Yazan: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/ender.okur/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hüseyin Ender Okur</a>, Düzenleyen: <a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/ceyda-ayhan-3248a42/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Prof. Ceyda Açılan Ayhan</a>İklim krizi gezegenimizdeki birçok döngüyü zincirleme şekilde tetikleyerek, bizleri beklenmedik tehlikelerle dolu bir gelecekle karşı karşıya getiriyor, karmaşık ve tehlikeli etkilerle yaşamlarımızı tehdit ediyor. Sıcaklık artışları hastalıkların yayılması ve salgınların ortaya çıkması üzerinde doğrudan ve dolaylı etkilere sahip. Afrika ve Orta Doğu gibi bölgeler özellikle bu durumdan olumsuz etkileniyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün yaptığı bir <a fr-original-style="" href="https://www.afro.who.int/sites/default/files/2017-06/9789241507691_eng.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">analize</a> göre, 2030 ve 2050 yılları arasında sıtmaya bağlı ölümlerin yüzde 15 oranında artması bekleniyor. Bu, senede 60,000 fazladan, önlenebilir ölüm demek. Bu durum, doğal afetler ve mülteci krizleri ile birleştiğinde, dünya genelinde sağlık hizmetlerinin zorlanmasına ve ölümcül enfeksiyonlarla baş etmemiz gereken bir geleceğe yol açıyor.Peki, sıcaklık artışları enfeksiyon hastalıkları oranlarını nasıl artırıyor?Bu duruma neden olan iki sebep var: daha fazla vektör (sivrisinekler, böcekler, keneler vb.)&nbsp;ve daha güçlü mikroplar (virüsler, bakteriler, parazitler). Sıcak hava böceklerin daha hızlı çoğalmasına ve hastalıkların daha kolay yayılmasına neden oluyor. Bu yüzden sıtma, dang humması, Kırım Kongo kanamalı ateşi, Zika, Ebola, Batı Nil Ateşi ve sarıhumma gibi hastalıklar daha sık görülüyor. Ayrıca sıcak ve nemli hava, mikropların daha uzun süre havada kalmasına ve böylece hastalıkların daha kolay bulaşmasına neden oluyor. Dolayısıyla bir sivrisinek tarafından ısırılmadan bile bu mikroplara maruz kalma ihtimali artıyor. Bunun dışında, su ve yiyeceklerle bulaşan hastalıklar (kolera, tifo ve salmonella) da sıcak havada daha sık görülüyor. Çevreyi kirleten sanayi bölgelerinde ise solunum yolu enfeksiyonları artıyor.2004 ile 2018 arasında Amerika'da sivrisinek, kene ve pire ısırıklarından kaynaklanan hastalıklar iki katına çıkarak senede <a fr-original-style="" href="https://www.cdc.gov/ncezid/what-we-do/climate-change-and-infectious-diseases/index.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">760,000</a>’e ulaştı ve 9 yeni mikrop keşfedildi. Lyme hastalığı, anaplazmosis, ehrlikiozis ve riketsiyal enfeksiyonlarının görüldüğü yerler de genişledi. Isınan dünya yüzünden göç eden hayvanlar da kuduz, maymun gribi, ebola gibi hastalıkları yayabilir. Özellikle kuduz çok tehlikeli, çünkü belirtileri ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman öldürüyor. Soğukkanlı hayvanların vücut sıcaklığı da yükseliyor, onların da hastalık yayan vektör olma ihtimali artıyor.Unutulan, ancak oldukça önemli olan bir başka faktör: fosilleşmiş patojenler.&nbsp;Buzullarda kalmış çok eski mikroplar var. Buzlar eriyince bu mikroplar da ortaya çıkıyor. Doktorlar genellikle bu mikropları bilmiyor, bu yüzden ortaya çıkabilecek hastalıkları tedavi etmek zor oluyor. Buzlardan çıkan mikroplar yüzünden her sene yeni hastalık salgınları olabileceği tahmin ediliyor. İklim krizinin etkileri yüzünden, şu anda kullandığımız hastalık modelleri ve hastalık önleme sistemleri işlevsiz kalabilir. Yeni salgınlar için hazırlıklı olmak için yöntemleri yeniden düşünmemiz gerekiyor.Konuya başka bir açıdan baktığımızda ise durum şöyle: İklim krizi yüzünden, Afrika ve Orta Doğu'da yaşanan su kıtlığı ve açlık, insanların bağışıklık sistemini zayıflatıyor ve hastalıklara daha çabuk yakalanmalarına neden oluyor. Ayrıca, su sıkıntısı hijyen koşullarını kötüleştiriyor ve hastalıklar daha kolay yayılıyor.İklim krizi nedeniyle doğal afetler, 2050'ye kadar 1.2 milyar insanı evsiz bırakabilir.&nbsp;Bu insanların mülteci kamplarında yaşamak zorunda kalacakları ve bu söz konusu kamplarda yaşanacak kötü hijyen koşulları ve su sıkıntısı nedeniyle ise daha fazla hastalık kapabilecekleri tahmin ediliyor. Bu da, dünya genelinde sağlık hizmetlerini zorlayabilir ve daha önce karşılaşmadığımız enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele etmemizi gerektirebilir.Kısacası, iklim krizi sadece buzulların erimesi ve deniz seviyelerinin yükselmesi ile sınırlı değil; çok derin, kapsamlı ve beklenmedik etkileri olan bir tablo ortaya koyuyor. Bu durumu, sadece bir kelebek etkisi olarak değil, yaşamlarımızı ve dünyamızı köklü şekilde etkileyen ve gelecekte daha da büyük sorunlara yol açabilecek bir meydan okuma olarak görmeliyiz.&nbsp;

