Yazan: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/ender.okur/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hüseyin Ender Okur</a>, Düzenleyen: <a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/ceyda-ayhan-3248a42/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Prof. Ceyda Açılan Ayhan</a>İklim krizi gezegenimizdeki birçok döngüyü zincirleme şekilde tetikleyerek, bizleri beklenmedik tehlikelerle dolu bir gelecekle karşı karşıya getiriyor, karmaşık ve tehlikeli etkilerle yaşamlarımızı tehdit ediyor. Sıcaklık artışları hastalıkların yayılması ve salgınların ortaya çıkması üzerinde doğrudan ve dolaylı etkilere sahip. Afrika ve Orta Doğu gibi bölgeler özellikle bu durumdan olumsuz etkileniyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün yaptığı bir <a fr-original-style="" href="https://www.afro.who.int/sites/default/files/2017-06/9789241507691_eng.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">analize</a> göre, 2030 ve 2050 yılları arasında sıtmaya bağlı ölümlerin yüzde 15 oranında artması bekleniyor. Bu, senede 60,000 fazladan, önlenebilir ölüm demek. Bu durum, doğal afetler ve mülteci krizleri ile birleştiğinde, dünya genelinde sağlık hizmetlerinin zorlanmasına ve ölümcül enfeksiyonlarla baş etmemiz gereken bir geleceğe yol açıyor.Peki, sıcaklık artışları enfeksiyon hastalıkları oranlarını nasıl artırıyor?Bu duruma neden olan iki sebep var: daha fazla vektör (sivrisinekler, böcekler, keneler vb.)&nbsp;ve daha güçlü mikroplar (virüsler, bakteriler, parazitler). Sıcak hava böceklerin daha hızlı çoğalmasına ve hastalıkların daha kolay yayılmasına neden oluyor. Bu yüzden sıtma, dang humması, Kırım Kongo kanamalı ateşi, Zika, Ebola, Batı Nil Ateşi ve sarıhumma gibi hastalıklar daha sık görülüyor. Ayrıca sıcak ve nemli hava, mikropların daha uzun süre havada kalmasına ve böylece hastalıkların daha kolay bulaşmasına neden oluyor. Dolayısıyla bir sivrisinek tarafından ısırılmadan bile bu mikroplara maruz kalma ihtimali artıyor. Bunun dışında, su ve yiyeceklerle bulaşan hastalıklar (kolera, tifo ve salmonella) da sıcak havada daha sık görülüyor. Çevreyi kirleten sanayi bölgelerinde ise solunum yolu enfeksiyonları artıyor.2004 ile 2018 arasında Amerika'da sivrisinek, kene ve pire ısırıklarından kaynaklanan hastalıklar iki katına çıkarak senede <a fr-original-style="" href="https://www.cdc.gov/ncezid/what-we-do/climate-change-and-infectious-diseases/index.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">760,000</a>’e ulaştı ve 9 yeni mikrop keşfedildi. Lyme hastalığı, anaplazmosis, ehrlikiozis ve riketsiyal enfeksiyonlarının görüldüğü yerler de genişledi. Isınan dünya yüzünden göç eden hayvanlar da kuduz, maymun gribi, ebola gibi hastalıkları yayabilir. Özellikle kuduz çok tehlikeli, çünkü belirtileri ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman öldürüyor. Soğukkanlı hayvanların vücut sıcaklığı da yükseliyor, onların da hastalık yayan vektör olma ihtimali artıyor.Unutulan, ancak oldukça önemli olan bir başka faktör: fosilleşmiş patojenler.&nbsp;Buzullarda kalmış çok eski mikroplar var. Buzlar eriyince bu mikroplar da ortaya çıkıyor. Doktorlar genellikle bu mikropları bilmiyor, bu yüzden ortaya çıkabilecek hastalıkları tedavi etmek zor oluyor. Buzlardan çıkan mikroplar yüzünden her sene yeni hastalık salgınları olabileceği tahmin ediliyor. İklim krizinin etkileri yüzünden, şu anda kullandığımız hastalık modelleri ve hastalık önleme sistemleri işlevsiz kalabilir. Yeni salgınlar için hazırlıklı olmak için yöntemleri yeniden düşünmemiz gerekiyor.Konuya başka bir açıdan baktığımızda ise durum şöyle: İklim krizi yüzünden, Afrika ve Orta Doğu'da yaşanan su kıtlığı ve açlık, insanların bağışıklık sistemini zayıflatıyor ve hastalıklara daha çabuk yakalanmalarına neden oluyor. Ayrıca, su sıkıntısı hijyen koşullarını kötüleştiriyor ve hastalıklar daha kolay yayılıyor.İklim krizi nedeniyle doğal afetler, 2050'ye kadar 1.2 milyar insanı evsiz bırakabilir.&nbsp;Bu insanların mülteci kamplarında yaşamak zorunda kalacakları ve bu söz konusu kamplarda yaşanacak kötü hijyen koşulları ve su sıkıntısı nedeniyle ise daha fazla hastalık kapabilecekleri tahmin ediliyor. Bu da, dünya genelinde sağlık hizmetlerini zorlayabilir ve daha önce karşılaşmadığımız enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele etmemizi gerektirebilir.Kısacası, iklim krizi sadece buzulların erimesi ve deniz seviyelerinin yükselmesi ile sınırlı değil; çok derin, kapsamlı ve beklenmedik etkileri olan bir tablo ortaya koyuyor. Bu durumu, sadece bir kelebek etkisi olarak değil, yaşamlarımızı ve dünyamızı köklü şekilde etkileyen ve gelecekte daha da büyük sorunlara yol açabilecek bir meydan okuma olarak görmeliyiz.&nbsp;

Dünyahali

Buzdağının Görünmeyen Yüzündeki Yabancılar

İklim Krizi Bizi Nasıl Hasta Ediyor?

