Bazı fotoğraflarda izleyiciyi delip geçen, allak bullak eden, beklenmedik bir detay ya da onun da ötesinde bir şey olur. O tip fotoğraflarda bizi etkileyen, rasyonel analizlerin ve okumaların dışındadır. CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Ferdi Zeyrek’in cenaze merasiminde, mezarın içinde görüntülendiği, çoğumuzu etkileyen o fotoğrafları bu "punctum" etkisiyle açıklayabiliyoruz.

Yazı: Ümit Alan

Fransız düşünür Roland Barthes, fotoğraf sanatı üzerine yazdığı Camera Lucida isimli kitabında Studium ve Punctum diye iki kavramdan söz eder. Bir fotoğrafı, verdiği mesaj veya estetik kaygıyla okuma çabamız Studium’a karşılık gelir. Ancak bazı fotoğraflarda izleyiciyi delip geçen, allak bullak eden, beklenmedik bir detay ya da onun da ötesinde bir şey olur. O tip fotoğraflarda bizi etkileyen, rasyonel analizlerin ve okumaların dışındadır. Bu etkiyi planlayarak yaratamazsınız. İşte buna da “Punctum” der Barthes. Tam olarak adını koyamazsınız ama yüreğinizde bir yeri deler de geçer. Etkisi öyle sarsıcıdır ki, Barthes bunu “delme” eylemiyle özellikle ilişkilendirir.

CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in talihsiz bir kazayla hayatını kaybeden Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Ferdi Zeyrek’in cenaze merasiminde, mezarın içinde görüntülendiği, çoğumuzu etkileyen o fotoğraflara gelelim. Kendi adıma, o fotoğraflarla kurduğum ilişkiyi punctum kavramıyla açıklayabildim. Yaşayan bir insanın, ölmüş bir insanı kabre yerleştirmesi zaten kendiliğinden sarsıcı bir an.

Bir siyasi liderin, toz toprak içinde, çok sahici bir üzüntüyle, bir kabrin içinde olması ise sarsıcı olmanın ötesinde sıra dışı bir görüntü. Sıra dışı ama aynı zamanda iyileştirici de. Neden iyileştirici olduğu sorusunun cevabını yazının sonuna bırakalım.

Özgür Özel imgesinde yeni bir katman

Nihayetinde biz, cenazelerde ön safta namaz kılan, çoğu kez yüzünde ifade olmayan, üzüntülüyse de güçlü görünmeye çalışan bir liderliğe alışkınız. Öyle ya, kimi zaman birkaç damla gözyaşı yakalanınca haber değeri taşıyor. Oysa Özgür Özel, Ferdi Zeyrek ile kişisel yakınlığının da verdiği kederle bunun ötesine geçti. Bu verilen bir kare değildi. Bu alınan bir kareydi. Fotoğrafın öznesi, görüntüleniyor olmayı umursamadan can yoldaşına son görevini yerine getiriyordu. Böyle bir karenin içinde olmak, belki de hayatta isteyeceği en son şeylerden biriydi ama hayat da böyleydi işte. Bu beklenmedik olan ve istenmeyen an, hepimizin kafasındaki Özgür Özel imgesine yeni bir katman ekledi.

YAZININ DEVAMI