3 Aralık Cumartesi sabahından herkese günaydın!
Bugün size heyecan verici bir haberle geliyoruz; küresel konularda yorum ve analizlerin yayımladığı uluslararası medya kuruluşu Project Syndicate artık Aposto'da! Alanında uzman kişilerin kaleme aldığı yazılar Aposto editörlerinin çevirileriyle yayınlarımızda yerini alacak. Yayımlayacağımız ilk yazı da eski Almanya Dışişleri Bakanı Joschka Fischer'ın kaleme aldığı "Yeni Bir Uluslararası Düzenin Doğuşu" başlıklı yazısı. Keyifle okumanız dileğiyle…
- Yılın öne çıkanlarını seç: Tüm yıl biriktirdiklerimizi ve hayatımıza eklediklerimizi anmak için biz çoktan listeler yapmaya başladık; çok yakında da Duende'de paylaşacağız. Yıl boyunca kalbinin daha hızlı atmasına sebep olan filmler ve albümler nelerdi? Sen de bizimle paylaş.
- Hafta sonu izleme önerisi: Bu hafta sonunu da bilim-kurguya ayıralım. Esquire'in seçimiyle tüm zamanların en iyi 41 bilim kurgu filmi.
- Bir de hafta sonu tarifi: Kışa girmişken İdil Yazar'dan ıspanaklı ve peynirli kış kişi tarifi.
- Günün çalma listesi için bültenin sonunda haftanın albümleri kanalımızı ziyaret etmeyi unutma!
Mutlu hafta sonları!
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
• CHP, İYİ Parti, DEVA Partisi, Gelecek Partisi, Saadet Partisi ve Demokrat Parti’den oluşan Altılı Masa, Anayasa’nın 84 maddesinde yapılmasını önerdiği değişiklikleri "Şimdi Demokrasi Zamanı" sloganıyla kamuoyuyla paylaştı.
• NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı dolayısıyla Romanya'nın başkenti Bükreş'e giden Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, İsveç ve Finlandiya'nın dışişleri bakanları ile bir araya geldi.
• Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, "Suriye, Türkiye'den söz değil, icraat bekliyor." açıklamasında bulundu.
• 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla İstanbul'da düzenlenen gösterilere müdahale eden polis, 200'den fazla kişiyi gözaltına aldı. Müdahaleye ilişkin suç duyurusunda bulunuldu.
• Konya Büyükşehir Belediyesi Hayvan Rehabilitasyon Merkezi'nde şiddet uyguladıkları köpeği öldüren ve haklarında soruşturma başlatılan iki görevli tutuklandı.
• Türk-İş, kasım ayında 4 kişlik bir ailenin açlık sınırının 7 bin 785 liraya, yoksulluk sınırınınsa 25 bin 365 liraya yükseldiğini duyurdu.
• Çin'de karantinadaki binada çıkan yangında 10 kişinin hayatını kaybetmesi üzerine hükümetin "sıfır Covid-19" politikasına yönelik protestolar başladı. Protestoların ardından hükümet bazı şehirlerdeki kısıtlamaları kaldırdı.
• İspanya İçişleri Bakanlığı, Başbakan Pedro Sanchez’in ofisi de dahil olmak üzere beş noktaya içinde patlayıcı madde bulunan zarf gönderildiğini duyurdu.
• ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi (USGS), 1984'ten beri hareketsiz duran, dünyanın en büyük aktif volkanı Mauna Loa'nın pazar günü harekete geçmeye başladığını açıkladı.
Yeni bir uluslararası düzenin doğuşu
Joschka Fischer, Almanya'da 1998-2005 yılları arasında Dışişleri Bakanı ve Şansölye Yardımcısı olarak görev almış, yaklaşık 20 yıl boyunca da Alman Yeşiller Partisi'nin liderliğini üstlenmiştir.
Dünya, eşi benzeri görülmemiş sayıda irili ufaklı krizlerin pençesinde kıvranıyor. Covid-19 pandemisi, artan enerji fiyatları, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerde enflasyonun geri dönüşü, tedarik zincirindeki aksaklıklar, Rusya'nın Ukrayna'daki haksız işgali ve iklim değişikliğine kadar; bu krizlerin çoğu sadece yozlaşmanın değil, yeni bir dünya düzeninin de doğmakta olduğunun emareleri.
