Gündem
Haftanın konusu
Ayrıntı
Öneriler

Birinin Çöpü, Diğerinin Hazinesi: Kentsel Biyo-Döngüler

Şehirlerin potansiyellerini, biyolojik döngülerle birlikte ortaya çıkarıyoruz
Birinin Çöpü, Diğerinin Hazinesi: Kentsel Biyo-Döngüler

Herkese merhaba,

Döngüsel ekonomi alanında farkındalık yaratmak ve daha anlaşılır sade bilgilerle içinde bulunduğumuz dönüşüm sürecinde tüm paydaşların yer almasını sağlamak için hazırladığımız Döngüsel Ekonomi 101 bültenine hoş geldiniz.

Bu hafta;
-Gündem bölümünde döngüsel ekonomi ile ilgili en güncel haberlere,
-Haftanın konusu bölümünde, daha önce iki ayrı başlık altında incelediğimiz şehirler ve biyolojik döngüleri birleştirip daha detaylı şekilde inceliyor,
-Ayrıntı bölümümüzde ise ‘atık hiyerarşisi’ konusuna biraz daha döngüsel bakmaya çalışacağız.

Son hatırlatmamızı da yaparak başlayalım. Döngüsel ekonomi iş modeline uygun çalışan veya iş modellerini bu şekilde geliştirmek isteyen girişimlerin veya kurumların hikayelerine yer verdiğimiz Döngüsel Girişimler bölümümüzde yer almak isterseniz veya yer almasını istediğiniz bir girişim biliyorsanız veya çalıştığınız kurumunuzun bu alanda çalışmaları var ise bizimle iletişime geçebilirsiniz. Döngüsel ekonomi alanında atılan her türlü adım bizim için çok değerli ve takipçilerimizle bu hikayeleri paylaşmak en büyük arzumuz.

İyi okumalar,

Gündem

Pasifik bölgesindeki ilk ‘Plastik Paktı’, Ellen MacArthur Vakfı’nın Plastik Paktı Ağı’na dahil oldu.
Ellen MacArthur Vakfı'nın Plastik Paktı Ağı, Avustralya, Yeni Zelanda ve Pasifik Adası ülkelerini içeren ANZPAC Plastik Paktı'nı bünyesine kabul etti. Avustralya Ambalaj Sözleşmesi Örgütü (APCO) liderliğindeki ANZPAC Plastik Paktı, bölgenin her yerinden 60 işletmeyi, hükümeti ve sivil toplum kuruluşlarını, plastiği hiçbir zaman atık veya kirlilik haline getirmeyen döngüsel bir ekonomiye doğru yönlendirmeyi amaçlıyor. ANZPAC Plastik Paktı üyeleri, bir dizi iddialı 2025 hedefi için çalışacak. Bu hedefler ise şu şekilde:

-Yeniden tasarım, inovasyon ve alternatif (yeniden kullanım) teslimat modelleriyle gereksiz ve sorunlu plastik ambalajları ortadan kaldırmak,
-2025 yılına kadar plastik ambalajların %100'ünü yeniden kullanılabilir, geri dönüştürülebilir veya kompostlanabilir ambalaj haline getirmek,
-ANZPAC bölgesindeki her coğrafya için toplanan ve etkin bir şekilde geri dönüştürülen plastik ambalajı %25 arttırmak,
-Bölge genelinde plastik ambalajda ortalama %25 geri dönüştürülmüş içerik elde etmek.

Ellen MacArthur Vakfı’nın açıklamasının tamamını buradan okuyabilirsiniz.