Dünyahali

Buzdağının Görünmeyen Yüzündeki Yabancılar

İklim Krizi Bizi Nasıl Hasta Ediyor?

Tifo hümması hâlâ her yerde çok görülüyor. Bilhassa her yaz ortaya çıkar; vakalar birdenbire çoğaluverir. Sebeplerini biliyoruz; o sebeplerden sakınmak da mümkün, o halde çok sürmeden defolup gitmesi lâzım. Korunmak için ne yapmalı?İlkin aşılanmalı. Artık burada bir daha tekrara lüzum yok. Aşılananların tifoya tutulmıyacaklarına kesin olarak hükmolunabilir. Vaktile tifo orduları kırar geçirirdi, müdafaa kuvveti bırakmazdı. Aşının tatbikinden sonra birdenbire kökünden kesildi. Deri altına şırınga edilmek suretile yapılan aşılar müessirdir. Kimlere aşı yapmak lâzım geleeğini kestirmek de hekimlere düşer, ayrı bir meseledir.Pis sular tifonun en mühim sebeplerindendir. En pis su, kuyu suyudur. Bir tifonun kirlettiği durgun veya akar sudan bir tifo salgını çıkabilir. Irmakta, denizde lâğım ağzına yakın yerlerde banyo edenlerden tifoya tutulanlar görülmüştür.Bulaşık gıdalar bilhassa söylemeğe değer. Çok zamandan beri biliriz. İstiridye tifoyu bulaştıran belli başlı sebeplerdendir. Fransızca hekim gazeteleri: "Genç evliler tifosu" diye tifo vakarı yazdılar. Balayı gezintisine çıkan bazı gençler limanlara uğradıkça çiy olarak yedikleri istidiyelerden tifoya tutulmuşlar. İstiridyeleri satanlar, bayatlamasın diye bunları pis sularla ıslatırlar ve satılmıyan istidiyeleri limanın kirli sularına salarlarmış.Sebze bahçelerinin sulanması ve gübrelenmesi de tifo bahsinde mühimdir. Bahçelere temiz su salmak ve toprağı şimik gübrelerle gübrelemek sayesinde Avrupada bostanlardan çıkan tifo söndürülmüştür.&nbsp;Tifo salgınlarında suçlulardan biri de bulaşık sütlerdir. Süt bulaşık kaplara konmak, bulaşık su katılmak, tifo tohumlarını taşıyan ineklerden sağılmış olmak suretile bulaşmış olabilir. Süt çiy içilirse tehlikelidir; tereyağı ve taze peynir gibi ateş görürse tehlike kalmaz.Dondurma şerbetler bazı defalarda tifonun meçhul kalmış sebeplerinden olmuştur.Tifonun tohumunu taşıyanlar, tifodan yeni kalkanlar, çok defa başkalarına hastalığı bulaştıran bunlardır. Bunlar bilmiyerek işledikleri suçun bir cinayet olduğunu sanmazlar. Bunlar bir sanat sahibi ise yaptıkları şeyleri; yiyecek, içecek maddeler satan esnafsa sattıklarını parmakları ile kirlettiler. Sattıkları çiy yenilen şeylerdense yazık yiyenlere!...Tifo çok kere kirli el hastalığıdır.Tofu tohumu taşıyanların sebep oldukları sirayetten sakınmak çok zordur. Bunları tanıyamazsınız. Tanımış olsanız bile safra keselerinin muhtevisini; böbrek ve mesâne cihazlarını mikroptan temizlemek için emniyet edilecek bir usul yoktur.Sinekler... Tifo tohumunu taşıyanlar arasında sinekleri unutmamak lâzım gelir. Ayaklarile, hortumlarile, pisliklerle, tifo basilini taşırlar. Tifoluların barsaklarından çıkan şeylerin üstünden basilleri alarak çok uzaklara yayarlar.***Söylediklerimizi şöyle kısaca toplıyabiliriz. Yukarıda gördük, tifoyu yayan sebepler çok. Lâkin hepsini birleştirirsek keyfiyet sadeleşir. Tifo hümması tifo hümmasından doğar, denebilir. Salgın başlarken bir tifolu veya tifo tohumunu taşıyan biri vardır. Eski tifoluları göz altında bulundurmak hastalıktan korunmak için birinci usul olacaktır. Şunu da söylemeli gayet basit birçok temizlik tedbirleri de tifodan hastalananların sayısını azaltır. Suların temizliği; istiridye ve buna benzeyen kabuklu deniz mahsullerinin - gerek tutuldukları yerlerde, gerek oradan naklolunurken - temizliği; sütlerin ve sütten yapılan şeylerin temizliği; bunlar yapılamıyacak şeyler değildir.Şunu da unutmayınız. Bu yapılması lâzım gelen tedbirler yapılmaz; yahud eksik yapılırsa zararını çekecek sizsiniz. En sağlam tedbir, vücudumuzu tifodan müteecessir başlarken söyledim, bitirirken de tekrarlıyorum. Tifo aşısile aşılanmanız ve aşıyı deri altına yaptırınız. Bunu mutlak sizi tedavi eden hekiminizin kontrolü altında yaptırmalısınız; size tifo aşısı yapılabilir mi, yapılamaz mı, o bilir.Dr. Rusçuklu Hakkı<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Kaynak: <a fr-original-style="" href="https://www.gastearsivi.com/gazete/aksam/1937-07-01/6" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Akşam, 1 Temmuz 1937, Sayfa 6.</a>

