Her yıl sonuna yaklaştığımızda kendi kendime o yıl beni en çok etkileyen "an"ları değerlendirmeyi bir alışkanlık edindim. Tabii o anların çoğu, kendime asla cevaplayamadığım soruları sordurtan kitapların, altını çizdiğim cümlelerinin bana geçirdiği hislerden ve adım attığım an beş duyumla bana bir deneyim alanı yaratan mekanları keşfettiğimde yaşadığım tatlı bir özgürlük rüzgârı ile oluştuğunun da altını çizmem gerekiyor.
Sınırları fiziken belirli olsa da ruhen sınırsız bir alana sahip olan bu koca şehirde, kendimi kaybettiğimi düşündüğüm her anda, yeni bir düşünceyle bambaşka bir mekanda yeniden var olmayı çok seviyorum. Dakikalar içinde kargaşanın gürültüsünden uzaklaşıp yalnızca dalgaların veya dökülen yaprakların hışırtısını duyabildiğim o yerlere gitmek ruhumu öyle besliyor ki! Bu yılı bitirmeden o mekanları paylaşırken, yeni tanıştığım ve etkisini sadece bu yıl değil, uzunca bir süre daha hissettirecek yeni yazarlardan da bahsedeceğim. Her zaman dediğim gibi, bazı kitapların sizin için en doğru anda karşınıza çıkması tesadüf değil, onların bizi bulduğu kadar, okumayı seçenin de biz olduğumuzu unutmamak lazım bu güçlü bağı kurarken... Bu yıl bitmeden özellikle Agosta Kristof ile tanıştığım için o kadar şanslı hissediyorum ki!
İşte Böyle Oldu, Natalia Ginzburg
Bir kitabı almadan önce el alışkanlığımdır arka kapağına göz gezdirmek. Ginzburg'un ismini ilk kez duymanın tedirginliğini yaşarken Italo Calvino ve Maggie Nelson'ın ismini kapakta görünce, o tedirginlik kısacık bir an içinde kendini öyle bir heyecana bırakıyor ki, kitabı almakla kalmayıp aldığım yerde okumaya başlıyorum. Ve Natalia Ginzburg ile tanışma hikayemiz böyle başlıyor...
Kısa, net ve vurucu cümleleriyle muazzam bir Zweig esintisi geliyor her bir satırında, o kadar yalın ve gerçek ki, o hikâyedeki her bir karakter gözümde canlanıveriyor. Bir kadının iç dünyasında yaşanan gelgitleri okurken su gibi akıp gidiyor. Alışık olduğumuz bir hikâye ile başlayan yazar, karakterlerin psikolojik değişimleri ile bizi bambaşka bir sona götürüyor. Bayılırım sonunu en baştan bildiğim kitapları bir çırpıda bana okutan yazarlara (Burada Marquez'in Kırmızı Pazartesi'si ve Pamuk'un Masumiyet Müzesi'ni de anmadan geçmeyelim.)
Bir kadının kocasını öldürdüğünü söylemesiyle başlayan roman zamanda bir yolculukla bizi o sahneye getiren olay zincirini en ince detayına kadar anlatıyor ve karşımızda yaşadığı hayal kırıklığı, sevgisizlik ve kabul etmek zorunda kaldığı normlarla mutsuz olan, bizden bir kadın görüyoruz. İşte bu noktada yazar bizi yakalamayı çok iyi başarıyor; duyguları kalbimizden ve zihnimizden aktığı gibi yalın bir şekilde veriyor. Bu sadelik, karakterlerle bağlarımızı güçlendiriyor, bir yandan da o duyguların ne kadar ortak olduğunu gösteriyor.
"İnsan, duygularının tüm küçük patikalarını izler ve zamanını iç dünyasına bakıp kulak vermekle geçirirse hata eder ve kendine doğru bir yaşam biçimi seçemez."
Büyük Defter, Agota Kristof
Kristof'un Büyük Defter- Kanıt- Üçüncü Yalan üçlemesinden (tek bir kitapta toplanmış) sonra bir de diğer romanı Dün'ü okuyup bir süre kendime bu yazarla daha önce tanışmadığım için fazlasıyla öfkelendim. Hiç abartmıyorum eğer bu üçlemeyi bölmeden okursanız, uzun zamandır hayatınızda okuduğunuz en etkileyici kitapla tanışmış olacaksınız. Kitabı bitirir bitirmez yazarın bu kırılgan dili ve özgün kalemi nereden geliyor diye araştırmaya başladım tabii. Ne olursa olsun, yazarların doğdukları zaman dilimi ve coğrafyadan fazlasıyla etkilendiklerine inanmışımdır hep. Burada da Kristof'un romanlarındaki o kırılganlığı Macaristan'ın trajik geçmişiyle anlamlandırabiliriz. Kurgu ile gerçekliğin sınırları bu kadar bulanıkken yalın dili bambaşka bir boyut kazandırmış romana. Yer yer şizofrenik, yer yer fazlasıyla iç karartıcı, Lucas & Claus ikizlerin tek bir ağızdan konuştuğu bölümler ise bir o kadar eğlenceli, tek kelimeyle vurucu bir roman.