Malta’da atıkları yeniden dağıtmak ve sürdürülebilirliği sağlamak için ‘Döngüsel Ekonomi Malta’ programı başlatıldı.
Çevre Bakanı Aaron Farrugia, Malta'nın Kaynak Geri Kazanım ve Geri Dönüşüm Ajansı'nın (RRRA), atık yeniden dağıtımı için döngüsel bir ekonomi modelini yansıtmak üzere resmi olarak Döngüsel Ekonomi Malta (CEMalta) olarak yeniden adandırılacağını duyurdu. Bu programa göre Malta, hızla büyüyen kentleşme ve sanayileşmesinin ışığında, sayısız ortamdan üretilen atıktan tasarruf etmek için doğrusal bir ekonomik model yerine döngüsel bir ekonomi modeli benimseyecek. CEMalta'nın yardımıyla, malzemelerin döngüselliğini, temiz enerji üretimini ve hizmetlerin yeniden tasarlanmasını kolaylaştıracak altyapıya yatırımlar yapılacak. Çevre Bakanı Farrugia, tüm bu girişimlerin uzun vadeli sürdürülebilir bir geleceği şekillendirmeyi hedeflediğini söyledi. Haberin tamamını buradan okuyabilirsiniz.

Haftanın konusu

Birinin Çöpü, Diğerinin Hazinesi: Kentsel Biyo-Döngüler

Şehirlerin yüksek potansiyelini, biyolojik döngüler ile değerlendiriyoruz

Birinin Çöpü, Diğerinin Hazinesi: Kentsel Biyo-Döngüler

Bugün döngüsel ekonomideki ana döngülerden bir tanesi olan biyolojik döngüleri kent bağlamında ele alacağız. İğne atsalar yere düşmeyecek gibi yoğun nüfuslara ev sahipliği yapan, tüketim kültürünün şahlandığı kentler ortaya çıkardıkları büyük atıklar dolayısıyla döngüsel bir ekonomi için büyük potansiyeller barındırıyor. Bu potansiyeli daha detaylı incelemek isterseniz sizi Şehirler ve Döngüsel Ekonomi başlıklı yazımıza yönlendirebiliriz.

Biyolojik açıdan ortaya çıkan potansiyellere bakmadan hemen önce, daha net bir çerçeve çizmek adına gündemden örneklere bakalım: Tam kapanmada kent pazarlarının kurulamaması üreticilerin ellerindeki tonlarca ürünü çöpe dökmesine sebep oldu. Tonlarca gıda israf oldu; oysa bu atıklar döngüsel ekonomi bağlamında biyolojik/organik atık olarak altın değerine sahip. Döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulandığı bir sistemde organik atıklar enerji ve tarım gibi daha birçok alanda ileri dönüşüm fırsatları sunuyor. Geleneksel olarak organik atık belediyelerin yönetmesi gereken, ekonomik ve çevresel açıdan maliyetli bir sorun olarak görülüyor. Siz de bu algıya sahipseniz yahut bu algıyla savaşıyorsanız doğru yerdesiniz çünkü fikrinizi değiştirmek üzere bu yazıyı yazıyoruz.

Öncelikle atıklarımızın niteliğine bakalım. Tüm dünyada her yıl gıda, enerji, malzeme olarak kullanılmak üzere yaklaşık 13 milyar ton biyokütle toplanıyor. Toplanan biyokütle biyolojik malzemelerle değer zincirinin farklı aşamalarında ilgilenen endüstrilerde kullanılıyor. İlk aşamada tarım, ormancılık ve balıkçılık; işleme aşamasında gıda işleme, tekstil üretimi ve biyoteknoloji; ve tüketim aşamasında perakende ve kaynak yönetimi gibi sektörlerde kullanılan bu malzemeler küresel olarak yaklaşık 12,5 trilyon dolar yani küresel gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 17’sine eşdeğer bir değer üretiyor. Dünya nüfusunun çoğalması gibi demografik trendler de göz önüne alındığında küresel ekonomideki biyokütle hacminin artması kaçınılmaz görünüyor. Yalnızca küresel gıda talebinde dahi 2050 yılına kadar yüzde 55 civarında bir artış yaşanacak. Bu parametreler bizi üretilen biyo atık miktarı ile yüzleştiriyor. Dahası bu miktarlar biyokütlenin daha verimli ve doğa dostu değerlendirilmesi açısından döngüsel ekonominin yaratabileceği fırsatları da ortaya çıkarıyor.

