Birleşik Krallık, sömürge döneminden kalan dominyonlarında en son kaybını yaşadığında takvimler 1978’i gösteriyordu. Bugün Kraliçe Elizabeth, İngiliz Milletler Topluluğu aracılığıyla Kanada’dan Yeni Zelanda’ya uzanan geniş bir coğrafyada yer alan 16 ülkede devlet başkanlığı görevini hâlâ sürdürüyor. 40 yıldır süregelen müesses nizam, geçtiğimiz çarşamba Barbados hükûmetinin yaptığı açıklamanın ardından bölge ülkelerinin de Barbados'un peşinden sürükleneceği bir domino etkisiyle sallantıya girebilir. 16 Eylül’de yapılan açıklamada Barbados’ta önümüzdeki yılın kasım ayında sonuçlanacak rejim değişikliği süreciyle ülkenin parlamenter cumhuriyet sistemine geçiş yapacağı duyuruldu. Söz konusu değişiklikle birlikte devlet başkanlığı yetkisi Kraliçe’den yerli bir cumhurbaşkanına devredilecek.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-09-24T16:08:37.466Z.jpeg" alt="Kaynak: The Independent"><figcaption>Kaynak: The Independent</figcaption></figure><ul><li>İngiliz Milletler Topluluğu: İngiliz Milletler Topluluğu, geçmişte Britanya İmparatorluğu’na ait olan 37 ülkeden 16’sının İngiliz hükümdarının devlet başkanlığı altında toplanmış bir koalisyondur. Kraliçe, topluluk üyesi ülkelerde görev ve yetkilerini atadığı genel valiler aracılığıyla yürütmektedir. Genel valilerin üye ülkelerdeki görevi Kraliçe adına parlamentodan geçen yasaları onaylamak, parlamento oturumlarını açıp kapatmak ve ulusal seçimleri takiben hükûmet atamalarını yapmakla sınırlıdır. &nbsp;</li><li>Ayrılığın nedenleri: İngiliz imparatorluk tarihi uzmanı Prof. Dr. Richard Dayton, Karayipler’de yükselişe geçen kraliyet karşıtı hareketi şu şekilde ifade ediyor: “1970’lerde olduğu gibi Karayipler’de genç nüfus arasında bölgenin sömürge geçmişine karşı büyük bir öfke oluşmaya başladı. Şüphesiz ki bu durum üzerinde Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşanan olayların büyük etkisi var. Eski sömürge topraklarındaki siyah halk, ABD’deki siyah topluluğun hükûmet karşıtı duruşunu desteklemenin yanı sıra güçlü bir empati duygusuna <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNjNDhlZTAwMTZmMDAwODdkNjY2MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWYyYjE1YWE4NjljNzQwMDBkNzFiYmYwJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDklMjUyRjE4JTI1MkZ3b3JsZCUyNTJGZXVyb3BlJTI1MkZicml0YWluLWJhcmJhZG9zLXF1ZWVuLWVsaXphYmV0aC1jb21tb253ZWFsdGguaHRtbA=="">sahip</a>.” &nbsp;</li><li>Bir adım geriden: İngiliz hükümdarının devlet başkanlığını ABD’de yaşanan ırkçı baskılarla özdeşleştiren Karayip halkları, 70’lerde ses getiren Siyah Gücü hareketinin etkisiyle Milletler Topluluğu'ndan kopuş sürecine girmişti. Söz konusu süreç içinde 1970’te başlayan cumhuriyetçi hareketin bölge ülkelerine yayılmasıyla sırasıyla Guyana, Trinidad ve Tobago ve Dominika Milletler Topluluğu'ndan ayrılıp kendi devlet başkanlarını atama yetkisi kazanmıştı. Bugün benzer bir etkiyi yine ABD’de ortaya çıkan Black Lives Matter hareketinin gösterdiği yaygın görüşler <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNjNDhlZTAwMTZmMDAwODdkNjY2MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWYyYjE1YWE4NjljNzQwMDBkNzFiYmYwJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZ3b3JsZC1sYXRpbi1hbWVyaWNhLTU0MTc0Nzk0"">arasında</a>. &nbsp;</li><li>Ekonomik bunalım: Bir ada ülkesi olan Barbados’ta itici gücünü turizm sektörünün oluşturduğu ekonomi, pandemi nedeniyle çok ağır bir darbe aldı. Ülke, 1966’da bağımsızlığa kavuşmasından bu yana yaşadığı en büyük ekonomik krizle karşı karşıya kaldı. Muhalifler, rejim değişikliği kararının zamanlamasını Başbakan Mia Amor Mottley’nin yaklaşan krizin siyasi sonuçlarından kaçma çabası olarak&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNjNDhlZTAwMTZmMDAwODdkNjY2MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWYyYjE1YWE4NjljNzQwMDBkNzFiYmYwJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50aGVndWFyZGlhbi5jb20lMjUyRmNvbW1lbnRpc2ZyZWUlMjUyRjIwMjAlMjUyRnNlcCUyNTJGMjIlMjUyRmJhcmJhZG9zLXJlcHVibGljLWZyZWUtdGFybmlzaGVkLWdsb2JhbC1icml0YWluLXF1ZWVuLXdpbmRydXNoLXNjYW5kYWw="">değerlendiriyor</a>. &nbsp;</li><li>Buckingham’ın tepkisi: Kraliçe’nin resmî ikametgâhı olan Buckingham Sarayı’ndan gelen açıklama şu şekilde: “Kraliçe’nin devlet başkanlığı görevinden alınması, Barbados halkının ve hükûmetinin karar vermesi gereken bir husus. Ülke uzunca bir süredir kraliyet otoritesinden uzaklaşma yönünde adımlar&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNjNDhlZTAwMTZmMDAwODdkNjY2MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWYyYjE1YWE4NjljNzQwMDBkNzFiYmYwJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDklMjUyRjE4JTI1MkZ3b3JsZCUyNTJGZXVyb3BlJTI1MkZicml0YWluLWJhcmJhZG9zLXF1ZWVuLWVsaXphYmV0aC1jb21tb253ZWFsdGguaHRtbA=="">atıyordu</a>.” Saraydan yapılan açıklama her ne kadar kararı destekleyici nitelikte olsa da kraliyet ailesine yakın kaynaklar, durumun 40 yıla yakın süredir yetki alanı daralmayan aile üzerinde sarsıcı bir etki yarattığını ifade ediyor. &nbsp;</li><li>Çin varlığı: Çin hükûmeti, son on beş yıldır Karayipler’deki varlığını güçlendirmek için yatırım gücünü kullanmakta. Verilere göre 2005’ten bu yana Çin’in Barbados’a yaptığı toplam yatırım 7 milyar dolar civarında. Birleşik Krallık Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Tom Tugendhat’in iddialarına göre Çin, bölgede artan ekonomik varlığını kullanarak hükûmetler üzerinde baskı oluşturuyor. Barbados hükûmetinin aldığı kararda Çin'in etkisinin olup olmadığı, akılları kurcalayan bir soru işareti olarak&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNjNDhlZTAwMTZmMDAwODdkNjY2MCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9NWYyYjE1YWE4NjljNzQwMDBkNzFiYmYwJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kYWlseW1haWwuY28udWslMjUyRm5ld3MlMjUyRmFydGljbGUtODc2MjExOSUyNTJGQmFyYmFkb3NzLW1vdmVzLWRyb3AtUXVlZW4tSGVhZC1TdGF0ZS1kcml2ZW4tQ2hpbmVzZS1pbnRlcmZlcmVuY2UuaHRtbA=="">kalmakta</a>.</li></ul>

Aposto Gündem

Barbados, İngiliz Milletler Topluluğu'ndan ayrılıyor. 

Sömürge geçmişine başkaldırı: Elveda Kraliçe!