Kupür

Tifo ve tifoyu yayanlar

Hekim Öğütleri

Röportajı yapan:&nbsp;Naki Bora<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">— Eyvah!.. felâket, tifo salgını başladı, artıyor, durdu derken; yine artmıya yüz tuttu diye bir aydır yüreğimizi oynatan, hepimizi göğsünden, kollarından aşı iğnelerile delik deşik ettiren bu âfet hakkında tanınmış doktorlarımız ne düşünüyorlar? Bu suali kendi kendime sorduktan sonra:— Eh, dedim; günün meselesi kesilen bu işi anlamak bu okuyucular için faydalı bir iş sayılır. Öyle ya; kışın, hayalile geçindiğimiz bol taze meyvalı bu mevsimde tifo korkusile güzelim kayısı, şeftali, kavun, armut, çeşit çeşit erikler insanın iştahını gıcıklarken kendini bunlardan mahrum etmek bence, dünya cennetindeki cehennem azaplarından sayılır.&nbsp;Önümüzde üzüm mevsimi var. Eğer bu korku daha uzun sürerse, söyle oh! deyinciye kadar bol bir üzüm yemekten de uzak kalacağız demektir. Aramızda öyle göbek sevenler tanırım ki buğulu bir çavuş üzümü salkımının kütür kütür tanelerini dişlerinde ezerken elindeki salkımın duruşunu, olgun ve dolgun vücutlu göz kamaştıran bir kadına değil, bin Venüse değişmez!...*Sıcak adamı oturduğu yerde su içinde bırakmıya yetip de artıyor bile... Kalorifer kazanından farksız tramvay arabasında sıcak ve sarsıntıdan oturduğum yerde biraz dalmışım. Kondüktörün:— Hastahane!Sesile kendime geldim. Evvelâ kapısını çalacağım sıhhat müesseselerinden «Gureba Hastanesi»ni seçerek işe başlamıştım. Kapıcıya sordum:— Başhekimi göreceğim.Beni yukarıdan aşağı süzüp görünürde hastaya benzer bir alâmetimi farkedemiyen kapıcı, elile çukurdaki hastane binasını gösterdi:— Buradan dolaş, aşağı hastanededir.Kapıcının gösterdiği yere gittim. Başhehim yoktu. Entaniye lâboratuvarı Şefi Osman Şerefeddini aradım, o da biraz evvel çıkmış. Başhekim odasının önündeki hademeden soruyorum:— İçeride kimler var?— Bayların hepsi içerde.Kapıyı vurdum. Dört beş ağızdan çıkan "gel!" sesine uyarak içeri daldım!...Odada beş altı iskemle vardı. Bunlardan hiç biri de boş değildi. Müessese doktorları öğle yemeğini sindirmek için olacak, burada tatlı tatlı sohbet ediyorlardı. Odanın ortasında beni görünce, birisi sordu:— Kimi aradınız?— Bay Osman Şerefeddini!...— Ne yapacaksınız?— Şu tifo salgını hakkında. Son...Sözümü bitirmiye gerek kalmadı. Odaya koskoca bir tifo mikrobu girmiş gibi bana yan gözle bakan doktorlar bir anda toparlandılar. Bana ne aradığımı soran zat:— Şimdi burada değiller... başka vakit teşrif edin!...Diye atlatmıya kalktı... Nedense, şu tifodan doktorlar bizden daha çok korkuyorlar... Amma hastalığın kendinden değil, gazetecilere beyanat vermekten!...Kıymetli doktorlarımızı fazla kurcalamıya lüzum görmedim. Yüzlerindeki mana bana:— Haydi Allah aşkına... şu yemek üzeri sohbetimizi böyle korkulu suallerle zehir etme!Der gibi geldi... Usulca kapıdan çıktım.*Yolumun üstünde Haseki hastanesi... onun değerli Başhekimi Nazmi Aziz Selcan vardı. Böyle bir yazı için üstadı çiğneyip geçemezdim tabii!..Ötedenberi intizam ve mesaisindeki fevkalâdeliğile meşhur bu biricik kadın hastahanemizin önünde dehşetli bir insan ve otomobil kalabalığı göze çarpıyordu. Tam ben kapıdan girerken bir belediye hasta otomobili bir kadın hasta getirdi: Sararış yüzünde ölümün değilse bile, öldürücü bir hastalığın sarı ve vakur manası dolaşan bir genç kadın hasta!— Nesi var?Tek kelimeli bir sözle müthiş cevabı verdi:— Tifo*Sertabibin odasına giden kübil koridorda bir hademe kolumdan tuttu:— Heşt, nereye gidiyon?— Başhekimi göreceğim.— Göremezsin...— Neden? Namahrem midir?..— Namahrem falan bilmem. Göremezsün didük ua!..— Ben yabancı değilim; Bay Nazmi Azizi tanırım da...Hademe bir dakika düşündü; öyle ise get... nah şu odada...Bu yüksek makamdam (?) müsaade alınca meselenin birinci kısmı halledilmiş oldu... Başhekimin odasına saldım.Kıymetli doktorumuz Bay Nazmi Aziz, yazı masasının başında oturuyor, önünde ufacık bir acaip bez torba var... Arada sırada bu torbayı alıp başının üstünde tutuyor, sonra yine yerine bırakıyor.Kısa sözle maksada geçtim.