Günümüz insanının tedirginlik ile rasyonalite ihtiyacı arasında neden böylesine sıkıştığını, neden bu kadar çok anlam aradığı halde anlatısız kaldığını, savrulma içinde özne olmanın hâlâ mümkün olup olmadığını sorgulamak, türümüzün yeniden özgürleşmesine giden yolun kapısını aralayabilir. Peki insan, güvenin aşındığı bir dünyada nasıl düşünecek, anlam kuracak, kendi hayatının öznesi olarak nasıl var olabilecektir?

Yazı: Metin V. Bayrak

Modern insan, kendini iki kıyı arasında yaşayan bir varlık olarak tarif edegeldi: Duygu ile akıl, doğa ile kültür, özne ile nesne arasında salınan bir varlık. Bu anlatı, insanı bir gerilim hattına konumlandırıyordu; sanki bir tarafı seçmek, denge kurmak ya da kıyıya varmak mümkünmüş gibi. Ancak bugün bu metaforun kendisi çökmüş durumda. Çünkü kıyılar silikleşerek çözülüyor.

Bruno Latour'a göre doğa ile kültür, özne ile nesne arasındaki ayrımlar hiçbir zaman sandığımız kadar saf, geçirimsiz ya da mutlak değildir. Biz hep ağların içinde, insan ve insan-olmayanın iç içe geçtiği melez ilişkiler içinde var olduk. Bu nedenle "Hangi kıyıdayız?" sorusu, eksik ve de sorunlu bir soru.

Bugün bu eksiklik bir başka boyuta taşınmış durumda. Artık ayrımların kurmaca olduğunu fark etmekle kalmıyoruz, bizi taşıyan zeminin ayağımızın altından kayıp gitmekte olduğunu da görüyoruz. Bu nedenle günümüz, "savrulma çağı" olarak adlandırılabilir. Belki de mesele artık hangi kıyıda olduğumuz değil, aynı anda hangi manzaraya birlikte bakabildiğimizdir.

Bu savrulma, aynı zamanda, insanın varoluş ritmini de parçalıyor. Günümüz insanı, dikkati çalınmış, zihni dağılmış, geleceği ipotek altına alınmış, giderek prekaryalaşarak özneliği aşınan, ürünleşerek nesneleşen bir varlığa dönüşüyor. İnsan artık, hayatını doğrudan yaşayamıyor; onu, bir başkasının akışını kaydırır gibi izliyor. Kendi yaşamıyla kurduğu ilişki, deneyimden ziyade temsile, katılımdan çok seyrine dönüşüyor.

YAZININ DEVAMI