Ahmet Çelik

Birkaç ay önce otomotiv sektörü için peş peşe gelen vergiler ve kısıtlamalar nedeniyle “Devlete rağmen satış yapılıyor” ifadelerini kullanmıştım. İşte ne olduysa o yazıdan sonra oldu. Devlet, otomotiv sektörüne adeta bir anne-baba şefkatiyle yaklaşmaya başladı. Çin merkezli otomobil üreticilerine yönelik vergiyle başlayan bu kucaklama, geçen hafta yapılan mevzuat değişikliği ile devam etti. Devlet, yerli otomobil pazarının önünü açmak için deyim yerindeyse kolları sıvadı. Dilerseniz bilmeyenler için konuyu kısaca özetleyelim…

Otomotiv sektörünün gelişmiş güvenlik sistemlerine uyumuna yönelik yapılan düzenleme kapsamında Türkiye’de “Ulusal Tip Onay Belgesi” ile üretim yapan firmalar için yeni Genel Güvenlik Yönetmeliği’nin (GSR II) yürürlük tarihi, 31 Ağustos’a ertelendi. Mevzuatın yürürlük tarihi, güncellemeden önce tüm araçlar için 7 Temmuz olarak açıklanmıştı. Erteleme, iç pazarda otomotiv sektörünün kan kaybetmesi ve bu mevzuata uymayan modellerin stoklarının bitmemesi nedeniyle yerli üreticiye bir can simidi oldu.

• Peki erteleme hangi modelleri kapsıyor? Öncelikle yerli Toyota’lar kapsam dışında. Diğer markalarda Fiat Egea, Togg T10X, Renault Clio ve Megane, Hyundai i10, i20 ve Bayon’un hem "Ulusal Tip Onay Belgesi" hem de "AT Tip Uygunluk Belgesi" bulunuyor. Toyota’nın ise Türkiye’de üretilen modellerinden yalnızca C-HR’ın "AT Tip Uygunluk Belgesi" bulunuyor. Yani Toyota modelleri, ertelemeden yararlanamıyor.

Değişiklik Resmî Gazete'de yayımlandı

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan “Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunlar İçin Tasarlanan Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği ve Korunmasız Karayolu Kullanıcılarının ve Yolcuların Korunması ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre uluslararası otomotiv mevzuatı dikkate alınarak yapılan mevzuat çalışmalarında otomotiv sanayisinin uluslararası pazara entegrasyonu, piyasaya arz edilecek araçların yüksek güvenlik seviyesinde olması ve böylece karayollarındaki can ve mal güvenliğinin artırılması hedefleniyor.

Bu çerçevede kazaları azaltmayı amaçlayan ve güncel teknolojiye uyumlu gelişmiş güvenlik sistemleri, GSR II ile araçlarda zorunlu hâle getirildi. Öte yandan Bakanlık tarafından yayımlanan mevzuat içindeki zorunlu uygulamalar ve bu uygulamaların hayata geçirileceği tarihler, “Ulusal Tip Onay Belgesi” ile Türkiye’de üretim yapan firmalar nezdinde bağlayıcı olma niteliği kazandı.

Bu kapsamda otomotiv sektörünün de talepleri dikkate alınarak üretimin desteklenmesi ve sektörün sürdürülebilirliğinin korunması amacıyla ilgili yönetmelikte yapılan değişiklikle “Ulusal Tip Onay Belgesi” bulunan ve Türkiye’de üretim yapan firmalar için uygulamaya geçiş tarihi 31 Ağustos 2024 olarak belirlendi. İthal edilecek araçlar için ise zorunlu yürürlük tarihi, 7 Temmuz 2024 olarak kaldı.

Durum şimdilik bu şekilde… Devlet, ne olduysa yerli üreticiyi korumaya başladı. Başlıkta “Devlet otomotiv sektörünü sevmeye mi başladı?” demiştik. Bu sevgi aşırıya kaçarsa yarardan çok zarar verip vermeyeceğini zamanla göreceğiz.

İkinci mevzuat değişikliği

Bu sırada ikinci mevzuat değişikliği de geldi. Ticaret Bakanlığı, otomotiv sektöründeki spekülatif fiyat artışları ve stokçuluk faaliyetlerini engellemek için ikinci el araçlara getirilen “6 ay 6 bin kilometre” ve “İlan kısıtlaması” uygulamalarının 1 Ocak 2025’e kadar yeniden uzatılmasına karar verdi.

Açıklamada, bugüne kadar sıfır otomobillerin 6 bin kilometreye ulaşmadan satılmasını engellemeyi amaçlayan “6 ay 6 bin kilometre” düzenlemesi kapsamında otomobil yetkili bayileri ve galerilere yaklaşık 52 milyon lira idari para cezası uygulandığı belirtildi. İlan kısıtlamasına aykırı hareket edenlere verilen toplam para cezasının ise 90 milyon liraya yakın olduğu açıklandı.

Düzenleme ve denetimler sayesinde sıfır taşıtların ikinci ele düşürülerek satışa sunulması yoluyla haksız kazanç sağlanmasının önüne geçildiği, sıfır taşıt arzının artmasına katkı sağlanarak gerçek ihtiyaç sahiplerinin taşıta ulaşmalarına imkan sağlandığı, otomotiv sektöründeki spekülatif fiyat artışlarının engellendiği ve tüketici mağduriyetlerinin ortadan kaldırıldığı belirtildi. Yetkililer ayrıca, açıklamada şu ifadelere yer verdi:

“Söz konusu kazanımlar göz önünde bulundurularak ilgili iki düzenlemenin de 6 ay süreyle 1 Ocak 2025’e kadar yeniden uzatılmasına Ticaret Bakanlığımızca karar verilmiştir.”

Bununla birlikte, motorlu kara taşıtı ticaretinde hayata geçirilen düzenlemelerle hem tüketiciler lehine fiyat istikrarını sağlamak hem de sektör yetkilileri için adil ve dengeli bir piyasa yapısını tesis etmek için çalışmaların titizlikle sürdürüleceği ve gerek görülmesi halinde ilave tedbirlerin alınacağı ifade edildi.