ABD'de neler oluyor?

ABD’de 3 Kasım seçimlerinde başkanlığı kazanan Demokrat Partili Joe Biden’ın makama gelişinin resmen onaylanacağı 6 Ocak’taki Kongre oturumu, mevcut Başkan Donald Trump’ın destekçileri tarafından basılmıştı. Başta “darbe girişimi” olarak adlandırılan, daha sonra “ayaklanma (insurrection)” tanımına daha uygun olduğu görülen Kongre işgali, arkada biri polis beş ölü ve tarihe geçecek fotoğraflar bırakmakla kalmadı. Başkan Trump’ın azli, sosyal medya şirketlerinin siyaset üzerindeki etkisi ve “Trumpizm'in” geleceği gibi konularda farklı tartışmalar doğdu. İsyancılar, Kongre’nin Biden’ın başkanlığını onaylamasını ise engelleyemedi. En az 90 isyancı tutuklandı.

• Trump’tan geri adım: Seçimin hileli olduğunu söyleyen, destekçilerine seçim sonuçlarını protesto etmeleri çağrısında bulunan, Kongre işgalini durdurmak için Ulusal Muhafızlar’ı göreve çağırmayan ve işgale karşı başta negatif bir tavır takınmayan Başkan Trump, daha sonra yaşananları “çirkin saldırı” olarak nitelendirdi. Olaylara karışanların cezalandırılacağını söyleyen Trump, “görevi sorunsuz devredeceğini” ancak 20 Ocak’taki devir teslim törenine katılmayacağını açıkladı.
   
• Cumhuriyetçi Parti’de çatlak: Başkan Donald Trump’ın yardımcısı Mike Pence, daha önce seçim sonuçlarına itiraz etmesi taleplerine karşı “anayasaya duyduğu sadakatten ötürü” reddetmişti. CNN, Pence’in devir teslim törenine de katılacağını iddia etti. Cumhuriyetçi Partili senatörler Lisa Murkowski, Mitt Romney, Ben Sasse, Patt Toomey ve Temsilciler Meclisi üyeleri Adam Kinzinger, Steve Stivers ile Garret Graves gibi isimler; Trump’a açık şekilde tepki gösterdi. Hatta kimi Cumhuriyetçiler, istifa çağrısında bulundu.
   
• 25. madde tartışmaları: Baskına Trump’ın ortam hazırladığını ve ABD demokrasisinin tehdit altında olduğunu düşünen Demokrat Partililer, Trump’ın 20 Ocak beklenmeden görevden uzaklaştırılması için harekete geçti. Temsilciler Meclisi'ndeki Demokratlar, Mike Pence'in ABD Anayasası'nın 25. maddesini uygulamaya sokması için “Trump'ın seçim yetkilileri üzerinde baskı kurarak sonuçları değiştirmeye çalıştığını ve destekçilerini Kongre'ye yürümek üzere kışkırttığını” belirten bir tasarı sunmaya çalıştı. Bu çaba Cumhuriyetçiler tarafından engellendi. 25. maddeye göre başkan yardımcısı ve kabinenin çoğunluğunun “başkanın görevini yerine getiremediği” konusunda uzlaşması hâlinde, başkan görevden uzaklaştırılabiliyor ve yardımcısı başkan vekili olarak göreve devam ediyor. Bugün yeniden gündeme getirilecek tasarı geçse bile, karar için 24 saat süre tanınacak Pence’in son dönemlerde Trump ile iyi anlaşamamasına rağmen talebi yerine getirmesi beklenmiyor.
   
• Azil tartışmaları: 25. madde girişiminin sonuç vermemesi hâlinde azil sürecinin başlamasına 200’den fazla Demokrat üye destek vermişti. Trump’a yönelik "ABD hükümetine karşı kasten şiddete teşvik" suçlamasıyla Trump’ın azlini talep eden tasarı Temsilciler Meclisi’ne dün sunuldu. Eğer Trump burada azledilirse Temsilciler Meclisi’nde iki kez azledilen ilk başkan olacak. Ancak, bu süreçten sonra Senato’nun da üçte iki oranında azil kararı vermesi gerekiyor, yani 50 Demokrat üyenin en az 17 Cumhuriyetçi üyeden destek bulması şart. Tasarının Senato gündemine ne zaman geleceği ise bilinmiyor. Öte yandan, Trump’a muhalif Cumhuriyetçiler’in de toplumsal gerginliğin artmaması için Trump’ı azletmeye sıcak bakmadığı biliniyor. Demokrat Parti içinde de azil sürecinin Biden’ın yönetimdeki ilk aylarını gölgelemesine dair bir endişe bulunduğu söyleniyor.
   
• Sosyal medya şirketleri ve Trump: Twitter, Facebook, YouTube gibi dev sosyal medya şirketleri, Başkan Donald Trump’ın hesaplarını “şiddeti körükleme ihtimali” gerekçesiyle engelledi. Trump’ın yöneldiği, aşırı sağcıların bir araya geldiği platform olarak bilinen Parler da mobil uygulama mağazaları tarafından servis dışı bırakıldı. Şirketlerin bu tavrı, özel şirketlerin siyasetin üzerindeki etki gücü ve ifade özgürlüğünün sınırı gibi tartışmaları da beraberinde getirdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in muhalifi, geçtiğimiz aylarda zehirlenen Aleksey Navalni, ki kendisinden bir otoriter rejim muhalifi olarak Trump’tan hoşlanmamasını bekleyebiliriz, Twitter’ın tavrının “duygusal ve siyasi” olduğunu ifade etti. Dünyanın farklı bölgelerinde otoriter siyasetçilerin trol ordularıyla sosyal medyayı uzun zamandır kullandığını, Covid-19 inkarcılarının da mesajlarını yayabildiğini söyleyen Navalni, bu gibi hesapların açık kaldığını hatırlattı. Navalni’nin, Trump’ın sosyal medyadan uzak tutulmasının otoriter hükümetlere ifade özgürlüğünü sınırlandırmak konusunda güç vereceği endişesi oldukça anlaşılır. 
   
• Trump’ın ve “Trumpizm'in” geleceği: Başkan Trump, şimdi veya görevi devrettikten sonra azledilirse kamu görevlerinde bulunması, yani söz verdiği gibi 2024’te yeniden aday olması mümkün olmayacak. Azledilmemesi hâlinde ise sosyal medya devleriyle anlaşamayan Trump’ın yeni bir sosyal medya platformu kurması ve geleneksel medyada da büyük bir yatırım yapması, 2024’e dek tezlerini halkla paylaşması bekleniyor. Yani, muhtemelen Trumpizm ölmeyecek. Öte yandan, anketler Trump’ın seçim hilesi konusundaki temelsiz iddiaları sebebiyle ülkenin sürüklendiği kaos ortamının Trump’ın popülaritesine zarar verdiğini gösteriyor. Ekim ayının sonunda yapılan ankette Cumhuriyetçi Parti seçmeninin %54’ü, kendisini parti destekçisinden önce “Trump destekçisi” olarak tanımlıyordu. Şimdi ise Cumhuriyetçi Parti seçmeninin %43’ü, Trump destekçilerinin Kongre baskınını onaylamıyor. The Economist’in Kongre işgalini “merkez siyaset için bir fırsat” olarak yorumlamasını da göz önüne alırsak partinin Biden döneminde merkez sağa dönmesi ve Trump’ın temsil ettiği aşırı çizginin giderek marjinalleşmesi ihtimal dâhilinde. Trump çizgisinin genç liderlerle “ikinci perdeyi” açacağını bekleyenler de yok değil.