Gece, Orta Çağ'dan bu yana neden hep tekinsiz bulundu? İstanbul’un gece hayatında gündüz ihlalleri affedilemez bir niteliğe sahipken neden gece yaşanan kural ihlalleri görmezden gelinebiliyordu? İstanbul’da gecenin açığa çıkardıkları ve gizledikleri üzerine...

Yazı: Enes Köse

Gece, insanlığın yeryüzündeki hikayesinde tarih boyunca tekinsizliğin, düzensizliğin alanı; gündüzün nizamında boşluklar yaratan mistik bir zaman dilimi olarak anılmıştır. Orta Çağ'da "şeytanın oyun alanı" olarak nitelendirilmiş ve toplumdan dışlanan, canavarlaştıran ve ötekileştiren varlıkların cirit attığı, efsanelerin ve büyünün kendini göstermeye başladığı bir sahne olarak görülmüştür.

• Gecenin çöküp karanlığın bastırdığı bu zaman; göz önünde olanın silikleştiği, gündüzün her köşeyi kontrol eden ışığının yittiği ve “düzenin tepegözünün” derin bir uykuya tutulduğu karanlığın senfonisidir.

Gündüzün ışığında denetlenen zaman, gece olunca sınır ihlallerinin yuvası hâline gelir. Aydınlıktan dışlananların, her yanı görünür meydanların ötekileri için bir meskene dönüşür. Zaman ve mekan bükülür, gecenin tekinsizliği durağan bir uzamda boylu boyunca uzanır. Bryan D. Palmer’ın Karanlığın Kültürleri kitabında belirttiği gibi:

“Gece daima, gün ışığının sapkın, aykırı, farklı olan mülksüzlerinin zamanı olmuştur; ayrıca karanlığın zevkleriyle tehlikelerine uyum sağlamayı seçen ya da buna mecbur kalanlar arasında bir nevi bağ, zamanın ve mekanın hem ötesinde hem içinde varolan bir uzam vardır.”

Gecenin tekinsizliği

Orta Çağ boyunca gecenin tekinsizliği, fizikselden çok ruhsal bir düzlemde değerlendirilmiştir. Karanlıklar prensi Şeytan’ın oyun alanı olarak görüldüğünden bahsetmiştik. Hıristiyan ilahiyatçılar için iyi ile kötünün mücadelesi geceleri sürüyor ve yalnız şeytan değil onun hizmetindeki geniş cadı ordusu da geceleri cirit atıyordu.

A. Roger Ekirch'in At Days Close çalışmasında aktardığı gibi yeni kazanılan güçlerle donanmış bu cadıların, başlangıçta “sinagoglar” olarak adlandırılan ve sonrasında “sabbath” olarak bilinen gece festivallerinde Şeytan’a taptıkları söyleniyordu.

YAZININ DEVAMI