ABD’de protestolar ve polis reformu tartışması

ABD’nin Minneapolis şehrinde 25 Mayıs’ta siyah vatandaş George Floyd’un beyaz polis memuru Derek Chauvin tarafından öldürülmesinin ardından, sistematik ırkçılık ve polis şiddetine karşı ülkenin dört bir yanında başlayan sokak eylemleri, polis reformunu gündeme getirdi. 

• Sistematik ırkçılık: Köleliğin kaldırılmasından sonra yürürlüğe giren Jim Crow yasaları, Sivil Haklar Hareketi’nin başarıya ulaştığı 1960’lı yıllara kadar siyah insanlara sistematik biçimde ayrımcılık uygulanmasına zemin hazırladı. Ülkede bugün hâlâ beyazların siyahlardan zengin olmasının, yani ırk temelli ekonomik adaletsizliğin boyutunun çok büyük olmasının temelinde de siyahlara uzun yıllar boyunca ev kredisi verilmesini bile engelleyen bu yasalar yatıyor. Bu sistematikleşmiş ırkçılık sebebiyle siyahlar daha fazla üst aramasına tabi tutuluyor, aynı suçtan üç kat fazla ceza alıyor ve kimi kaynaklara göre dört, kimilerine göre ise yedi kat fazla kere tutuklanıyor. Yapılan araştırmaların çoğu da siyah toplumun polis teşkilatına olan güveninin beyazlara göre çok daha düşük olduğunu ortaya koyuyor.
   
• Göstericilerin talebi: Yalnızca bir cinayete tepkiden ziyade yıllarca birikmiş bir öfkenin patlaması olarak değerlendirilen bu protestolar, son on yılda ortaya çıkan meydan hareketleri kadar olmasa da çok çeşitli toplumsal talepleri dile getirme ve böylelikle oldukça heterojen kitleleri harekete geçirme potansiyeline sahip görünüyor. Lidersizlik, yatay bağlar ve hiyerarşiden uzak örgütlenme de göstericilerin ortak taleplerinin netlik kazanmasına engel oluyor. Öte yandan, yüksek duyulan sesler arasında polis teşkilatının bütçesinin kesilerek kaynakların azınlık topluluklarına aktarılması hatta teşkilâtın tamamen lağvedilmesi gibi radikal sayılabilecek öneriler de yer alıyor.
   
• Başkan Trump’ın stratejisi: Anketlerde Demokrat Parti’nin başkan adayı Joe Biden’ın gerisinde görünen Başkan Donald Trump’ın ise protestoları kitlesini konsolide etmek ve yeniden seçilmek için fırsata çevirmeye çalıştığı yorumları yapılıyor. Gösteriler başladığından bu yana yağma olaylarını ön plana çıkartan, gösterileri “iç terör” olarak tanımlayarak toplumsal kutuplaşmayı artıran ve hatta elinde İncil ile poz veren Başkan Trump, bu sayede seçim yaklaşırken toplumsal gerilimin artması pahasına Cumhuriyetçilerin desteğini sıkılaştırmayı amaçlıyor.
   
• Öte yandan: Polisin; suçu ve toplumsal kargaşayı önlemek, suçtan etkilenen mağdurlara ve tehlikede olan insanlara destek olmak, insan ve araç trafiğini düzenlemek ve esas olarak güvenlik hissi yaratmak gibi görevleri bulunuyor. Dolayısıyla göstericilerin talepleri, güvenlik ihtiyacı içindeki toplumun büyük kesiminde kabul görmeme ve hatta marjinal bulunma riski taşıyor. Max Weber’in “sınırları belli bir alanda şiddet kullanma meşruiyetini elinde bulunduran kurum” olarak özetlenebilecek devlet tanımının bugünkü devletlerin temelini oluşturduğunu ve genel kabul gördüğünü de unutmamak gerekiyor. İlk aşamada toplumsal destek bulabilecek ve gerçekleştirilmesi mümkün olanın devletin, görevi vatandaşa hizmet etmek olan kurumlarının ve memurlarının yetki ve görevlerinin sıkı denetlenmesi ve daha etkin hesap vermesi olduğunu Demokrat Parti de anlamış görünüyor.
   
• Demokrat Parti’nin önerisi: Eyalet yönetimleri polis teşkilatlarına yönelik yeni kurallar ve bütçe kesintileri açıklarken Demokrat Partililer Temsilciler Meclisi ve Senato'ya aynı anda polis şiddetini azaltmayı ve şeffaflığı artırmayı amaçlayan ancak göstericilerin bir kısmının talebi olan polisin lağvedilmesi ya da bütçesinin kesilmesi gibi radikal yeniliklere yer vermeyen "Polislik Yasasında Adalet" tasarısını sundu. Cumhuriyetçiler karşı çıkacağı için yasalaşmayacağı düşünülen bu tasarı, göstericileri tamamen memnun etmese de toplumun büyük çoğunluğu nezdinde Demokrat Parti’nin takdir edilmesine yol açabilir.
   
• Bir öneri: Bu yazıyı yazarken de faydalandığım James F. Albrecht, Garth den Heyer ve Perry Stanislas editörlüğünde hazırlanan ve azınlık grupları ile polis ilişkisi hakkında makalelere yer veren Policing and Minority Communities kitabını Springer’in sitesinden ücretsiz olarak indirebilirsiniz.