Yazı: Sibel TürkerBu tanımı öğrenmeme vesile olan usta yazar Milan Kundera’ya bir selam gönderelim. Her şey kitap kulübümüzde onun, Gülünesi Aşklar kitabındaki hikayeleri tartışırken başladı. Kundera, kadın karakterleri öylesine zayıf, erkeğin himayesine öylesine muhtaç varlıklar olarak kurgulamıştı ki kendisini "kadın düşmanı" ilan etmemize ramak kalmıştı. Şahsi görüşlerimizin zihnimizi ele geçirmesine müsaade etmeden dünyaca ünlü bu yazarın edebiyat dünyasında nasıl değerlendirildiğini incelemeye koyulduk. Karşımıza çıkan cevap şaşırtıcıydı: Kundera’nın eserlerinde ne kadına ne de erkeğe bir ayrıcalık tanıdığı, kendisinin bir mizantrop olduğunu söyleniyordu.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mizantrop ne mi?&nbsp;</h3><ol fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Toplumdan, insandan kaçan kimse,&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İnsandan nefret eden kimse, insan sevmeyen.</li></ol>İngilizce karşılığını görünce daha anlamlı gelebilir:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Misanthrope: mis (olumsuzluk takısı) – anthrope (insan)</li></ul>Etrafımda kendi türünden pek hazzetmeyenler var ancak hiçbiri için bu terimi kullanabileceğimi düşünmezdim. Oysa dünyanın gelmiş geçmiş en önemli mizantroplarını araştırınca hatırı sayılır bir liste çıktı karşıma. Özellikle felsefe dünyasından...&nbsp;Örneğin: Jean-Paul Sartre, “Cehennem diğer insanlardır” derken bir çeşit nefret hissi size de geçiyor mu? Ya da Thomas Hobbes, "İnsan insanın kurdudur”&nbsp;derken insan türü için ciddi bir tehlike sinyali almıyor muyuz? Böyle bir konuda Arthur Schopenhauer’i anmadan olmaz dediğinizi duyar gibiyim. Ancak burada bir parantez açacağım.&nbsp;Mizantropi kavramını daha doğru analiz edebilmek için alt kümeleri olan iki kavrama yakından bakalım: Nihilizm (hiçlik) ve pesimizm (karamsarlık/kötümserlik).&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir nihilist için hayat, içinde anlam bulabileceğimiz hiçbir şey barındırmaz. Bir kötümser için ise acı, saçmalık, anlamsızlık, ıstırap hissi dünyada insanın mutluluğunu imkansız kılan durumlar olarak sıralanır.&nbsp;</li></ul>Schopenhauer “Varoluşun en mutlu hâli hiç var olmamak olurdu" derken aslında nefretten ziyade topyekûn bir yok olma hissinden bahsediyor. Her iki kavram için de insana dair epey iç karartıcı düşünme yolları olduğunu kabul ederek, Schopenhauer’in bir mizantroptan çok, ileri derecede bir kötümser olduğunu fikrine daha yakınım.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan: Mizantropi, sahibine çok ağır gelen bir yük olmalı. Kendisini eşref-i mahlukat sanan diğer Homo sapiens'ler ile beraber, onlara rağmen yaşamaya devam edebilmek hiç de kolay olmasa gerek.&nbsp;</li></ul>Bazı psikologlara göre ise mizantropi, hayata karşı bir çeşit kalkan görevi görüyor. Bizzat başımıza gelen ya da gördüğümüz, duyduğumuz insan elinden çıkmış kötülüklere kılıf bulmamıza yarıyor. İnsanın “kötü tohum” olduğu inancını benimseyince yaptıkları da “normal” karşılanıyor; “İnsandır, yapar” denebiliyor.