Geçen hafta Türkiye’nin farklı şehirlerinde yapılan eylemlerin öznesi liselilerdi. Gençlik protestoları denildiğinde ilk akla gelen yaş grubu olmasalar da üniversiteye ve geleceğe ilişkin kaygıları kendilerinden önceki nesillerden farklı yaşıyorlar. Okulların siyasi hesaplaşmalarda kullanıldığı, ekonomik dertlerin yaşının giderek düştüğü bugünlerde, liseliler de bundan payını alıyor.

Yazı: Ayça Örer

Liseli olmak eskiden romantize edilirdi. Haylazlıkların hoş görüldüğü, henüz geleceğe dair kaygıların olmadığı, unutulmaz arkadaşlıkların temelinin atıldığı günler.... Hababam Sınıfı ve Mahmut Hoca, aklımızdaki kareyi tamamlamaya yeterdi.

Bugünün kareleriyse başka. Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB), kamuoyunda “proje okulları” olarak bilinen Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumları'na öğretmen atama ve yönetici görevlendirme sonuçlarını açıklamasının ardından, görev yapan 20 binden fazla öğretmen kadro dışı kaldı. Bu nedenle Türkiye’nin farklı okullarında başlayan protestolarda öğrenciler tehdit ve şantajlarla karşılaştı.

Yine bu hafta, Samsun’da yaşayan 17 yaşındaki lise öğrencisi Necip Fazıl Çırak, stajyeri olduğu firmanın elektrik işlerini yaptığı Çakırlar Korusu Mahallesi Şehit Nevzat Sokak’taki inşaatta seyyar merdivenle çalıştığı sırada ikinci kattan birinci kata düştü. Elektrik Elektronik Bölümü’nde son sınıf öğrencisi olan Çırak, kurtarılamadı.

Tüm bunlar olurken, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından branş ve kontenjan duyurusu yapıldı. Buna göre, en fazla atama yapılacak ilk 5 branş sırasıyla 4.378 kontenjanla sınıf öğretmenliği, 3.087 kontenjanla özel eğitim öğretmenliği, 1.802 kontenjanla din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenliği, 1.321 kontenjanla okul öncesi öğretmenliği ve 757 kontenjanla İngilizce öğretmenliği oldu.

Bu haftanın gündeminden uzaklaşarak, bir de genel panoramaya bakalım.

Millî Eğitim Bakanlığı 2023-2024 Örgün Eğitim İstatistikleri’ne göre, ilkokul çağında 223 bin, ortaokul çağında 500 bin ve lise çağında tam 797 bin çocuk hiçbir okula kayıtlı değil. Açıköğretime kayıtlı 1 milyon 75 bin ve meslekî eğitim merkezlerine (MESEM) kayıtlı 385.956 öğrenciyi de dahil edince, örgün eğitimin dışında kalan öğrenci sayısı yaklaşık olarak 2 milyon 982 bin. Yine bu verilere göre, lisede okullaşma oranı %87,9’la gerilemeye başladı.

Bir de lisede okumanın maliyeti var. Yatılı bölümü olan liselerde 2024-2025 öğrenim yılında, meslekî-teknik okul pansiyon ücretleri 43.750 lira. Bu ücretler 2023-2024 yılında yapılan %142 zamla gündeme gelmişti. 2023’te 11.500 TL olan konaklama ücreti 2024 yılı için %142’lik artış ile 27.900 TL, 21 TL olan bir öğün yemek ücreti ise 52 TL olmuştu.

Kantin fiyatları da maliyet kalemleri içinde önemli bir yer tutuyor. 2025 yılı MEB Okul Kantin fiyatları listesine göre, kaşarlı tost 70 lira, simit 20, börek, açma ve poğaça 25 lira. Bunun yanında küçük çay isterseniz 15, büyük çay isterseniz 20 lira vermeniz gerekiyor. Ayın 15 günü bir tost ve yanında bir çay içmek isteyen öğrenciler için bunun maliyeti 1.250 lira.

Bütün bu tablonun yanına, 17 Ocak 2024 yılında başını makineye sıkıştırarak ölen MESEM (Meslekî Eğitim Merkezi) öğrencisi 14 yaşındaki Arda Tonbul’un babasının sözlerini de ekleyelim:

“Bir çocuk için iş kazası demek için çok erken ama demek zorundayız. Başka çocukların canı yanmasın. Önlemler alınsın istiyorum. Bu işyerlerini okul ayarlıyor. Bu çocuklar ülkenin geleceği. Burada ihmal var. Çocuk makinede 16 dakika kalmış. O sırada MESEM’li bir arkadaşı görmüş de haber vermiş. Beyni oksijensiz kalmış. Ben daha önce işyerine gittim, böyle bir şey hiç aklımıza gelmedi. Çünkü normalde bu makinelere çocukların yaklaşmaması lazım. İzleyip öğrenmeleri lazım normalde.”

İncecik fidanmış sahiden

Proje okullarındaki 20 bin öğretmenin okullarından koparılması, Türkiye’nin dört bir yanında protestolara neden oldu demiştik. Bu protestolardan biri, İstanbul’daki İl Millî Eğitim Müdürlüğü önünde yapılırken öğrenciler “Berkin Elvan 15’inde bir fidan” sloganı atıyorlardı.

Berkin Elvan, 11 Mart 2014 yılında hayatını kaybettiğinde henüz 2-3 yaşlarında olan ve o günlere selam gönderen çocuklar arasında Rana da vardı:

“Yüzde 1’lik dilimle okula yerleştim. Kendimi politik biri olarak gören ya da böyle tanımlamak isteyen biri değilim. Fakat bir sabah okula gidiyorsunuz, sizin proje danışmanınız olan öğretmeniniz gönderiliyor. Hiçbir açıklama yok. Kitap kulübünüz kapanmış. Eğitim hayatınız sekteye uğramış. Bize sürekli ‘Siz okulunuzla ilgilenin’ diyorlar ama ortada ilgilenecek okul bırakmıyorlar.

Bütün hafta sonu internette araştırma yaptım. Önceki zamanlarda ne olmuş, proje okulları gündeme geldiğinde ne tepkiler verilmiş... Şunu gördüm, o kadar sistemsiz bir sistem var ki, her aşamasında insanların tepkisine neden oluyor. Benim lise öğrencisi olarak görebildiğim karışıklığı bu sistemi kuranlar anlamıyor mu?”

YAZININ DEVAMI