Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM) Denetim Komitesi tarafından hazırlanan <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2022/10/12/akpm-raporunda-turkiyeye-demokrasi-ve-insan-haklari-elestirisi-ak-parti-ve-hdp-birbirini-s" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye raporu</a>, dün gerçekleştirilen AKPM oturumunda oy çoğunluğuyla kabul edildi. AK Parti milletvekillerinin raporda değişiklik yapılması önerileri ise reddedildi. Raporda demokrasi, insan hakları, siyasi baskı ve dezenformasyon yasası konularında Türkiye'ye çeşitli eleştiriler yöneltildi. AKPM'nin AK Parti üyesi temsilcileri, Türkiye raporunu siyasi ayrımcılık ve çifte standart içerdiği gerekçesiyle eleştirirken AKPM'nin HDP üyesi temsilcileri, "Türkiye'de hükümetin siyasi partileri kapatma hedefi taşıdığını ve muhalefete büyük baskı uyguladığını" ifade etti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye'ye yöneltilen eleştiriler</h2>AKPM Denetim Komitesi üyeleri Birleşik Krallık milletvekili John Howell ve Letonya milletvekili Boriss Cilevics tarafından hazırlanan <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/avrupa-konseyinden-turkiye-raporu" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">rapor</a>, ilk defa eylül ayının sonlarında Meclis'e sunulmuştu. Rapor, temel olarak 2017'de yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi nedeniyle Türkiye'de demokratik kurumların ciddi bir şekilde zayıflatıldığını ve kuvvetler ayrılığı ilkesinin işlevsiz ve yetersiz hâle getirildiğini belirtiyor. Muhalefet parti üyelerinin üzerindeki artan baskı, HDP'yi kapatma girişimleri,&nbsp;ifade özgürlüğü ve medya üzerindeki kısıtlamalar, terörle mücadele yasasının kapsamının genişletilmesi gibi gelişmelerin Türkiye demokrasisi için kaygı verici olduğu ifade ediliyor. Öte yandan, seçim barajının %10'dan %7'ye düşürülmesinin olumlu bir gelişme olduğu belirtilirken seçim yasasında yapılan diğer değişikliklerin ise adil ve tarafsız seçimler açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıda bulunuluyor. Raporun tavsiyeler bölümünde ise tam yargı bağımsızlığının sağlanması ve denge-denetleme sisteminin tekrar etkin hâle getirilmesi için Türkiye'ye acil reform çağrısı yapılıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Terörle mücadele yasası ve ifade özgürlüğü</h2>Raporda, Türkiye'de ifade özgürlüğünün sistematik şekilde ihlal edildiğine dair bulgular belirtiliyor ve kaygılar dile getiriliyor. Özellikle, terörle mücadele yasasının kapsamının genişletilmesinin ifade özgürlüğünü daralttığı ve bu konudaki suçlamaları artırdığı belirtilerek, soruşturma ve suçlamaların kaygı verici boyutlara ulaştığı aktarılıyor. Türkiye'nin "Basın Özgürlüğü Endeksi"nde 180 ülke arasında 149. sırada yer aldığı gösterilerek gazetecilerin tutukluluk, gözaltı, pasaport kontrolü veya polis kontrolüne maruz kalma riskinin yüksek olduğu belirtiliyor. Ayrıca iktidara yakın iş insanları ve RTÜK gibi kurumlar aracılığıyla iktidarın medyanın %90'ı üzerinde kontrol sahibi olduğuna dikkat çekiliyor. İktidarın kontrolündeki ana akım medyaya alternatif olarak internetin bağımsız medyaya alan açtığı ancak "Dezenformasyonla Mücadele Yasası" ile internet üzerinde de kontrol sağlanmaya çalışıldığı, bunun baskı ve sansürü artıracağı kaydediliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dezenformasyon yasası vurgusu</h2>AKP ve MHP tarafından TBMM'ye sunulan ve bazı maddeleri kabul edilen "Dezenformasyon Yasası", AKPM'de kabul edilen Türkiye raporunda önemli bir yere sahip. Avrupa Konseyi'ne üye ülkelerin anayasa ve yasalarının, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ve Avrupa Konseyi'nin ilkelerine uygun olup olmadığını denetlemekle yükümlü olan Venedik Komisyonu'nun cuma günü yayımladığı "acil bir görüş" metninde, 2023 seçimleri öncesinde yürürlüğe girmesi planlanan yasanın sonuçları itibarıyla endişe verici olduğu ve halihazırdaki yasaların dezenformasyonla mücadelede yeterli olduğu belirtildi. Ayrıca dezenformasyon yasasının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi tarafından güvence altına alınan ifade özgürlüğüne engel teşkil ettiği yönündeki şikayetlerin de Türkiye raporuna eklendiği ifade edildi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yakından izleme tavsiyesi</h2>Raporun sonuç bölümünde, Türkiye'nin denetim süreci çerçevesinde demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğüyle ilgili gelişmeler açısından yakından izlenmesi tavsiye edildi. İnsan hakları ihlalleri yaşanan Avrupa Konseyi üyesi ülkelerde yürürlüğe sokulan denetim sürecine Türkiye ilk kez 1996'da alınmış ancak AB üyeliğine yönelik kapsamlı reformların yapıldığı 2004'te çıkarılmıştı. Cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmesinin ardından Türkiye, 2017'de yeniden AKPM'nin denetim sürecine alındı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yolsuzluk ihracı raporu</h2>Uluslararası Şeffaflık Örgütü tarafından dünya ihracatının %85'ini oluşturan 47 ülkenin incelendiği "Yolsuzluğun İhracı 2022" raporu yayımlandı. Küresel ihracatta %1'lik paya sahip olan Türkiye, yolsuzluğun ve rüşvetin önlenmesine yönelik uluslararası yasaları "az uygulayan/hiç uygulamayan" ülkeler kategorisinde yer aldı. Raporda Türkiye'nin yurt dışında rüşvet veren şirketlere karşı yalnızca soruşturma başlattığı ancak yaptırım uygulanan hiçbir dava açılmadığı belirtildi. Uluslararası Şeffaflık Örgütü tarafından geçtiğimiz yıllarda Türkiye'nin yolsuzlukla mücadele kapsamında yasal çerçevesindeki eksikliklerin kapatılması konusunda defalarca kez uyarıldığı ancak yetkililerin bu konuda gerekli adımları atmadığı da ifade edildi.