<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.pik-potsdam.de/en/news/latest-news/accelerated-renewables-based-electrification-paves-the-way-for-a-post-fossil-future-study" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2050’de yenilenebilir enerji kaynaklı elektrik en ucuz enerji seçeneği olabilir</a></h3>Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü &nbsp;tarafından <a fr-original-style="" href="https://www.pik-potsdam.de/en/news/latest-news/accelerated-renewables-based-electrification-paves-the-way-for-a-post-fossil-future-study" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yürütülen</a> ve Nature Energy dergisinde yayımlanan <a fr-original-style="" href="https://www.nature.com/articles/s41560-021-00937-z" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çalışma</a>;&nbsp;yenilenebilir enerji kaynaklı elektriğin 2050 yılında en ucuz enerji seçeneği durumuna gelerek fosil yakıtların önüne geçebileceğini ve tüm enerji talebinin üçte ikisini karşılar duruma gelecek kadar yaygınlaşabileceğini&nbsp;gösteriyor.&nbsp;Bunun için, küresel bağlantıların yüksek olduğu kararlı politikalar kritik bir öneme sahip. Enerji dönüşümünü hızlandırmaya yardımcı olacak önemli ve gerekli adımlar arasında:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">karbonun fiyatlandırılması,&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">elektrik vergilerinin kaldırılması,&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">şebeke altyapısının genişletilmesi,&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">depolama ve esnek enerji talebinin teşviki için elektrik piyasalarının yeniden tasarlanması bulunuyor.</li></ul>Günümüzde endüstri, ulaşım ve binaların ısıtılmasında kullanılan enerjinin yaklaşık yüzde 80’i yakıtların doğrudan yakılmasından elde ediliyor. Bu yakıtların büyük çoğunluğunun fosil yakıtlar olması, atmosfere büyük miktarlarda karbondioksit salınmasına sebep oluyor. Geriye kalan yüzde 20’lik enerji talebi ise elektrikten karşılanıyor.&nbsp;Geçmişte, fosil yakıtlar ucuz ve erişilebilirken, elektrik daha pahalı ve ender bir enerji kaynağıydı. Son dönemde ise, güneş fotovoltaiklerinden elde edilen yenilenebilir enerji kaynaklı elektrik çok hızlı bir şekilde ucuzladı. Son on yılda güneş enerjisi fiyatları yüzde 80 oranında düştü ve gelecekte maliyetlerin daha da düşmesi bekleniyor. Bu gelişme, enerji sistemlerinde &nbsp;devrim yaratma potansiyeline sahip.&nbsp;<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.nature.com/articles/s41581-021-00523-2" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İklim değişikliği risklerini yönetmek insan sağlığı için olmazsa olmaz durumda</a></h3>İklim krizinin sağlık sistemleri üzerindeki riski gittikçe büyüyor. The Lancet tarafından hazırlanan ve geçtiğimiz aylarda yayımlanan “<a fr-original-style="" href="https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(21)01787-6/fulltext" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sağlık ve İklim Değişikliğinde</a> <a fr-original-style="" href="https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(21)01787-6/fulltext" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Geri Sayım</a>” adlı rapor, “sağlıklı bir gelecek için kırmızı kod” başlığıyla iklim eyleminin aciliyet ve önemine dikkat çekmişti.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/11/2/1638860310574.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.67" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kevin Ochieng Onyango, Kenya.Sıcaklara bağlı hastalık ve ölümlerin yükselişinin yanında artan kuraklığın gıda ve su güvenliği üzerindeki riski de büyüteceği öngörülüyor. İklim değişikliği, dang humması, Lyme hastalığı ve sıtma gibi bazı hastalıkların yaygınlaşmasına da sebep oluyor.Nature Reviews Nephrology’de yayımlanan yeni bir <a fr-original-style="" href="https://www.nature.com/articles/s41581-021-00523-2" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çalışmada</a> iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki riskleri ele alınıyor. Çalışmaya göre;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklim değişikliği şimdiden önlenebilir yaralanmalara, hastalıklara ve ölümlere neden oluyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kısa vadeli gelecekte giderek daha sık ve yoğun aşırı hava ve iklim olayları ile karşılaşacağız. Toplumlar ise bu duruma yeteri kadar hazır &nbsp;değil.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Göstergeler, sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliğini ve iklim direncini artırmak için, sera gazı salımlarını azaltmanın bir zorunluluk olduğunu açıkça ortaya koyuyor.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklime dayanıklı sağlık sistemlerinin oluşturulmasına ve araştırılmasına yönelik mevcut yatırımlar, artan sağlık risklerini etkin bir şekilde yönetmek için yetersiz seviyede.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Azaltıma yönelik politikaların sağlık açısından faydalarıyla oluşacak ekonomik değeri, salımları azaltmanın öngörülen maliyetlerinden daha yüksek.&nbsp;</li></ul>Özetle, ülkeler ve toplumlar iklim krizinin sağlık üzerindeki risklerine &nbsp;yönelik politikalar uygulamalı ve sağlık sistemlerine yatırım yapmalı.

Lyme hastalığı ile ilgili hikayeler