— Son 24 saatte 37 musap gösteren tifo salgını hakkında...Burada da sözüm kesildi. Başhekim o esnada bir çay fincanı içersinde önüne getirilen yoğurdu kendine doğru çekerken:— Ben, dedi, bu hususta söz söyliyecek vaziyette değilim, beni mazur görün, çünkü daha dört gün evvel beni oğlumu bu hastalığın öldürücü ellerinde kaybettim...18 yaşında genç bir münevver olan Kâmuranın ölümü beni de müteessir etti. Önündeki acaip torbayı tekrar başına götüren başhekim, sözüne şunları da ekledi:— İşte, rahatsızlığım meydanda... Şu (buz) torbasile bu yoğurt kâsesi arasına sıkışan sıhhatim dört gündür hayli sarsıldı... Size bu hususta malûmat verecek entaniye lâboratuvarı şefimiz Esat Beyi görün rica ederim.Ciğeri yanan babayı fazla deşemezdim. Lâboratuvarın yolunu tuttum.Hastahane kapısının dışındaki muztarip çehreli ziyaretçi kalabalığına mukabil iç bahçede baştan ayağa beyaz elbiselerile küme küme şakalaşan -zâhir zaman 2,5 olmasına rağmen paydos vakti olacak- bir çok hemşirenin sesleri, kahkahaları neş'eli bir hava yaratıyor, genç hemşireler, çiçekli bahçeye üşüşmüş kelebek sürülerini andırıyorlardı.Bunlardan birine lâboratuvarı sordum. Elile bahçenin uzak bir köşesini göstererek:— Şuraya doğru yürüyün de sorun.Dedi ve bir saniye için, kendisini arkadaşlarının sohbetinden ayırdığıma muğber olmuş gibi bir çehre ile hemen arkasını dönüp şakrak sürüye karıştı.Lâboratuvarda Bay Esat yerine Teşrihi Marazî mütehassısı (Halis) i buldum. Üstadla tanıştığım halde söz tifo bahsine geçince mikrop koynuna girmiş gibi bir isticalle:— Yok, yok: ben bu işlere karışmam... hasta, dünyadaki günlerini tamamladıktan sonra bana gelir... Ben de keser, biçer rapor veririm... Tifodan falan anlamam...Cevabını yapıştırdı.Daha salgının ilk günlerinde hariciye koğuşunda bir daireye 22 yatak açtıran Bay Nazmi Aziz, bu yatakların hemen o gün dolduğunu ve müracaat eden hastalara şimdilik randevu verildiğini ve bunların yatak boşaldıkça tedricen yatırılacağını öğrendikten sonra hastahanenin intizamına, mensup ve müstahdemlerinin bu sıhhat ince ve nezaketlerine hayran olarak oradan ayrıldım.*Cerrapaşadayım...Başhekimin merdivenlerini çıkarken, uzaktan, sevimli doktor Üstad Rüştü Çapçı'nın sesini duydum:— Ziver Bey... biraz gelir misin lütfen!Üstadın kapısındayım... içerde başasistan Zivere aşı tatbik ediliyor. Hem de bizzat, üstad Rüştü Çapçının nazik ellerile!...Kapıdan çıkan baş asistana "geçmiş olsun"u bastırdıktan sonra odaya girdim... Üstadla karşı karşıyayım... Başhekim kendine hâs ince nezaket ve yüksek misafirperverliğile karşılıyor:— Buyurun bakalım... Galiba aşı istiyorsun. Haydi gel, her şey hazırken...Saygı ile durduğum uerden sözünü kestim:— Hayır üstadım, aşı için değil; bugünkü iz'acım, şu tifo meselesi...Üstad gülerek ilâve etti:— Yoo, bu işde yaya kaldın... gazetecilere beş defa beyanat verdim... artık beyanata paydos...— Üstadım ben beyanat istemiyorum; sade, bugünkü havadislerde son 48 saatte 37 âşikâr musap kaydedildiğine göre, alınan tedbirlerin faydalı neticesi nedir, sizce bu tedabir kâfi vâfi midir, yoksa alınması icabeden başka tedbirlere de lüzum var mıdır?— Alınan tedbirler kâfi ve vâfidir; bu hastalığın vâfi çaresi aşılar, kâfi çareler de biz hekimler ve ilâçlardan ibarettir.— Pekâla üstadım, şu son 48 saatlik musabın artmasına ne buyurulur?— Eh, elbet 800.000 kişilik bir şehide önlenen bir âfet üstüne bir kova su dökülen bir ateş gibi, bir anda kökünden kesilmez ya!... Alınan tedbirler sayesinde hastalığın seyri önlenmiştir; 10-15 gün içerisinde de kökünden silinip kalkacağına emin olabilirsiniz!..— Yeni musaplar geliyor mu? Aşı işlerile hastane el'an meşgul müdür?— Bugün gelen beş hastayı yatırdık... Aşı işine gelince, cayır cayır aşılıyoruz; biraz evvel baş asistan Ziveri kendi elimle aşıladım...Üstad bir dakika düşündü, sonra gözlerini üstümde dolaştırdı:— Hem sen aşı oldun mu? Sualini fırlattı... Lâtife için "hayır" diyecek oldum... Masanın başından fırladı:— Ne? ne dedin? Halka verir telkini diye tam bu senin yaptığın işe derler, haydi bakalım aç göğsünü...Diye masa üzerinde duran iğnelere sarıldı... Güç halle üstada teminat verdim.Müsaade alıp odasından çıkarken, nâzık ve (??) doktorumuz, bu işin hulâsını yaptı:— Alınan tedbirlerin kâfi olduğunu öğrendin ya... Ortada korkulacak bir şey kalmamış, hastalık seyrini kaybetmiştir... Hele aşıyı olduktan sonra çok sevdiğim taze meyva ve çiğ sebzeleri korkmadan yiyebilirsin!...<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Kaynak: Son Telgraf, 15 Temmuz 1937, Sayfa 5-6.

