“ile, gibi, kadar, ama” gibi sözcüklerin tek başına bir anlamı yoktur. Bu sözcükler hangi görevdeyse ona göre bir anlama kavuşur. “Yaptığı işe göre anlam kazanan sözcükler” diyoruz bu tür sözcüklere. Şiirlerden örneklerle "ile" bağlaç / edatını doğru biçimde kullanmanın incelikleri.

Yazı: Suha Çalkıvik

İçinde “ile” sözcüğünün geçtiği şarkıları araştırdığımızda, 1970’li yıllarda Pop Müziğe damgasını vurmuş olan Ömür Göksel’in klasikleşmiş parçası “Yaşadım mı öldüm mü anlayamadım” karşımıza çıkıyor. Şarkının sözleri “ahla vahla geçti bu ömür” diye yazılsaydı hem prozodiyi (müzik-söz uyumu) tutturamayacak hem de sözler dinleyiciler üzerinde bu kadar etkili olmayacaktı sanırım.

“… Ah ile vah ile geçti bu ömür
Yaşadım mı öldüm mü anlayamadım …”

“ile, gibi, kadar, ama” gibi sözcüklerin tek başına bir anlamı yoktur. Bu sözcükler hangi görevdeyse ona göre bir anlama kavuşur. “Yaptığı işe göre anlam kazanan sözcükler” diyoruz bu tür sözcüklere.

“ile”, Türkçe kökenlidir. Birle veya bile sözcüğünden evrilmiştir. “İle” sözcüğünün en eski biçiminin, Orhun Yazıtları'nda (MS 735) birle şeklinde yazıldığı görülür.

Örneğin; “inim köl tigin birle sözleştimiz” (kardeşim Kül Tigin ile sözleştik) ifadesinde birliktelik anlamında kullanılmıştır.

ile- < il-e- Kutadgu Bilig’de şu beyitte geçer:

èl asgı tile me öz asıgıŋ tile / kişi asgıŋa bakma turma ile

(Memleketin faydasını kendi çıkarınla uzlaştır; başkasının çıkarını düşünüp ona bağlanma)

Beyitteki ile- fiili, emir/istek 2. tekil kişi çekiminde gösterilmiş olup "bağlanmak" anlamıyla karşılanmıştır. Dr. Burhan Paçacıoğlu bu veriden yola çıkarak Sözcüğün il-e- şeklinden geldiğini dile getirmiştir.

YAZININ DEVAMI