Arjantin’de değişim: Bir sonraki tura mı, bir başka bahara mı?

Arjantinliler, Pazar günü ekonomik sıkıntılar ve ülkenin seçkinlerine karşı artan öfkenin gölgesinde sandık başına gitti. Hâlihazırda iktidarda bulunan Peronist koalisyon, genel seçimlerde beklentilerin aksine sandıktan birinci çıkarak önümüzdeki ay Ekonomi Bakanı Sergio Massa ile aşırı sağcı liberteryen-popülist Javier Milei arasında gerçekleşecek ikinci tur öncesinde avantajı elde etti.

Yaklaşık %98'i sayılan oylara göre %36,6 alan Massa %30,04 alan Milei'nin önüne geçerken, muhafazakarların adayı Patricia Bullrich ise %23,8 ile yarış dışı kaldı. Sonuçlar, seçim arefesinde Milei'nin kazanacağını öngören anket sonuçlarını da boşa çıkardı.

• Bilgi notu: Bir adayın ilk turdan zaferini ilan edebilmesi için oyların %45'inden fazlasını alması ya da en az %40 aldıktan sonra ikinci sıradaki rakibinin de 10 puan önünde olması gerekiyordu.

1991'den bu yana ilk kez üç haneli rakamlara ulaşan enflasyona rağmen Peronistlerin sürpriz bir şekilde güçlenmesi, 19 Kasım'da zor durumdaki ülke için birbirine zıt iki ekonomik model arasında ilginç bir ikinci tur için zemin hazırlıyor.

Ancak unutmamak gerek ki, Peronistler 1946’dan bu yana katıldıkları 13 seçimden 10’unu kazanma başarısını gösterdi.

Bu sonuçlar, Milei'nin galip gelmesi durumunda politikalarda radikal bir değişim yaşanacağına dair endişeleri hafifletse de ülkeyi son yirmi yılın en kötü ekonomik krizine karşı hâlâ çözümsüzlükle baş başa bırakıyor.

Ekonomik çalkantılar

90'ların başında ülkenin bulunduğu durum içinden çıkılmaz olarak görülüyordu. Dönemin lideri Carlos Menem, neoliberal ekonomik politikalara yönelerek döviz kurunu sabitlemiş, özelleştirmelere başvurmuş ve dış ticareti serbest bırakmıştı.

Merkez Bankası’nın (BCRA) kamuya kredi vermesini yasaklayarak Arjantin pesosunu 1 dolarla eşitlemeyi amaçlayan ve Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) de desteklediği ekonomik programları 10 yılı aşkın süre uygulayan Arjantin’de döviz rezervleri tükenme noktasına gelirken dış borçlar ise rekor seviyelere çıktı.

Ülkede 2001 yılında patlak veren ve toplumsal şiddet olaylarına evrilen ekonomik kriz neticesinde sabit döviz kuru politikasında sona gelinirken; ödenemeyen dış borçlar nedeniyle bankalar kapandı, işsizlik ve yoksulluk ise tavan yaptı.

IMF’in katı mali tedbirleri ve yapısal reformları da beraberinde getiren 39 milyar dolarlık yardım paketinin de ekonomik sorunların çözümü için yeterli olmadığı ülke; yolsuzluklar ve hukukun üstünlüğünün tesis edilmesindeki zorluklar nedeniyle 2010'ların başından beri döviz kuru dalgalanmaları, yüksek enflasyon ve ekonomik istikrarsızlıkla mücadelesini sürdürüyor.

Vaatler

Peronistlerin adayı Massa, “Bize oy verenlerin çoğunun en çok acı çekenler olduğunu biliyorum” diyor. “Ülkemiz karmaşık, zor bir durum yaşıyor, yüzleşilmesi gereken zorluklarla dolu… Onları hayal kırıklığına uğratmayacağım.”

Pek çok kişi ekonomik koşullardan Peronistleri sorumlu tutuyor; ancak ılımlı bir isim olan Massa, zor durumdaki Arjantinlilerin Peronist hükümetin sosyal güvenlik tedbirleri sayesinde ayakta kaldığını savunuyor. Sonuçlara göre Massa’nın mesajı yerine ulaşmış gibi görünüyor.

Milei ise BCRA’yı kapatarak ekonomiyi dolarize etmek gibi radikal hamleler öneriyor ve büyük ticaret ortakları Çin ve Brezilya'yı eleştiriyor. Kürtaj karşıtı Milei, ayrıca hükümetin de küçültülmesinden yana. 

Milei, ekonomik ve siyasi statükoyu “ezip geçme” sözü vererek, maaşları aşan fiyat artışlarından bıkmış olan öfkeli seçmenleri “düzeni alaşağı etme” mesajı ile kendi etrafında toplamaya çalışıyor.

En düşük katılım

Öte yandan; yetkililer %74 civarında gerçekleşen katılım oranının Ağustos ayında %66 seviyesindeki ön seçimlere kıyasla arttığını, ancak ülke 1983'te demokrasiye geri döndüğünden bu yana görülen en düşük genel seçim katılım oranı olarak kayıtlara geçtiğini de belirtiyor.

Arjantin’de seçimin galibi kim olursa olsun, yaşam destek ünitesine bağlı bir ekonomiyle uğraşmak zorunda kalacak: Zira BCRA’nın rezervleri boş, yaşanan büyük kuraklığın ardından ekonomik resesyon bekleniyor ve IMF ile yürütülen 44 milyar dolarlık program da sallantıda.