İstanbulun üç büyük hastahanesini dolaştım. Neler gördüm, neler işittim.

Tifo yüzünden meyva yemeğe hasret kaldık

Yazan:&nbsp;Hikmet Münir<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Gazetelerde okuyorsunuz değil mi? Önce "tifo azalıyor" denilmişti. Sonra "azaldı", diye yazıldı. Nihayet "hemen bitmiş gibidir" şeklinde ilân edildi.Ve şimdi "bitti" deniyor.Biraz gözlerimizi arkaya çevirelim.Aşı istasyonları... gazetelerde sütün sütün yazılar. Yüreğimizde bin helecan. Yiyeceğimiz şeyleri delicesine yıkamak, kaynatmak, soymak, kabak haline getirdikten sonra bin endişe ile yiyebilmek...Ve bin türlü tavsiyeler:Kimi tifonun meyveden, kimi sebzeden, kimi kedilerin ayaklarından, kimi havadan, kimi sudan geldiğini söyliyor... Bardağı ağzımıza götüremiyoruz. Tifoya yakalanmaktan korkuyoruz... Musluğa yaklaşamıyoruz; aynı endişeyle... Kedimizi sevemiyoruz.Meyveyi mahvedip öyle yiyoruz... Canım salatalara veda ettik... Bütün bunlar, henüz bir kaç ay evvel tifo denen menhus hastalık yüzünden şehrimiz ahalisinin düştüğü feci buhranın birer acıklı safhasıdır.***Şimdi "tifo bitti" deniyor.Ya tifo yine gelirse...Tifo yine gelirse, yukarıki hazin sahneler tekrar canlanacak demektir. "Tarih tekerrürden ibarettir"derler. İstanbulun sıhhat tarihi de, sürekli bir tekrarlanmadan ibaret mi olacak?...Bana kalırsa biz buna meydan vermemeliyiz. Vermeyebiliriz de...Geçmekte olan senemiz içinde, tifo menhusuna karşı ne tedbir almıştık?Ne gibi tedbirlerle ona karşı koymak imkânını araştırmış, bulmuş , üzerinde karar kılmıştık? Onları da daima gözden geçirmeliyiz.Şehirin kanalizasyon tertibatının mükemmel olması lüzumuna işaret edildi. Suların temiz tutulmasına ehemmiyet vermek icabettiği ileri sürüldü. Halka sıhhî telkinlerde bulunuldu. Bazı çeşmelerin kapatılmasına ve temiz suları en fakir ahalinin semtlerine kadar ulaştırma yollarına baş vuruldu. Bu işler, burada kalmamalıdır.Tifonun dünkü müthiş hücumu, bugün bir taraftan kış mevsiminin, bir taraftan evvelce almış olduğumuz muvakkat bazı tedbirlerin tesiriyle kesilmişken gelecek yazın güzel, güneşleri günlerini emniyetle ve endişesizce bekleyebilmeliyiz.Gelecek yaz mevsimi ile birlikte; TİFO GERİ GELMEMELİDİR!<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Kaynak: Kurun, 20 Ekim 1937, Sayfa 6.