Küresel olarak üretilen tüm gıdanın yaklaşık üçte biri israf ediliyor ve yalnızca bu küresel gıda atığının ürettiği sera gazı emisyonlarının hacmi Çin ve ABD’nin ardından, adeta kendi bağımsızlığını ilan etmiş bir ülke misali, üçüncü sırada yer alıyor.

Doğal sermaye kayıpları, olumsuz çevresel etkiler, arazi bozulması, doğal kaynakları yıpratan kâr odaklı sanayi uygulamaları gibi birçok zararlı pratiği döngüsel ekonomi ile birlikte tersine çevirmek mümkün. İşe kentlerden başlamak iyi bir fikir olabilir.

Kentler, kabaca yarısı organik olmak üzere yılda yaklaşık 1,3 milyar ton katı atık üretiyor. Bu rakamın 2025 yılına kadar neredeyse iki katına çıkması ve toplam yüzde 70'inin gelişmekte olan piyasalarda üretilmesi bekleniyor. Kentler malzeme ve besin maddelerinin bu denli yoğunlaştığı alanlar fakat harcanan, tüketilen maddelerin çoğu biyosfere geri dönmüyor. Bu hem çöplüklerde biriken metan gazı hem de giderek artan bir şekilde sentetik gübrelere dayanan, bozulan kırsal topraklar ve dolayısıyla besin dengesizlikleri anlamına geliyor.

Döngüsel ekonomi modeli benimsenerek kentteki biyo atıkların biyorafineriler, atık ayırma ve iade lojistiği, kademeli organik akışlar ve atık besinlerin gezi kazanımı sayesinde fayda yaratması sağlanabilir.

Öncelikle biyo-atık dendiğinde akıllara hemen kompost ve gübre geliyor. Teorik olarak küresel ölçekte gıda, hayvan ve insan atıklarından geri kazanılabilecek nitrojen, fosfor ve potasyum içerikli organik gübre mevcut olarak kullanılan kimyasal gübrelerin yaklaşık 2,7 katı kadar değer sahibi. Biyo-döngü ile gübre üretimi organik atıklardan besinleri geri kazanmanın, gelir kaynağı elde etmenin, sera gazı emisyonlarını azaltmanın, yenilenebilir enerjiyi öne çıkartmanın ve en önemlisi ekosistem yenilenmesine katkıda bulunmanın bir yolu olabilir.

Döngüsel ekonomi içinde yer alan teknik ve biyolojik döngüleri detaylı incelediğimiz Döngüsel Ekonomi Akış Şeması yazı dizimize buradan ulaşabilirsiniz.

Ayrıca gübre üretimi aynı anda enerji üretimi anlamına da geliyor. Anadolu’nun kışları sert geçen kırsal bölgelerinde evlerin ahırların üst katına inşa edilmesinin bir sebebi var: Isınmanın mimarisi. Tabii döngüsel ekonomi pratikleri, yüzyıllardır köylerdeki evlerin inşa edilme biçiminden çok daha kompleks yerlere taşıyor bu enerji üretimi meselesini. Anaerobik çürüme güncel olarak biyo-döngülerdeki en popüler teknoloji olarak geçiyor. Bu teknoloji sayesinde organik malzemeler oksijensiz ortamda çürütülerek biyogaz üretilebiliyor. Üretilen yakıt ise gaz, elektrik veya termal olarak kullanılabiliyor.

