Gazeteci ve yazar Menekşe Tokyay, yeni kitabıyla eğitim-öğretim sistemimizdeki sorunlar yumağında en çok gözardı edilen konuyu gündeme getiriyor: İlköğretim koridorlarında, tıka basa dolu beslenme çantaları ve bol harçlıklarıyla okula gelen akranlarının yanında açlıklarını gizlemeye çalışan çocuklar meselesini.

Yazı: Soner Can

Gazeteci ve yazar Menekşe Tokyay, yeni kitabıyla eğitim-öğretim sistemimizdeki sorunlar yumağında en çok gözardı edilen konuyu gündeme getiriyor: İlköğretim koridorlarında, tıka basa dolu beslenme çantaları ve bol harçlıklarıyla okula gelen akranlarının yanında açlıklarını gizlemeye çalışan çocuklar meselesini.

Tokyay'ın Karnım Zil Çalıyor adlı kitabı, yazarın kitabın alt başlığına koyduğu üzere, "Bir Hak Olarak Ücretsiz Okul Yemeği" sorununu irdeliyor. "Çocuğum hangi okula kaydolacak?", "Okul forması ve kırtasiye ihtiyaçları ne zaman, nereden ve nasıl satın alınacak?" gibi klasik eylül dertlerinin arasında dikkatlerden kaçan trajik bir sorun bu.

Aç açına öğrenim gören ve açlığını tuvaletlerdeki musluk suyunu içerek bastıran o kadar çok çocuk var ki… Açlığı "bir hayat normali" olarak karşılayan, geleceği bu kabul üzerinden tasarlayan, sayıları milyonlara ulaşan çocuklar… Çaresizliği ve yoksulluğu tevekkülle karşılayan, enerjisi düşük, kafası karışık ve sessiz bir küçükler ordusu…

Gerçekçi ve hayati bir proje

Menekşe Tokyay, bu sorunu, yalnızca beslenme imkanı ve politik talepler düzeyinde değil, eğitimde fırsat eşitliği ve toplumsal kalkınma politikasının parçası olarak da ele alıyor. Tokyay, birçok ülkedeki okulda öğle yemeği uygulamalarına değinirken bunların finansman modellerini de tanıtarak, okulda yemek meselesinin bir hayal değil gerçekçi bir zemini olan hayati bir proje olduğunu savunuyor.

Kimdir? Tokyay, yaklaşık 15 yıldır Southeastern European Times, Al Arabiya English, Business New Europe, International Business Times, Deutsche Welle, Washington Post, Euronews Türkçe, Al Monitor, Arab News, Axios gibi uluslararası haber ajansları için muhabirlik yapan bir gazeteci, yazar ve çevirmen. Farklı alanlara 20 kitabı Türkçeye kazandırdı. Andante, Gazete Duvar ve Perspektif’e köşe yazıyor. Menekşe Tokyay, konuya dair sorularımı cevapladı.

İktidarlar ilk ve ortaöğretimin ücretsiz olduğu savunur hep. Gerçekten eğitimimiz parasız mı bizim?
“Parasız eğitim” söylemi kağıt üzerinde var, evet. Ancak pratikte velilerin omzuna yüklenen görünür ve görünmez masraflar, eğitimi fiilen paralı hâle getiriyor. Eylül ayı aileler için tatlı bir telaştan çok, ağır bir bütçe hesabına dönüşüyor. Kıyafetinden defterine, harçlıktan kırtasiye giderlerine ve bazı okullarda okulun temizlik harcamalarına katkıya kadar her şey kalem kalem masraf… Hane bütçesinde bir yerlerden kesilebiliyorsa kesilip eğitim masrafları için ayrılıyor. Yani devletin verdiği ve Anayasa’da yeri de olan eğitim hakkı, ailelerin bütçesinde karşılığını bulmuyor. Bugün bir çocuğun sadece eğitim materyalleri değil, beslenmesi de sosyo-ekonomik bir sorun ve eylül ayı geldiğinde “Beslenme çantasına ne koyacağız?” sorusu da tüm ağırlığı ve kasvetiyle birçok ailenin uykularını kaçırıyor.

Konuyla ilgili araştırmalar ve somut veriler var mı?
Olmaz olur mu... Mesela "PISA 2022" raporu bu açıdan çok çarpıcı. Türkiye’de yeterli parası olmadığı için son 30 gün içinde haftada en az bir kez öğün atlayan öğrencilerin oranı %20’ye yakın. Yani beş öğrenciden biri. Bu oranla OECD ülkeleri arasında birinciliği kaptık. “Parasız eğitim”in fiili olarak hayata geçmesi ve eğitimin ücretsiz ve kapsayıcı olması için çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayacak yapısal, sosyal politikalar da gerekiyor. Bu açıdan örneğin 2015 yılı itibarıyla tüm eğitim materyallerinin dijitalleştirilme sürecini tamamlamış olan Estonya örneği ve Estonya’nın bilimden matematiğe, kapsayıcı eğitimden robotiğe dek birçok alanda dünyada ön sıralarda yer alması bize çok şey anlatıyor.

YAZININ DEVAMI