1972 yılında ise gezegenin geleceği ile ilgili kaygılar taşıyan Roma Kulübü isimli sivil toplum kuruluşunun isteği ile Donella Meadows, Dennis Meadows, Jorgen Randers ve William Behrens Büyümenin Sınırları&nbsp;adındaki kitabı yayınladılar. Bu kitap hammadde kullanarak toplumların daha nereye kadar büyüyebileceğini inceliyor ve yaşamakta olduğumuzun büyümenin sınırları olduğunu ve bu sınırlara doğru yaklaştığımız sonucuna varıyordu.İklim krizini de buna kattığımızda iki tane temel sorunumuz var demektir. Üretim yaparken ve bu ürettiklerimizi dağıtırken önemli miktarda karbondioksidi atmosfere salıyoruz. Bu saldığımız karbondioksit dünyayı ısıtıyor ve canlılar için yaşanması güç bir hale sokuyor. Öte yandan üretim yapmak için kullandığımız ham maddeler de her geçen gün azalmakta. Kapalı bir sistem içerisinde yaşadığımız ve uzayda maden aramak henüz çok gerçekçi bir çıkış yolu olarak görülmediği için, bu iki sorunun çözümüne yönelik önümüzde iki basit seçenek var. Ya daha az tüketeceğiz, ya da üretimde daha az ham madde kullanıp daha az karbondioksit yayacağız.&nbsp;Aslında temel çözüm daha az tüketmekten geçiyor, çünkü ne yaparsak yapalım sonunda içinde yaşadığımız sistemin sınırları karşımıza dikilecek. Ama bunu insanlara anlatmanın zorluğu karşısında diğer seçeneği de düşünmemiz gerekiyor. Üretim yaparken daha az hammadde kullanıp daha az karbondioksit salmak zorundayız.Üretim yaparken daha az ham madde kullanmanın yolu tabii ki daha üstün teknoloji kullanmaktan geçiyor. Ancak yeni teknolojiler üretmek ne kolay ne de ucuzdur. Bu nedenle daha ucuz ve kolay bir yolu asla gözden kaçırmamalıyız: Geri dönüşüm. Geri dönüşüm daha az ham madde kullanarak aynı üretimi yapabilmenin en kolay yollarından biridir.Yaşamımızda ürettiğimiz çöpün neredeyse tamamı geri dönüştürülebilir. Ancak geri dönüştürme kavramını biraz genişletmemiz gerekir. Günlük hayatta ürettiğimiz çöpü kabaca ikiye ayırabiliriz: Organik atıklar ve organik olmayan atıklar, yani yemek atıkları ve diğerleri. Organik atıkları azaltmak zaten en önemli görevimiz olmalıdır, çünkü bu organik atıkları üretmek için doğanın tüm kaynakları kullanılmaktadır. Bu nedenle de besin maddelerini olabildiğince doğru miktarda satın alıp bozulmadan tüketmek her zaman için en doğru çözümdür. Ancak yemek atıklarını da kompost yaparak geri dönüştürmek mümkündür. Bu geri dönüşüm sonunda tarımda kullanılabilecek olan gübre elde edilir. Yiyecek maddelerinin tümü temelde hava, su ve gübre kullanılarak elde edildiği için, atıkları da tekrar gübreye çevirebilmek mümkündür. Eğer bu atıkları işlemden geçirmeden çöpe atacak olursak, bu maddeler çürüyerek atmosfere metan gazı salarlar. Metan gazı da karbondioksitten 25 kat daha kötü bir sera gazıdır. Yani bir metan molekülünün atmosferi ısıtma etkisi bir karbondioksit molekülünden 25 kat daha fazladır.Metanın bu zararlı etkilerini azaltmak için yapılabilecek en faydalı