Geçtiğimiz yüzyılın iki kutuplu düzenine dair son kalıntıların izleri de nihayet silinirken yeni bir küresel beşli ön plana çıkıyor: Bu yüzyılın iki askerî, teknolojik ve ekonomik süper gücü ABD ile Çin elbette baskın oyuncular; ancak AB, Japonya ve Hindistan da dünya üzerinde büyük çapta etkiye sahip olacaklar.
Rusya'nın üzerindeyse büyük bir soru işareti salınıyor; çünkü gelecekteki statüsü, kudreti ve stratejik duruşu, pervasızca yürüttüğü taarruz harbinin sonucuna bağlı olacak. Vladimir Putin liderliğindeki Rusya, 20. -ve hatta 19. yüzyılın sonlarını- yeniden yaratmaya çalışarak umarsızca maziye sarıldı. Ancak Ukrayna'yı yok etmeye yönelik son derece yanlış yönlendirilmiş bir çabayla, en nihayetinde kendisini yok ediyor.
Rusya'nın Ukrayna'da uğrayacağı askerî yenilgi artık kesinleşerek bir "eğer" meselesi olmaktan çıkıp "ne zaman" meselesine dönüştü; ancak olası sonuçları öngörmek için de henüz erken. Putin rejimi ayakta kalabilecek mi, yoksa Rusya'nın yenilgisi yeni bir bozulma ve çözülme evresinini fitilini mi ateşleyecek? Rusya'nın Doğu Avrupa ve Avrasya'nın büyük bölümündeki eski hegemonya iddiasını sürdürmeye çalışıp çalışmayacağını bu sorular cevaplanana kadar kestirmek güç.
Kremlin bu iddiasından vazgeçmek zorunda kalırsa, bir dünya gücü olarak rolü de muhtemelen sona erecektir. Ancak Rusya zayıflasa ve küçük düşse bile jeopolitik bir kış uykusuna yatmasını beklemek abes olacaktır; böyle bir durumda dahi yeni dünya düzeninde -ve özellikle de Avrupa kıtası için- önemli bir istikrarsızlık kaynağı olmaya devam edecektir. Ancak 21. yüzyılda Rusya'nın devasa nükleer cephaneliğinin de jeopolitik konumunu güvence altına almak için artık yeterli olmadığı açıktır. Dünyanın geri kalanı, ekonomisinin bel kemiği olan fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmeye başladıkça Rusya'nın ekonomik yönden de kararlı bir biçimde zayıfladığını görmekteyiz.
Rusya, kırılganlığı ve içinde bulunduğu çöküş nedeniyle yeni riskler oluştururken, Çin ise bunu artan zenginliği ve gücü sayesinde yapacak. 2000'lerin başındaki büyük küreselleşme dalgası sayesinde kendisini yoksulluktan kurtarmayı ve yüksek gelir statüsüne ulaşacak şekilde pozisyon almayı başaran Çin; 2008 mali krizinin Batı'nın itibarını kısmen sarsmasıyla, küresel liderlik rolünü genişleterek kendisini ABD'nin yanında yeni bir küresel süper güç olarak konumlandırdı.
Ancak Soğuk Savaş dönemindeki Sovyetler Birliği'nin aksine Çin, yalnızca askerî gücüne odaklanma hatasına düşmedi. Aksine; Çin'in küresel yükselişi, teknoloji ve bilim alanında Batı ile rekabet etmek için büyük yatırımlar yaparken; ABD ve Batı egemenliğindeki dünya pazarlarına entegre olabilmek için kendisini dünyanın üretim bandının bir uzantısına dönüştürmesinden kaynaklanmakta. Çinliler elbette askerî yatırımlar yapmaktan geri durmadılar, ancak savunma ve güvenlik harcamalarının diğer her şeyin önüne geçmesine de izin vermediler. Bugün Çin ve Rusya arasındaki belirleyici fark, Putin'in aksine Çin liderliğinin uzunca bir süredir 21. yüzyılda yaşıyor olmasıdır.
