1 Temmuz’da başlayan "Depozitosu Olan Ambalajlar" uygulamasıyla iade edilen her plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajı için vatandaşlara 1 TL ödeniyor. Ancak uygulama ile tekrar kullanılabilen ambalajlar sistem dışına itilirken tek kullanımlık ambalajlar yaygınlaşıyor. "Ambalaj tasarımından bağımsız olarak ambalaj atığı sistemi tasarlanamayacağını" belirten Prof. Dr. Sedat Gündoğdu’ya göre 1 TL iade çok düşük, üretilen ürünün yüzde 20’sine yakın bir ödeme yapılması gerekiyor.

Yazı: Pelin Cengiz

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 1 Temmuz 2026 itibarıyla başlattığı Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) uygulamasıyla plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları için vatandaşlara iade edilen teşvik bedelini 1 TL olarak açıkladı. Türkiye genelindeki market zincirleri, süpermarketler, bakkallar ve büfelerle HOREKA (otel, restoran ve kafe) işletmelerde DOA sisteminin yaygınlaştırılması hedefleniyor. 81 ilde 973 ilçede başlatılan bu uygulamayla DOA logolu içecek ambalajları depozito iade noktalarına veya depozito iade makinalarına bırakılabiliyor.

• Sistem kapsamında tüketiciler, DOA logolu ambalajları iade noktalarına veya depozito iade makinelerine teslim ederek ambalaj teşvik bedelini anında alabiliyor. İade edilen her DOA logolu ambalaj için belirlenen 1 TL teşvik bedeli kullanıcıların telefonlarına yüklenen DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdana aktarılıyor. Vatandaşlar, biriken tutarı banka hesaplarına transfer edebiliyor, ATM’lerden nakit olarak çekebiliyor veya alışverişlerinde kullanabiliyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, bu uygulamayla ekonomiye yıllık 30 milyar TL katkı sağlanacağını dile getirerek yılda 25 milyar ambalajın geri toplanarak, üretime hammadde olarak geri verileceğini ifade etti. DOA’nın internet sitesinde şimdiye kadar dönüştürülen ambalaj sayısı 26 milyon 772 bin adet olarak gösteriliyor.

Sistemin devreye girmesinden birkaç gün sonra durumu fırsata çeviren pek çok su şirketi ve market küçük su fiyatlarına gizli zam veya depozito bedeli eklemesi yansıttı. Tüketicilerden gelen şikayetler doğrultusunda, özellikle 0,5 litrelik ve 1,5 litrelik sularda 3 TL ile 5 TL arasında değişen ani fiyat artışları görüldü. 5,75 TL olan küçük su fiyatlarının 7,25 TL'ye kadar çıktığı tespit edildi.

• Elbette, yurttaşların hem geri dönüşüm bilinci kazanması hem de içecek ambalajların geri dönüşüme kazandırılması son derece olumlu bir gelişme. Öte yandan sistemin işleyişindeki aksaklıklara da bakmak gerekiyor.

Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi Plastik Atık Araştırmacısı Prof. Dr. Sedat Gündoğdu ile konuştuk.

Gündoğdu'ya göre her ne kadar iyi niyetle başlatılmış olsa da bu sistemin birkaç sorunu var. Birincisi, döngüsel ekonomi felsefesine uygun şekilde bu sistemin tek kullanımlık ambalajlar yerine tekrar doldurulabilir ambalaj uygulamasına geçmesi gerekiyor.

İkincisi, makinelerine arkalarındaki haznelerin düzenli olarak kontrol edilmesi ve boşaltılması gerekiyor. Sistemin düzgün işlemesi, makinelerin kullanımının sürdürülebilir olması için bu bir zorunluluk.

YAZININ DEVAMI