Tifo gidiyor fakat tifo gine gelirse?

Tifo ve Korku

Bu hafta Grapest Hits listesi paylaşmak yerine tek bir şarkı paylaşacağım. O da <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/artist/6pmxr66tMAePxzOLfjGNcX?si=j-cwK-CgRHWrjw2u_-9d_g" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Beirut</a>’un The Flying Club Cup albümündeki <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/3BYvXCcTRKkTpT3ARjDG5v?si=8bded7a19dd34953" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Clicquot şarkısı</a>. Bu şarkı “La Grande Dame De La Champagne”, yani şampanyanın büyük kadını Madame Clicquot’nun hikayesinden esinleniyor. Adını asla unutturmayacak bir kadının hikayesinden. Madame Barbe-Nicole Clicquot Ponsardin, nam-ı diğer Veuve Clicquot (Dul Clicquot). Şarkı <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/3BYvXCcTRKkTpT3ARjDG5v?si=9e36af7eeab34557" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">burada</a>. Hüzünlü bir şarkı, hikayesi de yazının ilerleyen satırlarında. Açtıysan, ve arkada Beirut’un hem hüzünlü hem de garip bir huzur veren müziği çalıyorsa, hikayeye başlayalım.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(41, 174, 125); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(41, 174, 125); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“But what melody will lead my lover from his bed?&nbsp;What melody will see him in my arms again?I’ll sing of the walls of the well and the house at the top of the hillI’ll sing of the bottles of wine that we left on our old windowsillI’ll sing of the years you will spend getting sadder and olderOh love, and the cold, the oncoming cold”</blockquote> <h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden Veuve (Dul) Clicquot?</h3>Veuve Clicquot en büyük şampanya üreticilerinden biri. Sarı etiketini biliyorsundur, veya görünce (aşağıda) eminim hatırlayacaksın. Veuve Fransızca “dul” demek. Peki nereden geliyor bu isim?<img src="https://images.aposto.com/2022/0/2/1641293325393.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.35" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: <a fr-original-style="" href="//veuveclicquot.com" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">veuveclicquot.com</a> üzerindenMadame Barbe-Nicole Clicquot Ponsardin’in hikayesi 1777’de Reims’de başlıyor. Tekstil devi bir babanın kızı. 20 yaşında yine bir tekstil devi olan, ama aynı zamanda şarap üretimi yapan François Clicquot ile evleniyor. Ve şarap üretimi içerisinde buluyor kendini. Evliliği kısa sürüyor. Eşi François Clicquot halk arasında “kara humma” olarak bilinen tifo hastalığından hayatını kaybediyor. Veuve yani dul kelimesi buradan geliyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Berrak bir fikir, berrak bir şampanya</h3>Bu dönemde şampanya çok ilgi görmeye başlıyor. Köpüren, tatlı ve bol keyifli şişeler üretiliyor. Fakat şişelerde bir bulanıklık var. İkinci fermantasyondan kalan maya tortusu şarap içinde bulanıklık yaratıyor. Madame Clicquot burada şampanyanın kaderini değiştirecek soruyu soruyor: “Nasıl?” Ve berrak bir fikir ile berrak bir şampanya üretiyor. Fikir şişeleri boyunlarından ters bir şekilde açılı olarak dik tutacak delikler. Bu açı ile şişedeki maya tortusu aşağı çöküyor. Bunlara “riddling rack” deniliyor. Aşağıda bir fotoğraf paylaşıyorum. Daha sonra uygun koşullarda şişe açılarak basınç ile bu maya tortusu şişeden çıkarılıyor. Artık berrak bir şampanyamız var! Bu “riddling rack” günümüzde şampanya üretiminde hala kullanılıyor, (Madame Clicquot’ya saygılar) sürecin pek önemli bir parçası.<img src="https://images.aposto.com/2022/0/2/1641294406854.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.03" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">La Grande Dame De La Champagne</h3>Madame Clicquot ilk uluslararası iş kadınlarından biri. O dönemde şirket yönetimini bir kadının ele alması pek alışılmış bir durum değil. Hatta bu girişimi çok eleştirilmiş ve başarılı olamayacağına dair çok yorum yapılmış. Ama “La Grande Dame De La Champagne” bunları pek duymamış ki bugün burada hikayesini konuşuyor ve anlatıyoruz.Veuve Clicquot üreticisinin&nbsp;“La Grande Dame” adında “prestige cuvée”si var. Prestige Cuvée bölgedeki en iyi bağlardan ve üzümlerden üretilen, üreticinin en iyi şampanyasıdır diyebiliriz, özetle. Veuve Clicquot’nun bu şaraplarını “La Grande Dame” olarak isimlendirmesi de pek anlamlı, Madame Clicquot’ya kocaman bir saygı sunuyor her şişede. Madame Clicquot, Pinot Noir üzümünün gücüne hep inanmış. “Our black grapes give the finest white wines.” diye bir cümlesi var hatta, alıntı yapmadan geçmeyelim. Pinot Noir aşkını da La Grande Dame ürünleri ile taçlandırmış. 2008 yılından beri bu serideki blendlerin hepsi %90 ve üzeri Pinot Noir oranına sahip. (diğer üzüm Chardonnay)2021'de La Grande Dame serisinden tatma fırsatım oldu. <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/bosphoruswinesociety/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bosphorus Wine Society</a> ile 2021'e köpüklüler ile veda ettik, ve iyi bir seçki hazırladık. Bu seçkide Veuve Clicquot La Grande Dame 2004 ve 2006 vardı. Fotoğraf aşağıda, tadım notlarımız <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/p/CYCJo2jAPds/?utm_source=ig_web_copy_link" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">burada.</a><img src="https://images.aposto.com/2022/0/2/1641296540664.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2022/0/2/1641296551945.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">2012 yılında üretici pek tatlı bir pazarlama çalışması yapmış; Yayoi Kusama ile işbirliğine girmiş. Eğlenceli, renkli ve ikonik desenlerini şişenin üzerine ve kutusuna taşımış. Yayoi Kusama’nın puantiyeleri sanki şampanyadaki baloncuklar gibi La Grande Dame’da yerini almış! Yayoi Kusama sevgimden midir bilmem; ben şişeyi de kutuyu da çok sevdim.<img src="https://images.aposto.com/2022/0/2/1641294477124.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2022/0/2/1641294494373.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.44" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraflar: <a fr-original-style="" href="//veuveclicquot.com" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">veuveclicquot.com</a> üzerinden<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">🎵 Beirut’un hem ağlatan hem güldüren; hafif de ayakta sallandıran tınıları ile yazımı sonlandırıyorum, şarkıyı bu yazıdan sonra bir daha dinle bence, <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/3BYvXCcTRKkTpT3ARjDG5v?si=326d6cb015954488" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">burada.</a>“But what melody will lead my lover from his bed?What melody will see him in my arms again?"