Geçtiğimiz günlerde Bali'de düzenlenen G20 zirvesi, iki ülkenin bakış açısı ve amaçlarındaki bu temel farklılıkları da gözler önüne serdi. Rusya kendisini diplomatik olarak izole edilmiş bulurken, Çin tüm tartışmaların ve nihai bildirinin şekillendirilmesinin merkezinde yer aldı. Ukrayna krizi konusunda Batı'nın çizgisini benimsememiş olsalar da Çin ve Hindistan gibi büyük ülkeler bu vesileyle Kremlin'le aralarına belirgin bir mesafe koyarak savaş politikasını ve nükleer tehditlerini kınadılar. ABD Başkanı Joe Biden ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasındaki yüz yüze görüşmeler Çin-Amerikan gerginliğini azaltmada etkili olursa, Bali zirvesi 21. yüzyılda uluslararası ilişkileri yeniden şekillendirmenin de kapısını açmış olacak.
ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçilerin Senato'yu alamaması ve Temsilciler Meclisi'nde de çoğunluğu zar zor elde etmesi sonucunda öngörülen "kırmızı dalga" senaryosunun gerçekleşmeyişi, bizlere umutlanmak için bir başka neden daha sunmakta. Amerikalıların çoğunluğunun Eski Başkan Donald Trump'ın ABD'yi dünyadan soyutlayan politikalarına artık destek vermiyor oluşu; 2018 ve 2020'de olduğu gibi yine Cumhuriyetçilerin atılım yapmasını engelledi.
ABD ara seçim sonuçları ve Bali zirvesi bir araya geldiğinde aslında bu endişe verici olması gereken dönemde bizlere umut aşılıyor. Ancak küresel işbirliği yönünde atmamız gereken daha çok adım var. Şu anda elimizdeki en büyük iki kriz olan iklim değişikliği ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ancak dünyanın kilit güçleri birlikte çalışmanın bir yolunu bulursa aşılabilir.
© Project Syndicate, 2022.
Not: Serbest Kürsü'de yer alan tüm görüşler yazarlara ait olup, Aposto'nun editoryal bakış açısını yansıtmamaktadır.
• Bu yıl 30. defa gerçekleşecek Tiyatro Eleştirmenleri Birliği (TEB) Ödülleri'nin oyuncu kategorisinde kadın/erkek oyuncu ayrımına son verildi. TEB Ödülleri'nde oyuncu kategorisi "Yılın Oyuncuları" olarak adlandırılacak ve cinsiyet ayrımı gözetilmeyecek.
Kuşların Acı Ölümü, Mehdi Mohebi
• Doğanın en çarpıcı görüntülerini fotoğraflayarak Dünya'yı tehdit eden sorunlar hakkında farkındalık yaratan Yılın Çevre Fotoğrafçısı Yarışması'nda kazananlar belli oldu. Büyük ödülü Kuşların Acı Ölümü ile Mehdi Mohebi alırken Geleceğin Vizyonu kategorisinde kazanan Dikey Tarım ile Arie Basuki oldu.
Dikey Tarım, Arie Basuki
• İsviçre'nin Basel kentindeki Kleinbasel semtinde bir Erken Orta Çağ mezarlığında yapılan kazılarda 15 mezar keşfedildi. Bölgedeki son buluntular arasında nadide bir altın broş da yer alıyor. Boru inşaatı nedeniyle yapılan kurtarma kazısında 160 inci ve Roma sikkeleri de ortaya çıkarıldı.
Fotoğraf: Georgios Kefalas
%26 faizle günlük kazanç N Kolay bonoda
Herkese her hün "hoş buldum" faizi N Kolay bonoda
Yatırım yapmak için çok paramız olması şart mı? İlla yüksek meblağlarla mı yatırım yapılır? Mesela 200 lirayla yatırım yapsak olmaz mı?
Cevap hiç gecikmeden N Kolay’dan geliyor: “Tabii olur. N Kolay'ın bonosuyla, hem de oldukça kolay bir şekilde.”
