklerin Joanne Rowling isimli birinin kitabını almayacağını söyleyerek ismini bu şekilde cinsiyetsizleştirmesini zorunlu kılmışlar. Rowling'in Harry Potter'dan önce bambaşka bir erkek isimle yazdığı kitabı da var.
Araştırdıktan sonra fark ettim ki J.K. Rowling ismi ve söylenişi insanda J.R.R. Tolkien gibi bir izlenim uyandırıyor. Ve bu da yazar erkekmiş duygusunu daha da pekiştiriyor. Yayımcıların isim değişikliğini mecbur bırakması hem de bu kadar yakın bir dönemde olması hiçbir şeyin değişmediğini gösteriyor. Çok üzücü...
wikipedia
1804-1876 yılları arasında yaşamış Fransız bir romancı Dupin. İlk evliliğinden sonra köyden çıkıp Paris'e yerleşir ve sadece yazarak kendini var etmek için çabalar. George Sand'i ortaya çıkarana kadar kapılardan çevrilince erkek gibi giyinmeye başlar. Hatta onlar gibi davranmaya. İlk eserini de George Sand adıyla yayınladıktan sonra erkeklerin dünyasına kabul edilir.
Yine bu konuyu araştırırken öğrendiğim ve çok şaşırdığım bir detay Yeğinobalı'nın hikayesi. Çevirileri dışında roman da yazar ve o dönem bir kadının cinsel içeriklere sahip bir eser üretmesi hoş karşılanmayacağından veya kabul edilmeyeceğinden Amerikalı bir yazarmış gibi Genç Kızlar kitabını yazıp kendi ismini de Vincent Ewing olarak koyar. Sonra da kendi yazdığı kitabı sanki çeviriyormuş gibi yayınlar :) Komik ve tuhaf.
Bu tür konuları araştırırken hala fazla bir şeyin değişmediği yanları görmek aynı anda şaşırtıcı ve üzücü oluyor. Üzülüyorum çünkü bizim imkanlarımızın yüzde birine sahip olunamayan bir dönemde kadınlar bu durumu kabullenmeyip şu an sahip olabildiğimiz haklara kavuşmak için bir çok şeyi feda ettiler. Düzenlerini, evlerini, ailelerini, belki de canlarını...
Oysa bizler şu an bile hakkımızda ne düşünülür baskısından kurtulamayarak yaşıyoruz. Bunu bir türlü yenemiyoruz. Erkek egemen bir iş ortamında onlara uyum sağlamak zorunda hissediyoruz. Utanıyoruz, güçsüz hissediyoruz ve daha bir çoğu. Elimizde çok daha fazla imkan var. Her geçen gün belki daha iyiye gidiyor ama yine de bir yayımcı 21. yüzyılda ismi Joanne olan bir yazarın kitabını erkeklerin okumayacağını söyleyebiliyor.
Bu zinciri kıran, bunu kişisel ya da toplumsal sebeplerden yapan çağının ötesinde yaşamış tüm cesur yazar kadınların önünde saygıyla eğiliyorum....Sevgiler.
