Başbakan aranıyor

^{Protestocular, Emmanuel Macron'u eleştiren pankartlar taşıyor, 2023 | Sarah Meyssonnier/Reuters}

Fransa’da hükümetin düşmesinin ardından Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron kendine yakın hükümet arayışını sürdürüyor. Öte yandan Macron’un meclis çoğunluğu aramak için çıktığı bu siyasi maceranın Fransa’da toplumsal krizlerin de önünü açacak bir sarmala dönüşmesi ciddi bir olasılık olarak karşımızda duruyor.

Yazı: Merve Özdemirkıran Embel

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa Parlamentosu seçimlerinde partisinin ciddi destek kaybettiğini görmesinin ardından, kendi ifadesiyle “siyasete netlik kazandırmak” amacıyla nadiren başvurulan anayasal yetkisini kullanarak Ulusal Meclis’i feshedip ülkeyi 29-30 Haziran ve 6-7 Temmuz tarihlerinde iki turlu olarak yapılan bir erken seçime götürdü. Bu kararla Macron, 1958 Anayasası'nın kabul edilmesiyle kurulan Beşinci Cumhuriyet’in siyasi tarihinde 1960’lardan bu yana benzeri görülmemiş bir siyasi çalkantının da fitilini ateşlemiş oldu.

Haziran 2024’teki Avrupa Parlamentosu seçimlerinde aşırı sağın çatı partisi olan Ulusal Birlik’in (Rassemblement national - RN) %34 oy alması sonucunda Macron bir temsiliyet krizi yaşandığını ileri sürdü. Ulusal Meclis’in yenilenmesi için başvurduğu Fransız halkı, tercihini 2022’den beri ortak bir çatı oluşturma çabasında olan sol ittifaktan yana kullandı.

• Aşırı sağın yükselişine karşı seçmenin merkez sağ lehine mobilize olacağını ve kendisine Ulusal Meclis’te daha çok sandalye kazandıracağını umduğu erken seçim, Macron’a daha önce çoğunluk elde etmek amacıyla 1997 yılında Ulusal Meclis’i fesheden tecrübeli siyasetçi Jacques Chirac’ın karşılaştığı hayal kırıklığının bir benzerini yaşattı.

Sistem neden çıkmaza girdi?

Fransa cumhurbaşkanının Ulusal Meclis’teki siyasi dağılımdan hoşnut olmamasının temel sebebi aslında Beşinci Cumhuriyet'in kurduğu siyasal sistemin yapısıdır.

Nedir? Yarı başkanlık ya da karma sistem olarak adlandırılan bu yapı, Dördüncü Cumhuriyet döneminde yaşanan ve Fransa’yı yeni bir anayasa yapmaya yönlendiren başta Cezayir krizi olmak üzere siyasi krizlerin ve parlamento blokajının önüne geçilebilmesi için yürütmeyi güçlendirmiş ve cumhurbaşkanını halkın seçtiği bir model inşa etmiştir.

Sistem nasıl işliyor? Seçilmiş cumhurbaşkanı, birlikte çalışacağı başbakanı kendi seçer ve atar. Böylece başbakan, cumhurbaşkanının Meclis’teki temsilcisi olur.

Önemli yetkilere sahip olsa da cumhurbaşkanı kendi gündem ve programını uygulayabilmek için yasama organının desteğine ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle seçilen cumhurbaşkanının vaatlerini gerçekleştirmesi için Ulusal Meclis’te içinden çıktığı siyasi parti ya da siyasal geleneğin çoğunluğa sahip olması gerekir. Aksi durumda bu karma sisteme özgü bir durum olan cohabitation ortaya çıkar.

YAZININ DEVAMI