&nbsp;Fakat tam da bu noktada ciddi bir tehlike doğuyor. Bu normalleşme durumu nedeniyle kötülükler ile savaşmaktan vazgeçilirse işte asıl mizantropi o zaman yaşanır.Bakınız: Molière'in 1666 tarihli oyunu Le Misanthrope’ta (İnsandan Kaçan) Alceste karakteri ne diyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Değil hıncım herkese, tiksiniyorum tüm insanlardan. Kimileri kötü, zararlı olduklarından, kimileri kötülere hoş göründüklerinden... İçlerinde de, mert insanların kötülüklerden duydukları o güçlü nefretin eksikliğinden.</blockquote>(Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, çev. Bedrettin Tuncel)350 sene önce böyle bir durumda nefret ve küçümseme yeterli bir tepki olabilirdi belki. Ancak günümüzde o kadar da çaresiz ve edilgen değiliz. Yanlış olduğunu düşündüğümüz pek çok konuda, sosyal medyanın da gücü sayesinde çığ gibi büyüyen tepkilerle daha hızlı, daha etkili sonuçlar alabiliyoruz.Gelelim mizantropların insanları sevmekten ne zaman vazgeçtiklerine. Bir hümanist ile bir mizantrop arasındaki fark, hayatta maruz kalınan olumsuzlukların sayısı ve şiddeti midir yoksa bu durum genetik yolla aktarılan kötü bir miras mıdır? Erkek ya da kadın olmanın karşı cinse mizantropi yaşatma olasılığı nedir?&nbsp;Örneğin bir adada mahsur kalan bir grup erkek çocuğun bir süre sonra aralarından birini öldürecek kadar vahşileşmesini konu alan, William Golding’in Sineklerin Tanrısı kitabını okuduğumda, adadaki çocuklar, erkekler yerine kızlardan oluşsaydı&nbsp;nasıl olurdu sorusunu epeyce düşünmüştüm. Ya da 2024 yılında bile ülkelerin bütçelerinin önemli bir bölümünün savunmaya harcanması, bir grubun çeşitli bahanelerin arkasına saklanarak diğerini yok etmeye çalışması bana hiç normal gelmiyor. Gerçi 3 Cisim Problemi kitabını okuduysanız bu savunma probleminin evren boyutunda da devam etme olasılığını görüp iyilik ve kötülük kavramlarını tekrar tekrar sorgulayabilirsiniz. Yine de dünyanın gittikçe iyi bir yer olduğu fikrine sadık olduğumu belirtmek isterim.Aslında her birimizin mizantrop ile hümanist arasında gidip gelen bir ruh hâli içinde olduğumuzu düşünüyorum. Hayatın akışı içinde o kadar çok itici davranışa maruz kalıyor, o kadar çok olumsuz haberle karşı karşıya geliyoruz ki ister istemez tüm bu olumsuzlukları yaratan insana karşı hissettiğimiz sevgi ve nefret ibresinde de hızlı geçişler oluyor. Belki de sanat, yazı, resim, müzik böyle zamanlarda kurtarıcı bir güç olup içimizdeki olumsuzluğu bir tuvale, bir karaktere, bir notaya dönüştürerek ibreyi tekrar sevgiden yana döndürüyordur.&nbsp;Bir sergisinin açılışında ödüllü bir yönetmene şunu sormuştum: “Dünyayı hep daha iyiye götürmek için uğraşıyoruz, sizce dünya iyi bir yer olduğunda sanatçının malzemesi yok olmayacak mı?” Hiç düşünmeden “Evet” demişti. “Benim uğraşacak bir meselem olmayacak dolayısıyla ne filmde ne fotoğrafta ne de resimde verecek bir mesajım da.” &nbsp;&nbsp;Kundera yaşasaydı ve bu soruyu sorma fırsatını bulabilseydik cevabı ne olurdu sizce?

