Sömürge geçmişine başkaldırı: Elveda Kraliçe!

Birleşik Krallık, sömürge döneminden kalan dominyonlarında en son kaybını yaşadığında takvimler 1978’i gösteriyordu. Bugün Kraliçe Elizabeth, İngiliz Milletler Topluluğu aracılığıyla Kanada’dan Yeni Zelanda’ya uzanan geniş bir coğrafyada yer alan 16 ülkede devlet başkanlığı görevini hâlâ sürdürüyor. 40 yıldır süregelen müesses nizam, geçtiğimiz çarşamba Barbados hükûmetinin yaptığı açıklamanın ardından bölge ülkelerinin de Barbados'un peşinden sürükleneceği bir domino etkisiyle sallantıya girebilir. 16 Eylül’de yapılan açıklamada Barbados’ta önümüzdeki yılın kasım ayında sonuçlanacak rejim değişikliği süreciyle ülkenin parlamenter cumhuriyet sistemine geçiş yapacağı duyuruldu. Söz konusu değişiklikle birlikte devlet başkanlığı yetkisi Kraliçe’den yerli bir cumhurbaşkanına devredilecek.

• İngiliz Milletler Topluluğu: İngiliz Milletler Topluluğu, geçmişte Britanya İmparatorluğu’na ait olan 37 ülkeden 16’sının İngiliz hükümdarının devlet başkanlığı altında toplanmış bir koalisyondur. Kraliçe, topluluk üyesi ülkelerde görev ve yetkilerini atadığı genel valiler aracılığıyla yürütmektedir. Genel valilerin üye ülkelerdeki görevi Kraliçe adına parlamentodan geçen yasaları onaylamak, parlamento oturumlarını açıp kapatmak ve ulusal seçimleri takiben hükûmet atamalarını yapmakla sınırlıdır.
   
• Ayrılığın nedenleri: İngiliz imparatorluk tarihi uzmanı Prof. Dr. Richard Dayton, Karayipler’de yükselişe geçen kraliyet karşıtı hareketi şu şekilde ifade ediyor: “1970’lerde olduğu gibi Karayipler’de genç nüfus arasında bölgenin sömürge geçmişine karşı büyük bir öfke oluşmaya başladı. Şüphesiz ki bu durum üzerinde Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşanan olayların büyük etkisi var. Eski sömürge topraklarındaki siyah halk, ABD’deki siyah topluluğun hükûmet karşıtı duruşunu desteklemenin yanı sıra güçlü bir empati duygusuna sahip.”
   
• Bir adım geriden: İngiliz hükümdarının devlet başkanlığını ABD’de yaşanan ırkçı baskılarla özdeşleştiren Karayip halkları, 70’lerde ses getiren Siyah Gücü hareketinin etkisiyle Milletler Topluluğu'ndan kopuş sürecine girmişti. Söz konusu süreç içinde 1970’te başlayan cumhuriyetçi hareketin bölge ülkelerine yayılmasıyla sırasıyla Guyana, Trinidad ve Tobago ve Dominika Milletler Topluluğu'ndan ayrılıp kendi devlet başkanlarını atama yetkisi kazanmıştı. Bugün benzer bir etkiyi yine ABD’de ortaya çıkan Black Lives Matter hareketinin gösterdiği yaygın görüşler arasında.
   
• Ekonomik bunalım: Bir ada ülkesi olan Barbados’ta itici gücünü turizm sektörünün oluşturduğu ekonomi, pandemi nedeniyle çok ağır bir darbe aldı. Ülke, 1966’da bağımsızlığa kavuşmasından bu yana yaşadığı en büyük ekonomik krizle karşı karşıya kaldı. Muhalifler, rejim değişikliği kararının zamanlamasını Başbakan Mia Amor Mottley’nin yaklaşan krizin siyasi sonuçlarından kaçma çabası olarak değerlendiriyor.
   
• Buckingham’ın tepkisi: Kraliçe’nin resmî ikametgâhı olan Buckingham Sarayı’ndan gelen açıklama şu şekilde: “Kraliçe’nin devlet başkanlığı görevinden alınması, Barbados halkının ve hükûmetinin karar vermesi gereken bir husus. Ülke uzunca bir süredir kraliyet otoritesinden uzaklaşma yönünde adımlar atıyordu.” Saraydan yapılan açıklama her ne kadar kararı destekleyici nitelikte olsa da kraliyet ailesine yakın kaynaklar, durumun 40 yıla yakın süredir yetki alanı daralmayan aile üzerinde sarsıcı bir etki yarattığını ifade ediyor.
   
• Çin varlığı: Çin hükûmeti, son on beş yıldır Karayipler’deki varlığını güçlendirmek için yatırım gücünü kullanmakta. Verilere göre 2005’ten bu yana Çin’in Barbados’a yaptığı toplam yatırım 7 milyar dolar civarında. Birleşik Krallık Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Tom Tugendhat’in iddialarına göre Çin, bölgede artan ekonomik varlığını kullanarak hükûmetler üzerinde baskı oluşturuyor. Barbados hükûmetinin aldığı kararda Çin'in etkisinin olup olmadığı, akılları kurcalayan bir soru işareti olarak kalmakta.