Yazı: Eralp Ersoy

Farsça kökenli bedava kelimesi etimolojik olarak bad (rüzgar) ve avar (getirmek) kelimelerinin birleşmesiyle dilimize girmiştir. İnsanlar bu kelimeyi duyduklarında ise, zaman zaman mantıklarını (ya da iktisadi bir dille homoeconomicus gömleklerini) bir kenara bırakarak bir ürüne veya hizmete yönelme eğilimi gösterir. Günümüzde, davranışsal ekonomi literatüründe “Sıfır Fiyat Etkisi” olarak tanımlanan bu kavram, bedava sözcüğünün ekonomik kararlarımız üzerindeki güçlü etkisini irdelemek için kullanılıyor.

Sıfır Fiyat Etkisi nedir?

Sıfır fiyat etkisi (zero-price effect) literatürde bir ürünün fiyatının sıfırlanması durumunda talepte oluşan orantısız bir artışı ifade eder. Arz-talep ilişkisini fonksiyonel bazda yani katsayılarla açıklayan klasik iktisat teorisine göre, fiyat düşüşleri ile talep artışları arasında doğrusal bir ilişki olması beklenir: Yani bir ürünün fiyatı bir miktar düştüğünde, talep de bu düşüşe orantılı bir seviyede artar.

Öte yandan, söz konusu mal ya da hizmetin fiyatının sıfırlanması durumunda, yani ürünün “bedava” olması durumunda oluşacak talep artışının sıklıkla beklenenden çok daha güçlü gerçekleştiği görülür. Diğer bir ifadeyle, bir mal ya da hizmetin fiyatının 10 TL’den 1 TL’ye düşmesi ile 1 TL’den 0 TL’ye düşmesi arasında tüketici davranışları açısından büyük fark bulunur. Bedava kavramının çekiciliği, tüketici davranış modelini beklenmedik şekilde değiştirme potansiyeli taşır.

DEVAMINI OKU