Aposto Kitap

Hepimizin etrafında kendi türünden pek hazzetmeyenler vardır ancak edebiyatın ve felsefenin mizantroplarını araştırınca karşımıza çıkan liste epeyce uzuyor.

Edebiyatın mizantropları: Kundera, Molière ve diğerleri

15 Ekim 1844’te Prusya’da doğan Friedrich Wilhelm Nietzsche, sanıyorum ki bu kadar popüler olmasına karşın hakkında çok az şey bilinen ya da çoğunlukla yanlış anlaşılan ender insanlardan biridir. Normalde bir filozofun felsefesinden söz etmeye biyografisinden başlamam fakat söz konusu Nietzsche olduğunda onun felsefesi otobiyografisi sayılır. Sadece aile yaşantısı, kaptığı hastalık, savaşa katılması, Arthur Schopenhauer keşfi ve büyük besteci Richard Wagner ile tanışması gibi hikayeleri arka arkaya dizerek dahi felsefesinin izini sürebiliriz. Nitekim onun sistematik bir öğretisi yoktur; metaforlarla bezeli edebi metinlerinde tekrar eden güç istenci, üst insan&nbsp;ve bengi dönüş&nbsp;gibi özgün kavramlarından yola çıkarak bir Nietzsche felsefesi oluştururuz. &nbsp;Annesi, kız kardeşi, anneannesi ve iki teyzesi olmak üzere büyük ölçüde psikolojik sorunları olan beş kadınla birlikte büyüyen Nietzsche, 18 yaşında inancından şüphe etmeye başlayana kadar dindar bir protestandı. 20’li yaşlarının hemen başlangıcında tanıştığı Arthur Schopenhauer’ın “İsteme ve Tasarım Olarak Dünya” adlı kitabında insan için istencin yadsınamaz varlığını ve varoluşsal karamsarlığı; Wagner’in bestelerinde ise yıkıcı ve yaratıcı gücü buldu. Etikten estetiğe eski değerlerin ve uygarlığın çöküşüne şahitlik eden Nietzsche metafizik problemleri değil, yaşamı konu edinerek “Nasıl yaşanmalı?” &nbsp;sorusunu yanıtlamaya girişti.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/6/5/1627052265131.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.74" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yıkım ve yaratımın birlikteliği konusu Nietzsche’yi nihilist olarak etiketleyenlerin genellikle gözden kaçırdığı bir detaydır. Nietzche, Wagner, hatta bu felsefe ve müzikten beslenen Adolf Hitler dahi var olan her şeyi yıkıp yeni bir ideal sunan kişilerdi. Bu idealin doğruluğu her ne kadar tartışmalı olsa da, bu kişiler tarafından özellikle sanatın kudretinin vurgulanması tesadüf değildir; nitekim kendilerini yeni dünyanın yaratıcı sanatçısı olarak görürler. Bu yüzden yaşamının son yıllarındaki Nietzsche’den oldukça farklı olan onun felsefi insanı, yani üst insan, intihara meyilli veya melankolik değildir. Aksine yaşam tutkusuyla doludur, eyleyicidir. Peki üst insan kimdir?1870’de Almanya ve Fransa arasındaki savaşa gönüllü olarak katılan Nietzsche’ye cephedeki deneyimleri, tüm vahşi sonuçlarına rağmen güç ve iktidar arzusunun varlığını göstererek insanın en temel arzusunun sadece yaşamda kalmak olmadığını düşündürdü. Bu yüzden geleneksel Hıristiyan ahlakın öğütlediği sevgi, merhamet, kanaatkârlık, ölçülülük gibi değerlerin aslında sahte olduğunu, dahası bir çeşit köle ahlakını temsil ettiğini savundu. Hıristiyanlık insanın doğasını anlayamamıştı. Zayıf olanlar insanın özü olan tutku ve taşkın çoşkunun bastırılmasını bir erdemmiş gibi sunuyordu.&nbsp;Bu yüzden 1872 yılında yayımladığı Tragedya’nın Doğuşu’nda Hıristiyanlık öncesi Antik Yunan toplumuna değin geri giderek Hıristiyanlığın üzerini örtmediği gerçek insan ve doğal yaşam pratiklerini aradı. Kitapta kurguladığı Apollon ve Dionysos ikilemi,&nbsp;akıl, düzen ve uyumun karşısına taşkınlık, çoşku ve tutkuyu koyarak insan yaşamının özü olan gerilimi gösterir. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Nietzsche’de tanrı, ontolojik bir problemden ziyade Hıristiyan ahlakını temsil eder. Bu açıdan tanrının ölümü, yeni dünyanın şafağında geleneksel değerlerin ölümüdür. Eski iyi ve kötünün ötesinde hayatının sorumluluğunu alarak kendi değerlerini yaratma gücüne sahip üst insanı müjdeler. Tanrının ölümüyle, insan kendi dünyasının yasa koyucusu yani tanrısı olur. Bu açıdan ironik bir biçimde Nietzsche’nin bir ahlak filozofu olduğu bile söylenebilir, tabii tersine-ahlak filozofu olarak… Nitekim bengi dönüş kavramıyla davranışlarımızı sınayabileceğimiz hipotetik bir test dahi sunar: Hayatın sonsuza dek tekrarlanacak bir döngü olsaydı, her bir günü sonsuza dek tekrar tekrar yaşayacak olsaydın, nasıl davranırdın?&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/6/5/1627052341747.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.03" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sanırım Neitzsche'nin onlarca güzel aforizmasını bir yana bırakırsak felsefesi ile ilgili en sevdiğim fikir bu, bengi dönüş öğretisi. Nitekim şu an tartışmaya hiç niyetimin olmadığı ama güncel fizikte de kendine yer edinmiş zaman ve döngüsellik tartışmalarına da metaforik de olsa işaret ediyor. Hakikaten zamana dair hala ne kadar az şey biliyoruz! Hal böyle olunca bengi dönüşü (sanki sadece bir ahlaki oyun değilmişcesine) gerçekmiş gibi düşünerek eylemlerimizin bizim için anlamlarını sınamak faydalı olabiliyor.&nbsp;Ben düşündüm ve yapmakta olduğum iki şeyi yapmaya devam etmekten vazgeçtim. Sonsuza dek kendimi buna mahkum etmek istemem! :) Ne dersin, bengi dönüş öğretisi bireysel hayatlarımızda yolu bulmak adına bir kılavuz olabilir mi?&nbsp;Gelecek bültende yeni bir konu ya da belki de yeni bir mekanda görüşmek üzere, meraklı kal! - Dilara

