Atık Hiyerarşisi

Atık yönetimi için malzemenin yaşam döngüsü boyunca olabilecek en iyi çevresel sonuca göre belirlenen hiyerarşik öncelik sıralamasıdır. Farklı kurum ve yapıların sıralaması farklı kriterlere göre oluşturulsa da atık hiyerarşisinde değişmeyen ana amaç atıklardan elde edilen faydayı maksimize etmektir. Bu fayda hem çevresel hem de ekonomik olmalıdır ki, üretilmiş ve kullanılmış her bir materyalin doğru ve verimli şekilde yaşam döngüsüne sahip olduğuna emin olalım.

Hiyerarşide ilk öncelik atık yaratmamayı esas alır, bunun ardından atığın yeniden kullanılması, geri dönüştürülmesi ve rehabilite edilmesi gibi seçenekler gelir. En son tercih edilebilecek yöntemler ise atığın çöpe dönüşerek yakılması, gömülmesi ve depolanması gibi adımlar yani lineer ekonomide geleneksel çöp yönetimi modelidir.

Döngüsel Ekonomi Açısından Önemi
Atık hiyerarşisi aslında bizim de defalarca bahsettiğimiz döngüsel ekonomi sistem şeması içinde yer alan ‘kelebek şeması’na benzemekte. Hatırlarsanız kelebek şemasında teknik ve biyolojik döngüler olarak iki ayrı sürecimiz mevcuttu, materyalin niteliğine göre.

Fakat bu benzerlik çok dar bir kapsamda, çünkü detayları hatırlarsanız döngüsel ekonominin sunduğu döngüsel süreçler bundan çok daha detaylı bir yönetim süreci sunuyor. Atık hiyerarşisi ne yazık ki günümüzde kullanılmaya çalışılsa da, hala eksik birçok noktası olması dolayısı ile verimli değil. Bunun yanında bu eksikliklerin çok büyük bir bölümü, atık hiyerarşisinin lineer ekonomi üzerine kurulmuş olması.

Burada asıl yapılması gereken şey ise, tüm bu sistemi oluştururken sistemi bir bütün olarak değerlendirmek olmalı. Buradaki kastımız ise şu;

-örnek olarak ‘Inertia Principle’ gibi döngüsel ekonomiye uygun tüketim ve kullanım alışkanlıklarını benimsetmeden bireylere atık ayrıştırma konusunda kurallar dayatmak her zaman eksik kalacaktır. Bir kişi ürünü tam anlamı ile verimli şekilde kullanmadan atık haline gelmesine sebep olursa burada lineer ekonomi kaynaklı zararları yeniden göreceğimiz beklenebilir.
-atık hiyerarşisi içinde yer alan ‘yeniden kullanım’ kısmını detaylandırarak, döngüsel ekonomi ‘kelebek şemasında’ yer alan ‘tamir’, ‘yeniden kullanım’, ‘yeniden üretim’ gibi tüm süreçleri tek tek dizayn etmek gerekmekte,
-ilk başlarda bahsettiğimiz lineer atık yönetim süreçlerinden kurtulmanın yolu, bunları daha ürünü, hizmeti tasarlarken planlamak ve bu sayede ne yapılacağı bilinmeyen atıkların toprağa gömülmesini değil, zaten kullanım ömrü dolduktan sonra yaşayacağı farklı süreçler belirlenmiş olan ürün ve hizmetleri tasarlamak olacaktır.

Sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi arasında ne fark var diye hepimiz her zaman düşünmüşüzdür. Hatta bu konuda takipçilerimizden gelen talepler doğrultusunda haftalar önce bir yazı hazırlamıştık. Bu atık hiyerarşisi de biraz sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi arasındaki farkı anlatmaya yarıyor diyebiliriz. Doğru kullanımı bu olmasa da ne yazık ki sürdürülebilirlik artık lineer ekonomi içindeki yine lineer çevre yönetimi çözümlerine doğru değişim yaşadı. Bu nedenle sürdürülebilirlik adı altında kullanılan ‘atık hiyerarşisi’ gibi konseptlerin ne gibi eksikler barındırdığını bulmak için her zaman döngüsel ekonomi prensiplerine başvurmamız gerektiğini hatırlatacak bir yazı olmuştur diye umuyoruz😊 Birbirinin içine çok geçmiş kavramlar olması dolayısı ile direkt olarak farkları anlamak çok kolay değil farkındayız. Bu nedenle Öneriler bölümümüzde biraz daha somut farklar görebileceğiniz bir öneri sunuyoruz😊