Güney Kaliforniya’da bir hava kalitesi düzenlemesi, oylama öncesinde kuruma yağan on binlerce muhalefet e-postasının ardından reddedildi; sonradan bu mesajların en az 20 bininin "yapay zeka destekli taban savunuculuğu grubu" CiviClick üzerinden üretildiği ve bazı kimliklerin rızasız kullanıldığı ortaya çıktı. Yapay zeka, kamusal katılım için gereken zaman ve emeği neredeyse sıfıra indirirken sahte kamuoyu üretmeyi de çok daha ucuz ve ikna edici hâle getiriyor. Peki gerçek bir toplumsal tepkiyle sentetik kamuoyunu nasıl ayırt edeceğiz?

Yazı: Ümit Alan

İsmim ve cismim basılı bir gazetede ilk görüldüğünde, neredeyse dizime kadar çamur içindeydim. 5 yaşındaydım. Sadece ben olsam iyi, neredeyse bütün mahalleli aynı çamurun içindeydi. 1980’li yılların ortasındayız. O dönem yapılan yerel seçimde belediye başkan adaylarından biri, yerel basınla birlikte mahalleye gelip tüm sokak sakinlerini çamura sokmuş ve fotoğrafımızı çekmiş.

Ertesi gün Eskişehir’in yerel gazetelerinden birinin ön sayfasındayız tabii. Dönemin baskı teknolojileri malum. Baskı da çamur gibi. Siyah-beyaz bir fotoğraf, insanlar çok zor seçiliyor ama şikayetler belli: "Her yer çamur, altyapı yok, vatandaş öfkeli."

O ânı hayal meyal hatırlıyorum, niye bile isteye çamura girdiğimizi o zaman anlamıyorum tabii ama sonradan o gazete kupürü yıllarca evde dolaştığı için öğreniyorum. Dönemin sınırlı imkanlarıyla bir kamuoyu oluşturma çabası işte. Evet, biraz zorlama bir çaba olabilir ama gerçek.

Şimdilerin “sentetik kamuoyu” tartışmaları içinde bu hatırayı düşününce, hepimiz aynı çamurun içindeymişiz ama en azından kafamız dışarıdaymış diyorum. Oscar Wilde’ın Lady Windermere’in Yelpazesi oyunundaki o meşhur repliği de unutmayarak tabii:

"Hepimiz bataklıktayız ama bazılarımız yıldızlara bakıyor."

Tehlikenin daha büyüğüne giderken

1980’lerin Eskişehir’inden 2025’in Güney Kaliforniya’sına kıtalar ve zamanlar arası bir yolculuk yapalım. Güney Kaliforniya’da bir Hava Kalitesi Kurulu, gazlı kombileri ve şofbenleri kademeli olarak emisyonsuz cihazlarla değiştirmeyi öngören iki kuralı oyluyor ve 7’ye 5 oy ile reddediyor.

• Oysa kurallar iki yıllık bir hazırlığın, kapsamlı tartışma ve araştırmaların ürünü olarak oylama aşamasına gelmiş. Kurumun tahminine göre 2 bin 500 erken ölümü ve 10 binden fazla yeni astım vakasını engellemesi bekleniyor.

Ne var ki, oylamadan önce kuruma on binlerce muhalefet e-postası yağmış ve kurul üyelerinin kararlılığı kırılmış. Los Angeles Times muhabiri Hayley Smith’in 17 Şubat 2026’da yaptığı bir araştırmayla, bu mesajların en az 20 bininin kendini ilk ve en iyi yapay zeka destekli taban savunuculuğu grubu olarak tanımlayan CiviClick üzerinden üretildiği ortaya çıkıyor.

YAZININ DEVAMI