Dilozof

Nasıl Yaşamalı Sorusuna Bir Yanıt...

Böyle Buyurdu Nietzsche

<h1 fr-original-style="text-align: center;" style="text-align: center; font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">MUTLU OLMA SANATI - ARTHUR SCHOPENHAUER</h1>BY DİLOZOF Hasan Başusta'nın aracılığıyla 4-5 ay önce tanıştığım, bilgi birikiminden ve heyecanından çok etkilendiğim Pelin Dilara Çolak - namıdiğer Dilozof bence bizim jenerasyonun en kıymetli içerik üreticilerinden biri.<a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/c/Dilozof/featured" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2021/4/2021-05-30T07:17:29.647Z_sm.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Dilozof 186.000+ takipçili&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/c/Dilozof/about" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">youtube kanalı</a>nı "Felsefeden sanata bilimden kültür tarihine değin her şey hakkında çok meraklı bir genel kültür kanalı" olarak tanıtıyor.Dilara aynı zamanda Aposto! üzerinden de düzenli olarak&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://apos.to/n/603cc1ed6a93800007f48bec" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bülten&nbsp;</a>paylaşıyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/4/2021-05-30T07:19:13.184Z_sm.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bu bültenlerden <a fr-original-style="" href="https://apos.to/i/mutlu-olma-sanati" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">birinde&nbsp;</a>Arthur Schopenhauer'un Mutlu Olma Sanatı adlı kitabını okurken onu etkileyen bazı cümleleri paylaşmış. Ben aşağıda ilk 5'ini aktardım, 22 kural için bültenin kendisini <a fr-original-style="" href="https://apos.to/i/mutlu-olma-sanati" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ziyaret edebilirsin.</a><img src="https://images.aposto.com/2021/4/2021-05-30T07:54:59.777Z_sm.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.78" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">HAYAT KURALI No. 1"Dünyaya mutluluk ve zevk beklentisiyle adım atarız. Buna karşın mutluluk ve zevk hep uzaklarda görünen bir ilüzyon, ıstırap ve acı ise gerçektir. Bu yüzden mutluluk beklentisiyle yaşamak yerine yalnızca daha az acı çekilen bir durum beklenmelidir."<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Aklı başında kişi hoş olanın değil, acı vermeyenin peşindedir.</blockquote>- AristotelesHAYAT KURALI No. 2İkinci kural kıskançlık üzerine muazzam bir hatırlatma:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Başkasının mutlu olması seni rahatsız ediyorsa asla mutlu olamazsın.”</blockquote>- SenecaHAYAT KURALI No. 3<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Zenginlik deniz suyuna benzer ne kadar içilirse o kadar susatır. İstediklerimizi elde ettikten sonra sahip olduklarımıza kayıtsızlaşırız."&nbsp;</blockquote>HAYAT KURALI No. 4<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Zor zamanlarda itidalini korumayı, güzel anlarda da aşırı sevincini dizginlemeyi hatırla."</blockquote>- HoratiusHAYAT KURALI No. 5<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 0); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"İnsan yapabileceklerini isteyerek yapmalı ve çekmesi gereken acıyı isteyerek çekmelidir."&nbsp;</blockquote>Dilarasal eklemeler... Acı meselesi biraz tartışmalı fakat yapmak zorunda olduklarını isteyerek yapmak kesinlikle performansı değiştiren şeylerden biri, kendimden biliyorum.<a bgcolor="#000000" color="#fafbfc" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#000000 !important;color:#fafbfc !important" href="https://apos.to/i/mutlu-olma-sanati" rel="noreferrer" style="background-color: transparent; color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">DİLOZOF'UN YAZISININ TAMAMINI OKU</a><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">

Arthur Schopenhauer ile ilgili hikayeler