Son zamanlarda kendimizi anlatmak için sözcüklerimiz yetmez oldu. Satırlarımıza sığamıyoruz. Satır sonlarında kısa çizgilerle sürekli bölünen sözcükler gibiyiz. Üstelik kural mural tanımadan, hecelerimizden bile bölüyorlar bizi.

Yazı: Suha Çalkıvik

Behçet Necatigil’in “Kitaplarda Ölmek” şiiri, parantez ve kısa çizgi işaretlerinin işlevlerinden yola çıkılarak yazılmıştır. Bu şiirin Necatigil’in “Edebiyatımızdaki İsimler Sözlüğü” ile bağlantısına dair Selim İleri şunları söyler:

“Behçet Necatigil'in edebiyatımıza büyük armağanı Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü 1960’ta yayınlanmıştır. ‘Arada’nın ‘Kitaplarda Ölmek’i o eserin şairde çalışma notları gibidir. 1957 tarihli ‘Kitaplarda Ölmek’ Necatigil'in hangi çilelerden, duyarlıklardan geçerek Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü’nü hazırladığını belgelediği gibi, şairin edebiyata, edebiyatımıza, edebiyat adamlarımıza ne ince bir vefayla yaklaştığını söyler.”

Şiirde insana dair anlatılmak istenen şeylerin tamamı bir kısa çizgiyle ifade edilmiştir. Mezar taşlarında doğum ve ölüm tarihleri arasında yer alan hüzünlü bir işarettir kısa çizgi.

Batı dillerindeki noktalama işaretlerinin en eski kullanım biçimlerini saptayan Malcolm Parkes’a göre kısa çizgi, aynı kelimenin bir satırın sonuna denk gelerek ayrılan hecelerini kelimeye bağlamaya yarayan fırça darbesi şeklindeki işarettir. Sonradan birleşik kelimeleri bağlamak için kullanılmıştır. Parkes, 12. yüzyıla ait yazma eserlerde bu işaretin, harf büyüklüğünün ortasından başlayıp 30 derecelik açıyla yükselen bir fırça darbesi şeklinde görüldüğünü yazar. Birkaç yüzyıl sonra Gutenberg, 1455‘te bastığı 42 satırlı İncil’de satır sonuna sığmayan kelimelerin hecesini bölerek kalan harfleri alt satıra dizmiş ve bu harflerin üstteki kelimeye ait olduğunu göstermek üzere çift çizgi kullanmıştır. Böylece satır sonları girintili çıkıntılı olmaktan kurtularak estetik bir görünüme kavuşmuştur.

YAZININ DEVAMI