28 Şubat 2026’nın akşam saatlerinde evindeki ofisinde İsrail-ABD ortak saldırısında öldürülen Ayetullah Ali Hamaney, arkasında tartışmalı bir miras bıraktı. 1989’da militanlıktan mürşitliğe terfi eden dinî lider, İslam Devrimi’nin başlangıç aşamalarındaki teorik ideallerini bir kenara atarak kendini mutlak şekilde devlete adadı; en yakınındaki dostları ve müttefiklerini dahi acımasızca saf dışı bıraktı.

Yazı: Faik Bulut

Ali Hüseyni Hamaney (d.19 Nisan 1939, Meşhed-ö.28 Şubat 2026, Tahran), Necef doğumlu bir âlim ve müçtehit olan Seyyid Cevad Hamaney ile (Haşim Mirdamadi’nin kızı) Hatice’nin oğludur. İranlı din adamı, siyasetçi, Şii merci-i taklid; 1989’dan 2026’daki suikastına kadar İran’ın ikinci ulu önderidir.

Meşhed’de dünyaya gelen Hamaney, sekiz çocuktan ikincisidir. İki erkek kardeşi din adamıdır. Küçük kardeşi Hadi ise gazete editörü ve molladır. Ablası Fatıma Hüseyni’dir. Babası Hamaneli bir Türk, annesi ise Yezdli bir Fars’tır.

Hamaney’in eğitimi dört yaşında, medresede Kur’an öğrenerek başlamıştır. İleri düzeydeki ilahiyat eğitimini Meşhed’deki Havza-i İlmiye medresesinde Şeyh Haşim Kazvini ve Milani gibi hocaların yanında geçirdi. 1957’de Necef’e gitti. Babası izin vermeyince kısa süre sonra Meşhed’e döndü.

1958’de İran’ın kutsal şehri sayılan Kum’a yerleşti. Burada Seyyid Hüseyin Burujerdi ve Ruhullah Humeyni’nin derslerine katıldı. O dönemde siyasi olarak aktif olan diğer pek çok din adamı gibi Hamaney de dinî ilimlerden çok siyasetle ilgileniyordu.

28 Şubat 2026’nın akşam saatlerinde evindeki ofisinde İsrail-ABD ortak saldırısında öldürüldü.

Garip bir öldürme vakası

Olayın ayrıntıları adeta bir kurgu bilim romanını andırıyor. Görünen o ki modern savaş doktrini, İran operasyonuyla birlikte dijital dönüm noktasına ulaştı.

• Wall Street Journal (WSJ) gazetesi tarafından yayımlanan özel raporda, ABD ordusunun (CENTCOM-Merkezi Komutanlık) operasyon sırasındaki istihbarat değerlendirmeleri, hedef tanımlama ve muharebe senaryoları simülasyonu için Claude adlı yapay zeka modelini aktif olarak kullandığı ifşa edildi.

ABD Başkanı Donald Trump, saldırıdan sadece saatler önce Anthropic şirketini “sol eğilimli” ve “ulusal güvenlik riski” olarak niteleyerek federal kurumlarda kullanımını yasaklamıştı. Ancak Pentagon ve CENTCOM’un, halihazırda sistemlerine entegre olan bu yapay zeka modelinden, saldırı anındaki kritik veri analizi süreçlerinde vazgeçemediği görüldü. Claude’un, özellikle İran liderlik kademesinin konum tespiti ve hava savunma sistemlerinin bypass edilmesinde kilit rol oynadığı belirtiliyor.

İstihbarat dünyasındaki “gazoz etkisi” isimli bir meşhur kavrama göre esas hedefiniz herhangi bir suikasta karşı gerekli önlemleri almışsa bizzat onu değil ama çevresindekileri izleyerek esas hedefe ulaşılabilir. Mesela, yanında cep telefonu taşımayan Hamaney’in yeri ve günlük davranışları hakkındaki bilgi edinmek için onun etrafındaki güvenlik ve danışman ekibinin telefonlarını dinleyerek ve bir yerden diğer yere gidişlerini izleyerek Hamaney hakkında bilgi sahibi olunabilir.

Hamaney’in ölmüş hâlini görüntüleyen Mossad, bu fotoğrafı Başbakan Binyamin Netanyahu’ya anında ulaştırmıştı. Ölüm haberini ilk duyuran ise ABD Başkanı Donald Trump oldu. Ertesi günü İran devlet televizyonunun resmî açıklaması geldi. İran’da Hamaney anısına 40 günlük yas ilan edildi.

• Doğum yeri olan ve Şiilerce kutsal sayılan Meşhed kenti başta olmak üzere ülkedeki taraftarları göğüslerine ve dizlerine vurarak ağıtlar yaktılar. İçeride ve dışarıdaki muhalif İranlıların çoğu ise sevinç çığlıkları atarak suikastı kutladılar. Lübnan ve Suriye’nin farklı şehirlerinde Sünni kesimler sokaklara dökülüp şenlikler düzenlediler.

Kimi uzmanlarla politikacılar Hamaney’in katledilmesiyle birlikte 47 yıldır demir yumrukla yönetilen ülkede bir dönemin kapandığı yorumunu yapıyor. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Başkanı Kaja Kallas da bunlardan biri; Kallas, olayı “İran tarihinin dönüm noktası” olarak niteledi.

Kutsanmış ve efsaneleştirilmiş bir kişilik

Siyaset sosyolojisinin temel kuralıdır: Dünyadaki büyük devrimler halk tarafından destansı ve efsanevi bir vaka olarak algılanır. Devrim baş aktörleri ise kutsal ve mitolojik bir hale ile bezenerek yüceltilir. Hamaney de bunun istisnası değildi.

YAZININ DEVAMI