2015 yılında yayın hayatına veda eden Londra merkezli radikal sol New Left Project, "Britanya'nın İkinci İmparatorluğu" isimli makaleyi yayımladığında takvimler Ağustos 2012'yi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNjFkNjg0YzE2Y2JhMDAwOWUzMWQ1NCZ1c2VyPTVlNWJlOWZmMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YiZhdXRob3I9NWVjM2RjYzRlOWU4YTEzNDlhOTk1OWQyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50YXhqdXN0aWNlLm5ldCUyNTJGMjAxOSUyNTJGMDklMjUyRjI5JTI1MkZ0YXgtaGF2ZW5zLWJyaXRhaW5zLXNlY29uZC1lbXBpcmUlMjUyRg=="">gösteriyordu</a>. Londra Üniversitesi Uluslararası Politik Ekonomi Profesörü Ronen Palan’la yapılan röportajları da içeren makale, 20. yüzyılda dağılma dönemini yaşayan İmparatorluğun, ardında gizli bir finansal yapı bıraktığını iddia ediyordu. Hikâyenin merkezinde ise ardıl Birleşik Krallık ve dünyanın dört bir yanındaki vergi cennetleri yer alıyordu. Geçtiğimiz yıl Tax Justice Network tarafından yayımlanan Tax Haven Index’in üst sıralarının Birleşik Krallık’a bağlı bölgelerce dolup taşması da bu şüpheyi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNjFkNjg0YzE2Y2JhMDAwOWUzMWQ1NCZ1c2VyPTVlNWJlOWZmMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YiZhdXRob3I9NWVjM2RjYzRlOWU4YTEzNDlhOTk1OWQyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50aGVndWFyZGlhbi5jb20lMjUyRndvcmxkJTI1MkYyMDE5JTI1MkZtYXklMjUyRjI4JTI1MkZ1ay1hbmQtdGVycml0b3JpZXMtYXJlLWdyZWF0ZXN0LWVuYWJsZXItb2YtdGF4LWF2b2lkYW5jZS1zdHVkeS1zYXlz"">güçlendiriyordu</a>.&nbsp;<ul><li>Tarihsel olarak Londra şehrinin finansal gelişimiyle Britanya İmparatorluğu'nun yükselişi arasında güçlü bir bağlantı vardır. İmparatorluk, 19. yüzyıl ortalarında küresel üretimin yarısını sırtlıyordu. Dünyanın en büyük finans merkezi Londra ise bu dev makinenin kalbiydi. Aslında iletişim teknolojilerinden yoksun bir dönemde deniz aşırı pazarlarda tüm yatırımları kontrol altında tutan bir ekolden söz ediyoruz. Orta ve küçük ölçekli ticari kurumlarda çalışan finansçılar, koloniler&nbsp;üzerinde uzmanlık geliştiriyor; Peru, Kolombiya, Hindistan, Gana gibi alanlarda uzmanlaşmış tüccarlar, ticaret ve finans sektörlerinde ün kazanıyordu.&nbsp; &nbsp;</li><li>İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sömürgelerini kaybetmeye başlayan İmparatorluk, vergilerin yükselmesine sebep olan Keynesyen ekonomi sisteminin de desteğiyle baskın pozisyonuna veda ediyordu. Şirket kârları %40 ila %50 gibi oranlarda vergilendiriliyordu. Kısaca Avrupa'nın yeniden inşası el yakıyordu. Paralarını Kenya, Gana ve Jamaika gibi eski kolonilerde kazanan şirketler ve bireysel yatırımcılar; servetlerini korumanın yollarını arıyordu. İşte tam da bu süreçte Cayman ve Britanya Virjin Adaları gibi eski sömürgeler birer cankurtaran hattı oluşturdu. Karayipler, yalnızca Britanya'nın zenginleri için değil aynı zamanda ülkenin zenginliğini saklamak için de tercih edilir bir lokasyon <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNjFkNjg0YzE2Y2JhMDAwOWUzMWQ1NCZ1c2VyPTVlNWJlOWZmMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YiZhdXRob3I9NWVjM2RjYzRlOWU4YTEzNDlhOTk1OWQyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5uZXdzdGF0ZXNtYW4uY29tJTI1MkZwb2xpdGljcyUyNTJGZWNvbm9teSUyNTJGMjAxOSUyNTJGMTIlMjUyRmhvdy1icml0YWlucy10YXgtaGF2ZW5zLWltcGVyaWxsZWQtd2VsZmFyZS1zdGF0ZQ=="">oldu</a>. Uzun yıllarda biriktirilmiş uzmanlık, artık üzerinde güneş batan Britanya’nın ticari kurumlar vasıtasıyla