Veraison

Hüzünlü Bir Şarkı, Köpüklü Bir Hikaye

Güvenilir içme suyuna erişim sağlık gibi temel bir insan hakkı. Birleşmiş Milletler (BM), 2010 yılında herkesin kişisel ve ev içi kullanım için yeterli, sürekli, güvenli, kabul edilebilir, fiziksel olarak erişilebilir ve karşılanabilir su hakkına&nbsp;sahip olduğunu açıkça tanıdı.&nbsp;Peki suyun kaliteli olmasını ne belirler? İçme suyu kalitesini belirlemek için evrensel olarak uygulanabilir tek bir yaklaşım ya da uluslararası ortak bir standart mevcut değil, hatta teşvik edilen bir durum da değil.&nbsp;Çünkü kalite standartları belirlenirken her ülkenin kendi ihtiyaçları ve kapasitesi göz önünde bulundurularak yerel, çevresel, sosyal ve ekonomik koşulların dikkate alındığı bir risk-fayda yaklaşımının benimsenmesi teşvik ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) içme suyu kalitesiyle ilgili yayımladığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDZjMDRkZWQzYzM4MDAwNjQyYzVlZSZ1c2VyPTVmMmVhMmM5ZTdlMDFiMDAwN2U3ZDk2OCZhdXRob3I9NWY2OGQwZDhjODNkMDYwMDA3MjhmMzc1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53aG8uaW50JTI1MkZwdWJsaWNhdGlvbnMlMjUyRmklMjUyRml0ZW0lMjUyRjk3ODkyNDE1NDk5NTAlMjUzRnV0bV9zb3VyY2UlMjUzRGFwb3N0bw=="">kılavuzun</a> amacı, tüketici sağlığını korumak için su bileşenleri ve kalite göstergeleri için sayısal nitelikte kılavuz değerler üretmek ve bilimsel bir hareket noktası sağlamak.Türkiye'de içme suyu: Türkiye’de içme suyu kalitesi de İnsani Tüketim Amaçlı Sular Yönetmeliği ile düzenleme altına alınmış, AB içme sularıyla ilgili düzenleme ve Dünya Sağlık Örgütü'nün İçme Suyu Kalitesi Kılavuzu da dikkate alınarak Türkiye'de içme suyu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDZjMDRkZWQzYzM4MDAwNjQyYzVlZSZ1c2VyPTVmMmVhMmM5ZTdlMDFiMDAwN2U3ZDk2OCZhdXRob3I9NWY2OGQwZDhjODNkMDYwMDA3MjhmMzc1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmludHdlYi50c2Uub3JnLnRyJTI1MkZTdGFuZGFyZCUyNTJGU3RhbmRhcmQlMjUyRlN0YW5kYXJkLmFzcHglMjUzRjA4MTExODA1MTExNTEwODA1MTEwNDExOTExMDEwNDA1NTA0NzEwNTEwMjEyMDA4ODExMTA0MzExMzEwNDA3MzA4MjA4MDA4MDA3MTA3NzEwMDA3NjExOTEwNTEwMzA3MiUyNTI2YW1wJTI1M0J1dG1fc291cmNlJTI1M0RhcG9zdG8="">kalite standartları</a> oluşturulmuştur. Buna göre, içme suyu kalitesi mikrobiyolojik, kimyasal, radyoaktivite ve gösterge parametreleriyle belirlenmektedir. Bunlardan gösterge parametrelerinin değerleri piyasadaki ambalajlı suların etiketinde bulunmak zorunda. Peki, etikette karşımıza çıkan bu parametreler nedir ve ne anlama geliyor?