Bu vuruculuk yazılan her satırın çok gerçek duygular barındırmasından geliyor, kurguyu burada anlatmaya çalışmak bence çok büyük bir haksızlık olur... Düşündükçe beni tokat gibi çarpan bir yanı var bu kitabın. Anlatılan karakterler, tasvir edilen şehir ve mekanlar, çarpık ilişkilerdeki ürkütücü detayların bir araya gelmesiyle oluşan bir başyapıt diyebilirim. Düşünmekten bile korktuğumuz savaş ve ölüm gibi temalar, hayatın getirdiği tüm kayıplar ve bireyin hayatta kalma çabası, çok basit cümlelerin içinde bas bas bağırıyor. Her açıdan bir yıkımın, gerçeklerden saklanmanın ve hayatta kalabilmenin arayışı bu üçleme. Beni bu kadar etkileyen bir diğer yanı ise, her bir kitabın sonunda öyle bir tokat yiyorum ki "bunu hazmetmem gerekiyor" derken bir sonraki kitap diğerinden de derin bir iz bırakıp gidiyor.
"Tekrarlamaktan sözcükler anlamlarını yitiriyor, içerdikleri acı da dinmeye başlıyor."
Vahşi Hayvanlara İnanmak, Natassja Martin
Bu kitabın çeviri teklifi bana geldiğinde henüz doktora hüsranına uğramamıştım, heyecanla ve stresle ders çalışıyordum. İlk iki sayfayı çevirdikten sonra kendimi saatlerce ayı belgeseli izlerken buldum. Sonrasında sınavla çakışması sebebiyle maalesef o iki sayfada kaldı çevirim.
Aylar sonra bu kitabı bitirip kapağını kapattığımda "iyi ki!" dedim. Belki karşıma hiç çıkmamış olsaydı, dikkatimi çekmezdi ve ben rüyayla gerçek arasında ilerleyen bu kendini arama yolculuğuna katılamazdım... Antropolog Natassja Martin'in Kamçatka bölgesinde bir ayı saldırısına uğrayıp ondan sağ çıktıktan sonraki birkaç saati anlattığı bölümle başlıyor kitap. Sonrasında ise bu mücadelenin fiziki olduğu kadar ruhsal bir değişimin de ilk adımı olduğunu anlayarak devam ediyoruz. Bir yandan olayların gerçekliği var, çeviri zamanlarında da Martin'in fotoğraflarına bakıp bakıp duruyordum, okurken de yapıyorum bunu, fiziken bu kadar darbe alan biri nasıl oluyor da ruhen yeniden doğabiliyor?
Aslında bir yeniden başlangıç hikâyesi okuyoruz; doğaya uyumlanarak, kendi yaralarını rüyalarında ve ruhunun gücüyle sarabilmenin hikâyesi. Bu kitabı bu denli derinleştiren iki izlek beni öylesine içine çekti ki, Martin'in yarattığı bu büyülü dünyada insanın kendini arayabileceğine çok inandım. Animizmin gücü ile bir insanın doğada var olma çabası ve ona yol gösteren rüyalar. Bu iki tema yeni bir dünyanın inşaasının temelini oluştururken, yazarın içsel yolculuğuna da öncülük ediyor. Kendini yeniden inşaa ederken Martin, bir yandan da doğayla aramızdaki o sonsuz boşluktan yukarı çıkmaya çalışıyor. Kapağı kapattığımda kendi kendime bu soruyu sormadan edemiyorum: " insan en çok kendi içinde mi güvende hisseder kendini?"
"Yaşadığımız dünyanın bir anlamı olduğunu kabul ediyorum. Bir ritmi. Bir yönelimi. Doğudan batıya. Kıştan ilkbahara. Şafaktan geceye. İnsanlar şehirler kurmak için mağaralardan ve ormanlardan çıktı ama bazıları geri dönüp tekrar ormanda yaşamaya başlıyor.
Hayatlarımızı beklenmeyene doğru iten görünmez bir şey olduğunu söylüyorum."