işlem organik atıkları gübreye çevirmektir. Bu, evlerde yapılabilecek bir işlemdir. Ancak çoğumuzun çıkan gübreyi kullanabilecek bir imkanı olmadığı için bu konu pek gündeme gelmemektedir. İkinci yol çöplerden çıkan bu metan gazını toplayarak yakıp enerji kazanmaktır. Böylece hem metanın atmosfere zarar vermesini hem de boşa gitmesini engellemiş oluruz. Yalnız, metan yakıldığı zaman da atmosfere gene karbondioksit salınır. Dolayısıyla atmosfere verilen zararı çöpleri yakarak tamamen yok etmek mümkün değildir.Organik çöpler hariç ürettiğimiz atıkların ise neredeyse tamamı geri dönüştürülebilir. Geri dönüşümü sağlamak için işe kaynaktan başlamak gerekir. Yani çöp nerede üretiliyorsa orada ayırıştırılmalı ve o şekilde toplanabilmelidir. Unutmayalım, atıklarımızın tümünü üretmek için enerji harcanıyor. Enerji üretmek için de ülkemizde çoğunlukla doğalgaz ve kömür kullanıldığından atmosfere bolca karbondioksit salınır. Bu nedenle üretimde ne derece az enerji harcarsak atmosfere verdiğimiz zararı da o derece azaltırız.Bu noktada ülkemiz gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında epey geri noktada bulunmaktadır. Bunun temel nedeni de eğitimsizliktir. Mesela plastikleri geri dönüştürmeye çalıştığımızda bizim için plastik plastiktir. Oysa plastiğin farklı&nbsp;şekillerde toplanıp geri dönüştürülmesi gereken 7 farklı türü vardır. Mesela plastik su şişesinin kendisi ve kapağı farklı iki maddeden yapıldığından bunların ayrı ayrı geri dönüştürülmesi gerekir. Siz kapağı şişeyle birlikte geri dönüşüme attığınız vakit birinin kapağı şişeden ayırması gerekmektedir. Benzer örnekler diğer tüm malzemeler için de verilebilir. Burada önemli olan, ayırımın mümkün olduğunca kaynakta yapılması ve o noktadan sonra da tekrar karışmamasıdır.Yanlış bildiğimiz konulardan biri plastiklerin çevreyi kirlettiğidir. Eğer siz suyu tükettiğinizde elinizdeki su şişesini sokağa atarsanız bu çevre kirliliği yaratır. Oysa aynı plastik şişeyi geri dönüşüme atmakla hem çevreyi kirletmemiş hem de şişenin üretimindeki enerji maliyetini azaltmış olursunuz.Geri dönüşümle ilgili bilmeniz gereken bir diğer konu da geri dönüşüm sırasındaki enerji maliyetidir. Bazı maddeleri geri dönüştürmek için çok fazla enerji tüketmek gerekli olabilir. Mesela alüminyum geri dönüştürülmesi en masraflı ham maddelerden biridir. Ama alüminyum aynı zamanda üretimi en masraflı maddelerden biridir. Alüminyum her geçen gün doğada daha az bulunan bir hammaddedir. Bu nedenle, evet, alüminyum kutuları geri dönüştürmek çok önemlidir, ama kullandıktan sonra çöp olan bu nesneleri satın alırken, ambalajların doğaya verdiği zararı da hesaba katmak zorundayız. Çünkü her geçen gün hem üretim yapabileceğimiz maddeleri azaltıyor hem de yaptığımız üretim sonunda, doğaya ve iklime zarar vermeye devam ediyoruz.

Dünyahali

Geri dönüşüm daha az ham madde kullanarak aynı üretimi yapabilmenin en kolay yollarından biridir.