<ul><li>Mikrobiyal: Etikette yer alan koliform bakterilerin varlığı su kalitesini mikrobiyal <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDZjMDRkZWQzYzM4MDAwNjQyYzVlZSZ1c2VyPTVmMmVhMmM5ZTdlMDFiMDAwN2U3ZDk2OCZhdXRob3I9NWY2OGQwZDhjODNkMDYwMDA3MjhmMzc1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXNlYXJjaGdhdGUubmV0JTI1MkZwdWJsaWNhdGlvbiUyNTJGMzI4ODUzMTEzX0lDTUVfU1VZVV9LQUxJVEVTSV9QQVJBTUVUUkVMRVJJ"">açıdan</a> ölçüyor: Normalde içme suyuyla bulaşıp hastalık yapabilen (sarılık, tifo, gibi) birçok mikroorganizma var ancak bunların düzenli takibi zor ve maliyetli olduğundan, bu tip zararlı mikroorganizmaların varlığının göstergesi olarak koliform bakteriler ölçümleniyor.&nbsp; &nbsp;</li><li>Fazlası zarar: Etikette gördüğümüz diğer bileşenler ise (alüminyum, sodyum, sülfat, demir, mangan, amonyum, klorür) kimyasal <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDZjMDRkZWQzYzM4MDAwNjQyYzVlZSZ1c2VyPTVmMmVhMmM5ZTdlMDFiMDAwN2U3ZDk2OCZhdXRob3I9NWY2OGQwZDhjODNkMDYwMDA3MjhmMzc1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXNlYXJjaGdhdGUubmV0JTI1MkZwdWJsaWNhdGlvbiUyNTJGMzI4ODUzMTEzX0lDTUVfU1VZVV9LQUxJVEVTSV9QQVJBTUVUUkVMRVJJ"">açıdan</a> su kalitesini ölçmek için kullanılıyor. Bu bileşenler insan sağlığına zararlı değil ancak belirli sınırların üstünde olmaları başka kalite kayıpları hakkında fikir veriyor. Örneğin, alüminyum su arıtma işleminin etkinliğini tespit etmek için, demir ve mangan suda çökelti oluşturup suya kırmızı-kahverengi renk verip estetik açıdan kaliteyi düşürebileceği için,&nbsp;fazla sülfat suya istenmeyen bir tat verip geçici ishale sebep olabildiği için,&nbsp;klorürün fazlası aşındırıcı olduğu için ve amonyum varlığı mevcut suyun atık suyla karışma göstergesi olduğu için ölçümleniyor. &nbsp;</li><li>pH meselesi: Etikette yer alan pH değeri ise suyun asidik mi &nbsp;yoksa bazik mi olduğunun göstergesi. Genel olarak, yer altı suları asidik (pH &lt; 7), yüzey suları ise bazik (pH &gt; 7) özelliktedir. İçme suyu için ise pH 6,5-8,5 değer aralığı uygun görülüyor. Medyada asidik veya bazik, hangisinin daha faydalı olduğuyla ilgili haberler olsa da Dünya Sağlık Örgütü, hem asidik hem bazik seviyesini içeren bu değer aralığını kılavuz değer olarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDZjMDRkZWQzYzM4MDAwNjQyYzVlZSZ1c2VyPTVmMmVhMmM5ZTdlMDFiMDAwN2U3ZDk2OCZhdXRob3I9NWY2OGQwZDhjODNkMDYwMDA3MjhmMzc1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53aG8uaW50JTI1MkZ3YXRlcl9zYW5pdGF0aW9uX2hlYWx0aCUyNTJGZHdxJTI1MkZjaGVtaWNhbHMlMjUyRnBoX3JldmlzZWRfMjAwN19jbGVhbl92ZXJzaW9uLnBkZiUyNTNGdXRtX3NvdXJjZSUyNTNEYXBvc3Rv"">sunuyor</a>. İçme suyu yönetmeliği düzenleyen Amerika Çevre Koruma Ajansı (EPA) ise pH seviyesini estetik bir gösterge olarak kabul ediyor.</li></ul>

tifo ile ilgili hikayeler