Döngüsel Ekonomi 101

endüstriyel iktisatta üretim, kullanım ve imha süreci yerine dönüşümü ve yeniden dönüşümü esas almayı ifade eden endüstriyel dönüşümü konu alıyor.

Plastic Free July - Plastiksiz Temmuz

Temmuz ayına ‘Plastiksiz Temmuz’ konsepti ile başlamak istedik. 2011 yılında Plastic Free kuruluşunun inisiyatifiyle başlayan bu akım, 2021 yılında 177 ülkede 120 milyon kişi ve tabi ki sınırsız canlının katkılarıyla gerçekleşiyor.

Akımın genel konsepti, temmuz ayı boyunca günlük hayatımızda kullandığımız plastikleri her bir gün içerisinde seçip, onu daha az zararlı bir madde ile değiştirmek. Su mataranızı yanınıza almaktan, dijital ajanda kullanmaya, alışverişe bez çanta ile gitmekten, yıkanabilir kahve filtresine kadar her gün tekrar eden ve küçümseyebileceğimiz plastik atıklar, dünya nüfusu göz önüne alındığında ne yazık ki çok büyük boyutlara ulaşıyor. Bu küçümsediğimiz günlük plastik kullanımları sebebi ile, 2050 yılında okyanus ve denizlerin ağırlık olarak balıktan çok plastiğe sahip olma potansiyeli var.

Konuya toplumsal olarak yaklaştığımızda boyutun önemini anlatacak birkaç içeriği de sizlerle paylaşmak isteriz. Aşağıda görmüş olduğunuz görsel bizlere plastik üretiminin döngüsünü göstermekte.

Son 50 senede 20 kat artan plastik kullanımı, sadece %2’sinin sisteme geri entegre edilmesiyle ilerlediği için kümülatif olarak dünya üzerindeki plastik atığı da katlanarak artıyor. Ellen MacArthur Foundation tarafından 2017’de yayınlanan rapora göre; tek kullanım sonrası %95’i kullanılamaz hale gelen plastiklerin, gerekli inovasyon ve tasarımlar yapılmadığı sürece %30’u, bir daha asla geri dönüştürülemeyecek ya da kullanılamayacak.

Son dönemlerde popüler bir konu haline gelen plastik atıkların yarattığı ve artarak da devam eden bu atık oluşumu, özel şirketlerin yapmaya çalıştığı bazı iyileştirmeler ile çözülebilecek boyutlarda değil ne yazık ki. Önceki yazılarımızda da değindiğimiz gibi, lineer ekonomi içerisinde yapılacak iyileştirmeler, zaten problemli olan sistemin yarattığı felaketin hızını yavaşlatsa da kesin bir çözüm sunmuyor. Tam da bu nedenle, içinde bulunduğumuz döngüsel ekonomiye geçiş süreci, tüm yasa yapıcılar, özel sektör ve STK’lar tarafından dikkatle değerlendirilmeli ve aksiyon planları hazırlanmalı.

Peki bu konuya çözüm ne olabilir?
Sistemi döngüsel ekonomi üzerine kurduğumuzda plastik üretimi ve kullanımında dünya için maksimum fayda elde edilebilir. Artık hepimizin bildiği gibi, içinde bulunduğumuz lineer ekonomi, tamamen ‘üret-tüket-at’ prensibine göre çalıştığı için, plastik üretimi ve kullanımı süreçleri dolayısı ile ortaya çıkan atık miktarını önemsemeyen bir yapıya sahip. Zaten bu nedenle okyanuslarda plastik atıklardan oluşan adalar hatta küçük kıtalar oluştu. Plastiklerin çevreye hiçbir şekilde bırakılmayacağı döngünün nasıl kurabileceğini aşağıdaki görselde görebiliyoruz.

Bu döngüye sahip olabilmek için atılacak temel 6 adım sırasıyla:

• İnovasyon ve yeniden tasarımla problemli ve gerek olmayan plastiklerin sistemden çıkarılması
• Tek kullanımlık plastikleri engellemek için tekrar kullanıma izin verecek sistemlerin kurulması
• Tüm plastik ambalajların geri dönüştürülebilir, yeniden kullanılabilir ve gübrelenebilir hale getirilmesi
• Tüm plastik ambalajların pratikte geri dönüştürülebilir, yeniden kullanılabilir ve gübrelenebilir olması
• Plastik üretiminin sınırlı kaynaklardan ayrıştırılarak, sürdürülebilir kaynaklar tarafından beslenmesi
• Tüm plastik ambalajların doğaya zarar verecek kimyasal süreçlerden çıkarılması

Yukarıdaki adımların başarı ile atılması için, tüm paydaşların birlikte hareket etmesi gerektiğini biliyoruz. İnovasyonla sistemden çıkarılması gereken plastikler için ben ne yapabilirim diyorsanız, cevabımız çok basit. Tüketim alışkanlıklarımızı gözden geçirmek!

Günlük hayatın koşuşturmacası içerisinde daha farkında olarak tüketmeye başlamak ilk adım. Satın alırken, üretim süreçlerini araştırmak, sürdürülebilir üretim süreçlerinde şeffaf olan markaları tercih etmek ve yazının ilk başında örneklerini verdiğimiz basit uygulamaları hayatımıza entegre ederek, toplumsal farkındalığı artırmaya katkı sağlayabiliriz.

Fabrikalarda üretilen plastiklerin dünya üzerindeki insanlar tarafından tüketildiğini unutmadan, bu lineer sistemi, döngüsel bir hareket geçirmek için sen de ‘Plastiksiz Temmuz’ akımına uyarak hem kendinde hem de çevrendeki farkındalığı artırabilirsin. Bugün kullanmayı bırakabileceğini düşündüğün ilk plastik nedir?