Geleneksel olarak, oluşması binlerce yıl süren fosil yakıtlardan elde edilen kaynakların organik atıklar sayesinde yenilenebilir olarak üretilmesi, küresel ısınmanın olağan şüphelisine döngüsel bir rakip çıkması oldukça heyecan verici. Bu potansiyelin daha geniş çaplı değerlendirilmesi için ise petrokimya rafinelerine benzer biçimde faaliyet gösterecek, organik hammaddeyi ve atıkları değerli kimyasallar ve ürünlere dönüştürecek biyorafineriler kuruluyor.

Bazı şehirler atık gıda ve su akışında bulunan organik materyalleri geri kazanmak ve değerlendirmek için programlar uygulamaya başladı bile. İtalya’nın Milano kenti gübre olarak kullanılan çürümüş organik malzemeden enerji ve kompost üreterek yüksek kazanımlar sağlıyor. İspanya’nın Sevilla kentinde ise belediye 48,000 portakal ağacının bir kısmından topladığı meyvelerden metan elde ederek şehrin su tesisi için temiz enerji üretmeye başladı.

Geleceğe olan umudumuzu arttıran bütün bu gelişmelerin yanında daha yapılacak çok iş var. Her şeyden önce lineer sistemin döngüsel ekonomi ilkeleriyle uyumlu bir sisteme kaydırılması; biyolojik atıkların tüketilmesi yerine türetilmesi için mevcut atık yönetimi politikalarının ve atık ekonomisinin değişmesi gerekiyor. Politika ve ekonomik perspektifteki değişimler gerekli teknolojik ilerlemelere ivme kazandırarak daha çok değer yakalanmasına yardımcı olabilir. Kentsel biyo-döngülerin geleceğine giden yolda kentlerdeki organik peyzajın analizi, fırsatların ölçümü, geri kazanılan besin maddelerinin ekonomik kullanımını sağlayan sistemik çözümlerin belirlenmesi ve son olarak, organik malzemelerde yeni pazarlar geliştirmek için gereken düzenleyici araçların vurgulanması gibi pek çok ihtiyaç göze çarpıyor.

Özellikle kentsel alanlarda yoğunlaşan organik atıkların bir değer kaynağına dönüştürülmesine ve doğal sermayenin farklı teknolojiler ile muhtelif formatlarda geri kazanılmasına değindik. Peki bütün bunların ışığında biz ne yapabiliriz? Belki evde muz kabuğundan elektrik üretemeyiz ama bireysel olarak evde ürettiğimiz gıda atıklarını permakültür bahçeleri ve kent bostanlarındaki komposta katarak soğan kabuğunun boşa gitmeyeceğinden emin olabiliriz.

Onlarca çeşit mezeyle mükellef bir rakı sofrası kurarken ortaya çıkan sebze meyve kabukları, sapları, çürük kısımları ile yapılabilecekleri hafife almayın :)

Hikâyeyi paylaşmak için:
Ayrıntı

Atık Hiyerarşisi:
Atık yönetimi için malzemenin yaşam döngüsü boyunca olabilecek en iyi çevresel sonuca göre belirlenen hiyerarşik öncelik sıralamasıdır. Farklı kurum ve yapıların sıralaması farklı kriterlere göre oluşturulsa da atık hiyerarşisinde değişmeyen ana amaç atıklardan elde edilen faydayı maksimize etmektir. Bu fayda hem çevresel hem de ekonomik olmalıdır ki, üretilmiş ve kullanılmış her bir materyalin doğru ve verimli şekilde yaşam döngüsüne sahip olduğuna emin olalım.

Hiyerarşide ilk öncelik atık yaratmamayı esas alır, bunun ardından atığın yeniden kullanılması, geri dönüştürülmesi ve rehabilite edilmesi gibi seçenekler gelir. En son tercih edilebilecek yöntemler ise atığın çöpe dönüşerek yakılması, gömülmesi ve depolanması gibi adımlar yani lineer ekonomide geleneksel çöp yönetimi modelidir.