İklim Değişikliği ve Çöp

1960'ların sonundaki sosyal hareketlerle birlikte kaynakların sürdürülebilirliği konusunda birtakım fikirler oluşmaya başladı. Bu fikirler genelde gelişmiş ülkelerde ortaya çıkıyordu. Bunun nedeni ise, bu ülkelerin ülke içindeki gelişmişlik ve gelir adaletsizliği sorunlarını nispeten çözmüş olmaları olarak gösterilebilir. O noktaya kadar fazla göze batmamış olan çevresel sorunlardan etkilenmeler, açlık ve fakirlik, temel sağlık hizmetlerinden yoksunluk, şehirlerde oluşan kirlilik ve genişleyen suç ortamı insanları bir yandan düşünmeye iterken, diğer yandan şehirlerin dışında ya da çevresinde yaşamaya yöneltti. Çoğu kişi bu problemlerden olabildiğince uzakta yaşayarak bunların çözülebileceğini umdu. Ne yazık ki bir yandan büyük şehirlerde çalışmayı arzulamak, öte yandan da bu şehirlerin merkezinde yaşamayı istememek, bugün büyük şehirlerin en büyük problemlerinden biri olan şehirlerin “saçaklanması”na neden oldu. Ayrıca görülen bu problemlerin tek tek çözülmesi de mümkün değildi; çünkü bunların hepsi aslında birbiriyle alakalı konulardı.Tüm bu problemlere kafa yormak için akademisyenler, sivil toplum örgütleri, diplomatlar ve endüstri yöneticileri değişik düşünce kuruluşları oluşturdular. Bunların en önemlilerinden biri 1968 yılında kurulan Roma Kulübü’dür. Bu grup MIT’deki dört bilim insanından özellikle doğal kaynaklar ve kaynak kullanımını temel alan bir “nereye gidiyoruz?” raporu yazmasını istedi. Donella H. Meadows, Dennis L. Meadows, Jørgen Randers ve William W. Behrens III, 1972 yılında “Büyümenin Sınırları” (The Limits to Growth) raporunu çıkarttılar. Ekonomistlerin gözünde o noktaya kadar (hatta belki bugün bile) sonsuza kadar büyüyebilmek mümkündü. Yalnız Büyümenin Sınırları raporundan sonra sonsuza dek ekonomik büyümenin mümkün olmadığı bilimsel olarak ortaya konuldu. Rapor bu şekilde büyümeye devam edecek olursak endüstriyel çıktı ve dünya nüfusunun, yaklaşık 2072 yılından itibaren çok hızlı ve kontrol edilemeyen bir çöküş yaşayacağını gösterdi. Bunun engellenerek ekolojik ve ekonomik dengeye ulaşılabilmesi için, o zamanki büyüme hızının ve şeklinin değişmesi gerekiyordu.Bu görüşleri bugün ortaya koyduğunuzda bile, büyümenin sonsuza kadar sürebileceğini düşünen çoğu birey tarafından ciddiye alınmayabilirsiniz. Aslında bu çok da yanlış bir düşünce değil. Ne de olsa yüzyıllardır doğayı talan etme pahasına büyümeye devam ediyoruz. Doğanın kaynaklarını sömürüyoruz ve atıklarımızı da serbestçe doğaya atıyoruz. Geniş resme bakmayıp sadece kendi çevresinde gününü geçiren insanlar açısından bir sorun olmadığının düşünülmesi o gün de normaldi ve bugüne kadar da bu düşüncede ciddi bir değişim olmadı.İkinci Dünya Savaşı'ndan 1970'lere kadar ekonominin normal biçimde büyüyüp geliştiği ve her şeyin yolunda olduğu düşünülüyordu. Ekonomik sistem 1960’ların sonunda ciddi bir sarsıntı geçirdi ama esas 1970'lerde iki çok önemli kaynak krizi ile karşılaştı. Bunlardan ilki 1973-74 petrol kriziydi. Bu krizin sebebi, petrol üreticisi Arap ülkelerinin İsrail-Arap Savaşı'nda Batılı ülkelerin İsrail'in tarafını tutmaları karşısında onlara uyguladığı bir ambargoydu. Bu kriz sonunda ham petrolün varil fiyatı neredeyse dört katına çıktı. Yalnız daha önemlisi bu kriz, Batılı ülkelerde yaşayanlara kaynakların sonsuz olmadığı düşüncesini ilk defa ciddi bir şekilde ortaya koydu. Daha sonra da 1979 yılında İran Devrimi ve İran-Irak savaşı ile bir petrol krizi daha patlak verdi ve petrol fiyatları iki kat daha arttı. 1970’lerin başında ham petrolün varil fiyatı 3 dolar civarından iken 1970’lerin sonunda 40 doları buldu. Yaşanan bu iki olay dünya kaynaklarının sınırsız olduğu düşüncesinde sarsıntıya yol açtı.Aslında jeofizikçi M. King Hubbert 1956 yılında “Peak Oil” (Petrol Tepesi) kavramını ortaya atmıştı. Bu teoriye göre ham petrol üretimi normal bir dağılım gösterir. Yani önce azar azar üretilir, sonra üretim artarak bir tepe noktasına ulaşır, sonunda da azalarak sıfıra düşer. Bu dağılımın artış tarafıyla azalış tarafı simetriktir. Hubbert bu teoriyi değişik ülkelerin petrol üretimlerine uygulayarak doğru olduğunu göstermiştir. Yalnız petrol üretimi sadece dünyada ne kadar petrol kaldığının bir fonksiyonu olmadığı için, aradan geçen zamanda dünyanın ne zaman Petrol Tepesi’ne ulaşacağı, hatta böyle bir tepenin var olup olmadığı hala tartışılmaktadır. Ayrıca benzer “tepe” kavramları doğal kaynakların pek çoğu için tartışılmaktadır. Buna karşılık sürdürülebilirlik doğadaki kaynakların yenilenmesine dayanmaktadır, böylece herhangi bir kaynak tepe noktasına ulaşmadan uzun süre kullanılabilecektir.Kaynakların kısıtlılığı uzun süredir konuşuluyor olsa da, “Sürdürülebilir Kalkınma” kavramı ilk defa Uluslararası Doğanın Korunması Birliği'nin (International Union for the Conservation of Nature) 1980 yılında yayımladığı “Dünya Koruma Stratejisi” isimli belgede kullanıldı. Bu strateji belgesi ilk defa sürdürülebilir kalkınma hakkında kısa bir bölüm de içeriyor, ancak bu belge o noktada fazla değer verilen bir belge olmuyor. Bu çabalar Birleşmiş Milletler’in de sürdürülebilir kalkınma bağlamının farkına varmasına neden oldu.Birleşmiş Milletler bu konunun uluslararası düzlemde incelenmesi amacıyla bir komisyon kurdu. Dünya Çevre ve Gelişme Komisyonu’nun (World Commission on Environment and Development) başına da Norveç'in eski başbakanı Gro Harlem Brundtland getirildi. Komisyon bundan sonra literatürde artık bu isim ile değil, “Brundtland Komisyonu” olarak bilinmeye başlandı. Bu komisyon uzun çalışmalar sonunda çok önemli bir rapor hazırladı: Ortak Geleceğimiz&nbsp;(Our Common Future). Bu rapor ilk defa Sürdürülebilir Kalkınmanın ya da gerçek bağlamı ile Sürdürülebilir Gelişmenin bir tanımını ortaya koydu. Bu tanıma göre “gelişme, gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını gidermelerine engel olmadan bugünkü ihtiyaçlarımızı giderebilmektir” şeklinde açıklandı.Brundtland Komisyonu aynı zamanda 1992 yılında Rio de Janeiro’da yapılan Dünya Zirvesi’nin (Earth Summit) temelini oluşturdu. Rio’daki Dünya Zirvesi’nde sürdürülebilirlik ve çevre açısından çok önemli kararlar alındı. Bu zirvenin günümüze kadar süren sonuçlarına da bir sonraki hafta değineceğim.

Roma Kulübü ile ilgili hikayeler