gelişmekte olan ülkelere yatırım yapmayı sürdürmesini kolaylaştırmıştı. İmparatorluğun sınırları küçülüyordu ancak 1946 yılında sterlin ticaret bölgesinin kurulmasıyla finansal sınırlar genişlemeye devam etti. Bu sayede uluslararası ticarette parasının değerini korumayı başaran Birleşik Krallık, sterlinle 1960'ların başında küresel ticarette el değiştiren paranın %40'ına yön veriyordu. &nbsp;</li><li>Avrupa pazarı: Nasır liderliğindeki Mısır'ın 1956'da Süveyş Kanalı'nı millîleştirmesiyle sterlin de değer kaybetmeye başlıyor. Bu süreç Birleşik Krallık'ın merkez bankası ve şehirdeki ticari bankaları yeni bir düzenlemeye sürüklüyor. Sterlini korumak ve cari açıktan kaçınmak için sonraları Euromarket olarak anılacak gayriresmî bir sistemle ülke vatandaşı olmayan iki tarafın Londra üzerinden yabancı bir para birimiyle yapacağı işlemlerin düzenlemeye tabi olmayacağı ilan ediliyor. Tabii hazinenin faiz oranını o yıllarda iki puan yükseltmesi ve ülke vatandaşı olmayan borçlulara moratoryum* uygulamasıyla özel bankalar eski sömürgelere borç veremez hâle gelmişti.&nbsp; &nbsp;</li><li>Merkez Bankası'nın BOLSA (Londra ve Güney Amerika'nın Bankası) ile yaptığı bir anlaşma; dolarla etkileşim ve etkileşime giren partilerin ülke vatandaşı olmaması koşuluyla borç verilebilmesini mümkün kılmıştı. İmparatorluk vatandaşı olmayan müşterilerin döviz cinsinden yapılan işlemleri ülkenin dış ödemeler bilançosunu etkilemeyecekti. Ancak anlaşma beklenmeyen bir sonuç yaratmıştı. Banka, bu işlemlerin Londra'da yapılamayacağına kanaat getirmiş ve böylece offshore* fikrinin oluşumuna zemin hazırlamıştı.&nbsp; &nbsp;</li><li>Amaçlanan etki bu olmasa da yeni bir pazar oluşmuştu. Pek çok bankacının o yıllarda uzun vadeli görmediği offshore sistemi, kurumların sermaye ve rezerv gereksinimleri gibi temel gerekliliklerden kaçabildiklerini fark etmesiyle giderek yaygınlaşmıştı. 1960'ları takiben iyiden iyiye büyüyen offshore pazarı hakkında Londra'nın birbirini izleyen hükümetleri pek bir hamle yapmıyordu. İster İşçi ister Tory olsun; Londra, denizaşırı bölgelerin bağımsızlığına müdahale etmek istemediği tezini savunuyor ve vergi cennetleri hususunda esnek bir politika izliyordu. Tabii hukuk sistemi Kraliyet Ailesi tarafından onaylanan Cayman Adaları gibi denizaşırı bölgelerle Londra'nın bağı oldukça karmaşık... 1970'leri takiben sistem; karmaşık yapısıyla devlet müdahalesine karşı dayanıklı ve büyük şirketler için oldukça elverişli finansal merkezlere dönüşüyordu. Çok uluslu şirketlerin fayda sağladığı bu cennetler; dünya hükümetlerini vergileri düşürmeye, sosyal koruma ve regülasyonları azaltmak için bir yarışa davet ediyordu.&nbsp; &nbsp;</li></ul><hr> * Moratoryum; borçlanıcının, ödeme gücünü kaybetmesi nedeniyle borçlarının tümünü veya bir kısmını ödeyemeyeceğini ilan etmesidir.* Offshore, her türlü yasa ve yönetmeliklerin dışında kalan serbest bankacılıktır.&nbsp;* Dilerseniz bu yazıda kaynak kullanımı için faydalandığım Michael Oswald’ın The Spider's Web: Britain's Second Empire <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNjFkNjg0YzE2Y2JhMDAwOWUzMWQ1NCZ1c2VyPTVlNWJlOWZmMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YiZhdXRob3I9NWVjM2RjYzRlOWU4YTEzNDlhOTk1OWQyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy55b3V0dWJlLmNvbSUyNTJGd2F0Y2glMjUzRnYlMjUzRG5wX3lsdmM4Wmo4"">belgeseline</a> göz atabilirsiniz.

Britanya İmparatorluğu ile ilgili hikayeler