Döngüsel Ekonomi Açısından Önemi 
Atık hiyerarşisi aslında bizim de defalarca bahsettiğimiz döngüsel ekonomi sistem şeması içinde yer alan ‘kelebek şeması’na benzemekte. Hatırlarsanız kelebek şemasında teknik ve biyolojik döngüler olarak iki ayrı sürecimiz mevcuttu, materyalin niteliğine göre.

Fakat bu benzerlik çok dar bir kapsamda, çünkü detayları hatırlarsanız döngüsel ekonominin sunduğu döngüsel süreçler bundan çok daha detaylı bir yönetim süreci sunuyor. Atık hiyerarşisi ne yazık ki günümüzde kullanılmaya çalışılsa da, hala eksik birçok noktası olması dolayısı ile verimli değil. Bunun yanında bu eksikliklerin çok büyük bir bölümü, atık hiyerarşisinin lineer ekonomi üzerine kurulmuş olması.

Burada asıl yapılması gereken şey ise, tüm bu sistemi oluştururken sistemi bir bütün olarak değerlendirmek olmalı. Buradaki kastımız ise şu;

-örnek olarak ‘Inertia Principle’ gibi döngüsel ekonomiye uygun tüketim ve kullanım alışkanlıklarını benimsetmeden bireylere atık ayrıştırma konusunda kurallar dayatmak her zaman eksik kalacaktır. Bir kişi ürünü tam anlamı ile verimli şekilde kullanmadan atık haline gelmesine sebep olursa burada lineer ekonomi kaynaklı zararları yeniden göreceğimiz beklenebilir.
-atık hiyerarşisi içinde yer alan ‘yeniden kullanım’ kısmını detaylandırarak, döngüsel ekonomi ‘kelebek şemasında’ yer alan ‘tamir’, ‘yeniden kullanım’, ‘yeniden üretim’ gibi tüm süreçleri tek tek dizayn etmek gerekmekte,
-ilk başlarda bahsettiğimiz lineer atık yönetim süreçlerinden kurtulmanın yolu, bunları daha ürünü, hizmeti tasarlarken planlamak ve bu sayede ne yapılacağı bilinmeyen atıkların toprağa gömülmesini değil, zaten kullanım ömrü dolduktan sonra yaşayacağı farklı süreçler belirlenmiş olan ürün ve hizmetleri tasarlamak olacaktır.

Sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi arasında ne fark var diye hepimiz her zaman düşünmüşüzdür. Hatta bu konuda takipçilerimizden gelen talepler doğrultusunda haftalar önce bir yazı hazırlamıştık. Bu atık hiyerarşisi de biraz sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi arasındaki farkı anlatmaya yarıyor diyebiliriz. Doğru kullanımı bu olmasa da ne yazık ki sürdürülebilirlik artık lineer ekonomi içindeki yine lineer çevre yönetimi çözümlerine doğru değişim yaşadı. Bu nedenle sürdürülebilirlik adı altında kullanılan ‘atık hiyerarşisi’ gibi konseptlerin ne gibi eksikler barındırdığını bulmak için her zaman döngüsel ekonomi prensiplerine başvurmamız gerektiğini hatırlatacak bir yazı olmuştur diye umuyoruz😊 Birbirinin içine çok geçmiş kavramlar olması dolayısı ile direkt olarak farkları anlamak çok kolay değil farkındayız. Bu nedenle Öneriler bölümümüzde biraz daha somut farklar görebileceğiniz bir öneri sunuyoruz😊


Öneriler


Bu hafta Ayrıntı bölümümüzde incelediğimiz Atık Hiyerarşisi konusunun döngüsel ekonomi bakış açısından anlatıldığı bir video önermek istedik. Henkel tarafından hazırlanan bu videoda, atık hiyerarşisinin biraz daha detayına inerek, basit lineer ekonomi hatalarını yapmamızı engelleyecek öneriler verilmekte. İlgili videoya buradan ulaşabilirsiniz.




Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi Hakkında Her Şey!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir