Doğum izni tartışmaları

TBMM’ye sunulan yeni kanun teklifiyle çalışan annelerin ücretli doğum izni süresinin 16 haftadan 24 haftaya çıkarılması planlanıyor. Teklif, özel sektörde çalışan babaların iznini de 5 günden 10 güne yükseltiyor. Öte yandan kadın örgütleri ve uzmanlar, ücretsiz kreşlerin eksikliğinin düzenlemenin etkisini sınırladığını ve kadınların istihdama katılımıyla ilgili risk oluşturduğunu belirtiyor. Peki Türkiye'de kreşler, ihtiyacı karşılamaya yakın mı?

Yazı: Melisa Gülbaş

TBMM’ye sunulan 29 maddelik “Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” ile çalışan annelerin ücretli doğum izni süresinin 16 haftadan 24 haftaya çıkarılması planlanıyor. Teklif özel sektörde çalışan babaların iznini de 5 günden 10 güne yükseltiyor.

• Kanun teklifinin gerekçesinde, doğumdan sonraki ilk ayların çocuğun bakım ve gelişimi açısından belirleyici olduğuna dikkat çekiliyor ve düzenlemenin aynı zamanda nüfus politikalarının desteklenmesi amacıyla da ele alındığı belirtiliyor.

Öte yandan: Kadın örgütleri ve uzmanlar, ücretsiz kreşlerin eksikliğinin düzenlemenin etkisini sınırladığını ve kadınların istihdama katılımıyla ilgili risk oluşturduğunu belirtiyor. Ayrıca uzatılan izinlerin tek başına yeterli olmadığı, çocuk bakımının halen büyük ölçüde kadınların fedakarlığına dayandırıldığı vurgulanıyor.

İşyerlerinin kreş açma zorunluluğu nasıl düzenleniyor?

Kadın çalışanlara yönelik işyeri yükümlülükleri, "Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik" ile düzenleniyor.

• Bu yönetmeliğe göre 100-150 arası kadın çalışanı olan işyerlerinde emzirme odası, 150'nin üzerinde kadın çalışanı olan işyerlerinde ise 0-6 yaş arası çocuklar için kreş kurulması zorunlu. Ayrıca kurulan kreş işyerine 250 metreden daha uzak bir mesafede bulunuyorsa işverenin çalışanlara ulaşım desteği de sağlaması gerekiyor.

Yükümlülük değerlendirilirken aynı işverene bağlı belediye sınırları içindeki tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplamı dikkate alınıyor. Böylece büyük şirketlerde veya birden fazla şubesi olan işverenlerde de kadın çalışanların haklarının gözetilmesi hedefleniyor. İşveren, yükümlülüğü kendi başına kreş açarak yerine getirebileceği gibi, diğer işverenlerle ortaklaşa çözüm üretebiliyor veya yetkili bir kurumdan hizmet satın alabiliyor.

Yönetmeliğe uyulmaması durumunda kadın çalışanların kıdem tazminatı ve diğer yasal hakları devreye giriyor.

Ancak uygulamada yönetmeliğin öngördüğü kreş ve emzirme odalarının ne kadarının faaliyete geçtiğine dair kapsamlı veri bulunmuyor. Ayrıca EŞİK gibi kadın örgütleri, kreş açma yükümlülüğünün "150 kadın çalışan" şartına bağlanmasının kreş hakkına fiilen engel oluşturduğunu belirtiyor.

Bakım yükümlülükleri kadınların istihdama katılımını nasıl etkiliyor?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve BM Kadın Birimi'nin 2024 verileri, kadınların işgücüne katılımının erkeklere kıyasla belirgin biçimde düşük olduğunu gösteriyor. TÜİK verilerine göre kadınların işgücüne katılım oranı %36,8 iken erkeklerde bu oran %72.

Hanesinde 3 yaş altı çocuğu olan kadınlarda istihdama katılım oranı %26,9'a düşüyor. Aynı durumdaki erkeklerde ise bu oran %90,9. Çocuğu olmayan kadınlarda istihdam oranı ise %58,6’ya yükseliyor.

YAZININ DEVAMI