Nedir? N Kolay’ın bonosu bildikleriniz gibi değil;
- Paranızı bononun vadesi boyunca %26 faizle değerlendirebilmenizi sağlıyor.
- Satın aldığınız bonoyu dilediğiniz an satıp birikmiş kazançtan kullanma imkânı tanıyor. Yani, N Kolay’da 32 gün beklemek yok, günlük kazanç var.
- En önemli özelliği ise “hoş geldin” faizleri yerine herkese yüksek, kaybolmayan “hoş buldum” faizi sunması.
- Üstelik EFT/FAST/Havale ve Türkiye’deki tüm bankaların ATM’lerinden nakit yatırıp çekmek de tamamen ücretsiz.
Nasıl? Öncelikle, N Kolay müşterisiyseniz uygulamadan dijital sözleşmeleri onaylamanız yeterli. N Kolaylı değilseniz yine kolay: İlk adımda uygulamayı indirmeniz, sonra kısa bir başvuru formu doldurmanız ve dijital sözleşmeleri onaylamanız lazım. Geriye, anında açılan hesabınıza değerlendirmek istediğiniz tutarı yatırarak kurye bekleme derdi olmadan kazanmaya kolayca başlamak kalıyor.
Yatırım yapmanın N Kolay yoluyla tanışmak için burayı ziyaret edebilir, siz de anında kazanmaya başlayabilirsiniz.
• Cahiers du cinéma'nın, 2022'nin en iyi 10 filmini sıraladığı listede Albert Serra imzalı Pacifiction ilk sırada yer aldı.
- Listenin devamı şu şekilde: Licorice Pizza (Paul Thomas Anderson), Nope (Jordan Peele), EO (Jerzy Skolimowski), Wheel of Fortune and Fantasy (Ryusuke Hamaguchi), Bowling Saturne (Patricia Mazuy), Apollo 10 1/2 (Richard Linklater), Introduction (Hong Sang-soo), Nobody’s Her (Alain Guiraudie), Qui A Part Nous (Jonas Trueba)
• Daniel Kwan ve Daniel Scheinert imzalı Everything Everywhere All at Once, 32. Gotham Bağımsız Film Ödülleri'nde En İyi Film ödülüne layık görüldü. Charlotte Wells, Aftersun ile En İyi Çıkış Yapan Yönetmen ödülüne uzanırken Todd Field imzalı Tár, En İyi Senaryo ödülünün sahibi oldu.
• Pera Film'in Dünya AIDS Günü'nde farkındalık yaratmak için 2016’dan bu yana düzenlediği Buradayım! programı, Visual AIDS'in Varoluş ve Aidiyet seçkisiyle devam ediyor. 15 Aralık'a dek Pera Müzesi oditoryumunda gerçekleşecek gösterimlerin tamamı ücretsiz.
• Başka Sinema, National Theatre Live işbirliği ile ünlü West End oyunlarını beyaz perdeye taşıyor. Prima Facie, The Seagull, Frankenstein ve The Crucible'ın canlı çekimleri İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Mersin'de izleyiciyle buluşacak.
- Türkiye'de beyaz perdeye taşınacak oyunlardan ilki Suzie Miller'ın ödüllü tek kişilik metni ve Jodie Comer'ın En İyi Çıkış ödülüne layık görülen etkileyici performansı ile Prima Facie olacak.
• Berkun Oya imzalı Bir Başkadır, sinema ve televizyon endüstrilerinde diplomatik ve yaratıcı toplulukları buluşturan America Abroad Media'nın kuruluşunun 10. yılını kutlamak üzere Washington'da düzenlediği gecede ödüle layık görüldü.
🎬 Haftanın Fragmanları
- La La Land'le En İyi Yönetmen Oscar'ına kavuşan Damien Chazelle'in yazıp yönettiği; Jean Smart, Brad Pitt, Margot Robbie ve Tobey Maguire gibi yıldızları bir araya getiren Babylon'un,
- 1883 ve Yellowstone dizilerinin arasında konumlanan, başrollerde Hellen Mirren ve Harrison Ford’u izleyeceğimiz 1923'nin,
- Mayıs 2023’te vizyona girmesi beklenen Marvel filmi Guardians of the Galaxy Vol. 3'nin fragmanları yayımlandı.
