Yazı: Olkan Özyurt

Türk sinema tarihinde ilk film gösteriminin 1896’da İstanbul’da yapıldığı kabul edilir. Bu bilgiye yıllar sonra itiraz var. "Sinema Tarihinde İzmir" kitabında ilk gösterimin İstanbul’dan hemen önce İzmir’de yapıldığı iddia ediliyor.

Osmanlı döneminde halka açık ilk film gösterimininin 12 Aralık 1896’da İstanbul’da Galatasaray’daki Sponeck Birahanesi’nde yapıldığı kabul edilir. Bu bilginin kaynağı da Türk sinema tarihiyle ilgili ilk kitaplardan biri olan Nijat Özön’ün Türk Sinema Tarihi eseridir. Uzun yıllar referans eser olarak kabul edilen kitaptaki bu bilgi, sonraki dönemde pek çok yazar tarafından da kesin bilgi olarak kabul edilip tekrarlanır. Hatta sinema tarihimize ilişkin genel anlatıya şüpheyle bakan sinema yazarı Burçak Evren de birçok kitabında bu bilgili teyit eder.

Evren, en son 2022 yılında basılan İstanbul’un Yazlık Sinemaları Tarihi kitabında bu ilk gösterimin ilanına yer verdiği gibi gösterime katılan Ercüment Ekrem Talu’nun tanıklığını da bize aktarır. Yine bu kitaptan, bu ilk gösterimin halk arasında günlerce süren bir tartışmanın fitilini ateşlediğini ve bir heyecan dalgası yarattığını da öğreniriz.

Evren bu gösterimden 59 gün sonra 9 Şubat 1897’de, yine İstanbul’da, o dönem ağırlıklı olarak Türk ve Müslüman nüfusun yaşadığı Şehzadepaşa’daki Fevziye Kıraathanesi'nde bir gösterim daha yapıldığını anlatır. Buradaki gösterime katılanlar arasında tanıdık bir isim de vardır: Yazar Refik Halid Karay.

Bu tarihsel bilgiler ışığında sinema tarihimizle ilgili anlatıda halka açık ilk gösterimin İstanbul’da yapıldığı kabul edilse de artık bu bilgiye kuşkuyla bakmamıza neden olan bilgiler var elimizde.

YAZININ DEVAMI