ABD Başkanlık seçimlerinde son düzlük: Sistem nasıl işliyor?

ABD'de 5 Kasım'da yapılacak seçimlerde yaklaşık 240 milyon kişi oy kullanma hakkına sahip ancak yeni başkan muhtemelen bunların sadece küçük bir kısmının oylarıyla belirlenecek. Uzmanlar, Demokrat Kamala Harris ya da Cumhuriyetçi Donald Trump'ın kazanması durumunda sonucu etkileyebilecek sadece birkaç "kararsız" eyalet olduğunu söylüyor. Bu eyaletler ise Arizona, Georgia, Michigan, Nevada, Kuzey Carolina, Pennsylvania ve Wisconsin. Bu nedenle her iki adayın kampanyası da bu eyaletlerdeki kararsız seçmenlere odaklanıyor.

Peki, daha az oy alanın başkan olabildiği ABD’deki seçim sistemi nasıl çalışıyor?

ABD’de başkanlık seçimleri her 4 yılda bir Kasım ayında düzenleniyor. 2016'daki seçimlerde Demokratların adayı Hillary Clinton toplamda daha fazla oy almasına rağmen seçimi kaybetmiş, Beyaz Saray'a giden isim Donald Trump olmuştu. Aynı şekilde 2000 yılındaki seçimlerde de George W. Bush, toplamda rakibinden daha az oy almasına rağmen başkan seçilmişti. 

Bu durumun gerekçesi ise “Seçiciler Kurulu” (Electoral College) adı verilen yapı.

Seçiciler Kurulu

Başkanı seçen bir organ olan Seçiciler Kurulu, halk oyuyla belirlenen 538 "seçici üye"den oluşuyor. ABD anayasasını hazırlayanlar, bu kurulu eyaletleri güçlendirmek ve kazanana Kongre'nin karar vermesini önlemek için kurmuştu. Ancak bu sistemin ne kadar demokratik olduğuna yönelik tartışmalar her seçimde yeniden gündeme geliyor.

Buna göre: Her eyaletin seçmenleri, o eyalette halk oylamasını (Popular Vote) kazanan adaya oy verir. Bir adayın başkanlığı kazanabilmesi için 270 Seçiciler Kurulu oyu alması gerekir. Seçiciler Kurulu sistemi altında, küçük bir eyaletteki tek bir oyun büyük bir eyaletteki oylara göre daha fazla ağırlığı olduğu için bu da zaman zaman halk oylamasıyla çelişen sonuçlara yol açabiliyor.

ABD’de seçimler: Ülkede başkanlık seçimleri her 4 yılda bir kasım ayının ilk pazartesi gününü takip eden salı günü yapılıyor. Seçimler hiçbir zaman 1 Kasım'a denk gelmiyor. Bu yıl 5 Kasım'a denk gelen seçimlerde Demokrat Partili Kamala Harris ile Cumhuriyetçi eski başkan Donald Trump yarışıyor.

Seçmen kimi seçiyor? Amerikalı seçmen, sandığa gittiğinde doğrudan yeni başkanı ve yardımcısını değil, bu ikiliyi seçecek olan seçiciler kurulu delegelerine oy veriyor. Dolayısıyla seçimin sonucunda, bir başkan adayının aldığı oy sayısı değil, kazandığı delege sayısı belirleyici oluyor. “Electoral College” adı verilen kurul, Senato ve Temsilciler Meclisi'nin toplam üye sayısı olan 538 delegeden oluşuyor.

• Böylece delegele sayısı 270'e ulaşan başkan adayı seçimin de galibi oluyor. Örneğin 2016’da son seçimleri kazanan Trump 304 delegeye ulaşmış, ancak rakibi Hillary Clinton, Trump'tan yaklaşık 3 milyon daha fazla oy almıştı.

Delege dağılımı: Delegelerin dağılımı eyaletlerin nüfusuna oranla belirleniyor. Örneğin, 40 milyon civarında nüfusu olan California'nın Seçiciler Kurulu'nda 54 delegesi bulunurken, nüfusu 1 milyon veya altındaki eyaletler ise 3 delege ile temsil ediliyor. En fazla delegeye sahip ilk 3 eyalet ise sırasıyla California, Texas ve New York.