• Fransa'nın ünlü baget ekmeği, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün (UNESCO) Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alındı. Başvuru metninde, söz konusu geleneksel "baget ekmeğin, un, su, tuz ve maya olmak üzere sadece dört malzemeden yapılmasına rağmen her fırıncının ortaya benzersiz bir ürün çıkarabildiği" belirtildi.
• Oscar ödüllü oyuncu Tom Hanks, kahve markası Hanx For Our Troops'u (Birliklerimiz için Hanx) tanıttı. İsminden de anlaşıldığı üzere Hanks, kazancının tamamını ABD'de gazileri ve aileleri desteklemek için bağışlayacağını açıkladı. Hanks tanıtımında "İyi nedenler için iyi ürünler" ifadesini kullandı.
• Starbucks, Türk Hava Yolları ile yaptığı iş birliği yaptı. Kullanıcılar, Miles&Smiles ile kazandıkları milleri artık Starbucks Mobil Uygulaması'nda yıldıza dönüştürebilecek. Starbucks, misafirlerine her 750 Mil karşılığında 15 yıldız hediye edecek.
• Apple Music, kullanıcılarının yıl boyunca edindikleri dinleme alışkanlıklarını ortaya koyduğu yenilenen Replay deneyimini tanıttı. İlk önce 2019'da "özelleştirilmiş çalma listeleri" formunda kullanıma sunulan Replay, dinleyicilerin "dinleme kişiliklerini" etraflı analizlerle ortaya koyan yeni özelliklerle geliştirildi.
- Neler Var? Yeni Replay, kişiselleştirilmiş bir öne çıkanlar videosu ile artık dinleyicilerin kapsamlı dinleme profillerini en çok dinledikleri şarkı, sanatçı, albüm, tür ve daha fazlasıyla ortaya koyarken, tüm bunları diledikleri sosyal platform ve mesaj kanalları üzerinden de paylaşmaya olanak sağlıyor.
• Spotify; yıl sonu için gelenekselleşmiş "bireysel dinleyici profili" ürünü Spotify Wrapped'i çarşamba günü erişime açtı. Spotify Wrapped'le, Türkiye'nin Spotify "en'leri" de paylaşıldı.
- En'ler: Bu yıl UZI, Ezhel'in 4 yıldır koruduğu Türkiye'den en çok dinlenen sanatçı ünvanının yeni sahibi olurken yine UZI'den EL CHAVALO yılın en çok çalınan albümü, KÖFN'den Bi' Tek Ben Anlarım en çok ziyaret edilen şarkı, Duman da en çok dinlenen müzik grubu olarak açıklandı. Türkiye'de bu yıl en çok dinlenen şarkılara buradan ulaşabilirsiniz.
• Primavera Sound 2023, festival programını duyurdu. 31 Mayıs - 3 Haziran arasında Barcelona, 7-10 Haziran arasında Madrid'te düzenlenecek festivalin açıklanan festival kadrosunda onlarca yıldız ve alternatif isim bulunuyor.
- Kimler var? Yeniden bir araya gelen Blur, Kendrick Lamar, Depeche Mode, Calvin Harris ve Rosalía festivalin iki ayağında da headliner olarak sahne alacak. Diğer yandan Pet Shop Boys, hem Barcelona hem de Madrid festivallerinin açılışını yapacak. Buraya sığamayacak dopdolu programın diğer katılımcıları arasında Le Tigre, Pusha T, Alex G, Sudan Archives, Yard Act, Four Tet, The Mars Volta, Yves Tumor, Julia Holter, Måneskin, Maggie Rogers, Arlo Parks, Death Grips, Gilla Band ve dahası var.
🎧 Haftanın Albümleri:
- Black Ox Orkestar - Everything Returns
- Half Alive - Conditions of a Punk
- Kadhja Bonet - California Holiday
- NOFX - Double Album
- White Lung - Premonition
- Waajeed - Memoirs of Hi-Tech Jazz
- Can Kazaz - ve Toprak
- Hedonutopia - 7