Aposto Gündem

Türkiye'ye dair iki rapor: Demokratik gerileme, ihracatta yolsuzluk

Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) Denetim Komitesi, Türkiye’deki Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin demokrasi ve insan haklarına etkisi üzerine bir <a fr-original-style="" href="https://pace.coe.int/pdf/0ef66e028bddae7c079adb3606fb85ca621c314254a17961d03a740201476f90/doc.%2015618.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">rapor</a> yayımladı. Birleşik Krallık milletvekili John Howell ve Letonya milletvekili Boriss Cilevics tarafından hazırlanan raporda, 2017 yılında yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi nedeniyle Türkiye’de demokratik kurumların ciddi bir şekilde zayıflatıldığı, kuvvetler ayrılığı ilkesinin işlevsiz ve yetersiz hâle getirildiği belirtiliyor.Söz konusu raporda; muhalefet partileri üyelerinin üzerindeki artan baskı, HDP’yi kapatma girişimleri, ifade özgürlüğü ve medya üzerindeki kısıtlamalar, terörle mücadele yasasının kapsamının genişletilmesi gibi gelişmelerin, Türkiye demokrasisi için kaygı verici olduğu ifade ediliyor. Seçim barajının %10’dan %7’ye düşürülmesinin olumlu bir gelişme olduğu belirtilirken seçim yasasında yapılan diğer değişikliklerin ise adil ve tarafsız seçimler açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceği öne sürülüyor. Raporun tavsiyeler bölümünde ise tam yargı bağımsızlığının sağlanması ve denge-denetleme sisteminin tekrar etkin hâle getirilmesi için acil reform çağrısı yapılıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">AB’ye gözetleme çağrısı</h2>Türkiye’de yönetim şeklinin 2017 yılında değiştirilmesinin, her ülkenin egemenlik hakkı olduğu vurgulanmakla birlikte Cumhurbaşkanlığı sistemiyle demokratik kurumların ciddi şekilde zayıflatıldığı ve denge-denetleme sisteminin etkisiz hâle getirildiği ifade ediliyor. Buradan yola çıkarak raporu hazırlayan milletvekilleri, Türkiye’deki demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğüne ilişkin gelişmeleri takip etmek ve gözetlemek için Avrupa Parlamentosu’na çağrı yapıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kavala ve Demirtaş Davaları</h2>Türkiye’nin Avrupa Konseyi’ne katılan ilk ülkelerden biri olduğu ve öncü bir role sahip olduğu belirtilen raporda, son dönemde yaşanan gelişmelerin Türkiye’nin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği konusunda ciddi kaygılar yarattığı ifade ediliyor. Özellikle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmamasına dikkat çekilerek HDP’nin tutuklu bulunan eski Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ve Gezi Davası’nda müebbet hapse mahkûm edilen iş insanı Osman Kavala’ya, raporda geniş çaplı yer ayrılmış. Ayrıca, 2021 yılı itibarıyla AİHM’e yapılan başvuruların %21,7’sinin Türkiye aleyhine olduğu öne çıkarılıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Terörle mücadele yasası ve ifade özgürlüğü</h2>Raporda, Türkiye’de ifade özgürlüğünün sistematik şekilde ihlâl edildiğine dair bulgular belirtiliyor ve bu konudaki kaygılar dile getiriliyor. Özellikle, terörle mücadele yasasının kapsamının genişletilmesinin ifade özgürlüğünü daralttığı ve bu konudaki suçlamaları artırdığı belirtilerek, soruşturma ve suçlamaların kaygı verici boyutlara ulaştığı söyleniyor. Türkiye’nin “Basın Özgürlüğü Endeksi”nde 180 ülke arasında 149. sırada yer aldığı gösterilerek gazetecilerin tutukluluk, gözaltı, pasaport kontrolü veya polis kontrolüne maruz kalma riskinin yüksek olduğu belirtiliyor. Ayrıca, iktidara yakın iş insanları ve RTÜK gibi kurumlar aracılığıyla iktidarın medyanın %90’ı üzerinde kontrol sahibi olduğuna dikkat çekiliyor. İktidarın kontrolündeki ana akım medyaya alternatif olarak internetin bağımsız medyaya alan açtığı ancak Meclis’ten geçirilmeye çalışılan “Dezenformasyonla Mücadele Yasası” ile internet üzerinde de kontrol sağlanmaya çalışıldığı, bunun baskı ve sansürü artıracağı kaydediliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yakından izleme tavsiyesi</h2>Raporun sonuç bölümünde, Türkiye’nin denetim süreci çerçevesinde demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğüyle ilgili gelişmeler açısından yakın izlenmesi tavsiye ediliyor. İnsan hakları ihlâlleri yaşanan Avrupa Konseyi üyesi ülkelerde yürürlüğe sokulan denetim sürecine, Türkiye ilk kez 1996 yılında alınmış ancak AB üyeliğine yönelik kapsamlı reformların yapıldığı 2004 yılında çıkarılmıştı. Cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmesinin ardından Türkiye, 2017 yılında yeniden AKPM’nin denetim sürecine alındı.

John Howell ile ilgili hikayeler