ABD'de üçüncü Trump dönemi tartışmaları: Yasal boşluktan faydalanmak mümkün mü?

Türkiye'de Erdoğan'ın üçüncü kez Cumhurbaşkanı seçilerek dördüncü bir dönem daha görev yapabilmesi için iktidarın Anayasa değişikliğine yönelik planları gündemdeyken, ABD'de de Donald Trump'ın üçüncü bir dönemde daha Başkanlık görevini yürütebileceği formüller tartışılıyor.

Bir anayasa değişikliğinin başarılı olma ihtimalinin düşük görüldüğü formüller arasında Donald Trump'ın başkan yardımcısı adayı olarak gireceği seçimlerde istifa edecek başkanın yerini alması da bulunuyor.

Üçüncü dönem tartışmaları

NBC'ye konuşan Trump, Beyaz Saray'da üçüncü bir dönem daha görev yapmanın yolları olduğunu belirterek "Şaka yapmıyorum. Birçok kişi bunu istiyor" ifadelerini kullandı. Trump kendisine üçüncü dönemi soranlara "Daha gidecek çok yolumuz olduğunu söylüyorum" dediğini belirtti.

Röportajda kendisine yöneltilen "Ülkedeki en zor işi" yapmaya devam etmek isteyip istemediğine ilişkin soruyu "Çalışmayı seviyorum" diyerek yanıtlayan Trump, Ocak ayındaki bir açıklamasında ise "Bu görevi bir defa değil, iki, üç ve hatta dört kez yapmak hayatımın en büyük onuru olacak" demiş, ardından da bu sözlerin şaka maksatlı olduğunu savunmuştu.

• Bilgi notu: İkinci dönemi sona erdiğinde 82 yaşına ulaşacak olan Donald Trump, kendisinden önce görev yapan Joe Biden'ı geride bırakarak ABD'nin en yaşlı başkanı unvanını elde edecek.
• Ancak Amerikan Anayasası üç dönem başkanlığa izin vermiyor. 

22. maddesinde "Hiç kimse başkanlık görevine iki kereden fazla seçilemez" ifadeleri geçen Anayasa'da vekaleten de olsa herhangi bir sebeple en az 2 sene başkanlık yapan bir kişinin bir kereden fazla seçime giremeyeceğinin altı çiziliyor.

Bilgi notu: Anayasayı değiştirmek için Senato ve Temsilciler Meclisi'nin her ikisinde de üçte ikilik bir çoğunluğa ek olarak, eyaletlerin dörtte üçünün de onayı gerekiyor. Ancak Cumhuriyetçiler Kongre'nin her iki kanadını da kontrol etseler de Anayasa değişikliği için gereken çoğunluğu sağlayamadıkları gibi 50 eyalet meclisinden ancak 32'sini kontrol eden bir konumda bulunuyor.

Alternatif formüller

Başkan'ın destekçileri, Trump'ın üçüncü bir dönem daha görev yapabilmesi için yasal bir boşluktan faydalanılabileceğini değerlendiriyor. 

Buna göre aynı kişinin iki kereden fazla seçilmesini yasaklayan ve başkanın halefi olarak en az 2 yıl görev yapan bir başkan yardımcısının en fazla bir kere daha seçilerek görev yapabileceğini ortaya koyan maddenin iki kere görevi yapan bir başkanın, başkan Yardımcısı olarak seçimlere üçüncü kez katılmasını engellemediğine işaret ediyorlar.

Bu formüle göre 2028 seçimlerinde başka bir başkan adayının yardımcısı olarak seçilecek olan Trump, bu başkanın istifa etmesi ile üçüncü bir dönem daha görev yapabilir.

Trump'ın Beyaz Saray'daki ilk döneminde danışmanlığını yapmış bir isim olan Steve Bannon, Trump'ın "tekrar aday olacağına ve kazanacağına" inandığını söyledi.

Cumhuriyetçi Partili Kongre Üyesi Andy Ogles da Ocak ayında bir başkanın peş peşe olmamak kaydıyla üç dönem görev yapabilmesine izin veren bir Anayasa değişikliği çağrısında bulunmuştu. 

Ancak hayattaki diğer hiçbir eski başkanın karşılayamadığı bu kriter, böyle bir Anayasa değişikliğine destek bulmanın zorluğu nedeniyle mümkün görünmüyor. ABD'de Trump harici bu kriteri sağlayan tek başkan 19. yüzyılın son çeyreğinde görev yapan Grover Cleveland olarak öne çıkıyor.

Karşıt görüşler

Demokrat Partililer Trump'ın üçüncü dönemine en temelden karşı çıkıyor. Ancak bazı Cumhuriyetçi Partililer de bu iddiaya destek vermiyor.

Trump'ın üçüncü döneme ilişkin iddialarına yönelik olarak "Devleti ele geçirme ve demokrasiyi ortadan kaldırma niyetinin son göstergesi" yorumunda bulunan Temsilciler Meclisi'nin New Yorklu üyesi Daniel Goldman, Kongre'deki Cumhuriyetçilere "Anayasaya bağlılarsa, Trump'ın üçüncü dönem hedefine karşı çıktıklarını kayda geçireceklerdir" çağrısında bulunmuştu. 

Cumhuriyetçi Senatör Markwayne Mullin de Trump'ın üçüncü dönem girişimlerini desteklemeyeceğini açıkça söylemişti.

• ABD Anayasası'nın 12. maddesine işaret eden hukukçular, iki dönem başkanlık yapmış birinin başkan yardımcısı adayı olmasının da mümkün olmadığını ifade ediyor.

Öte yandan: ABD'de bir başkanın iki dönemden fazla görev yapamaması kuralı ilk Başkan George Washington'ın 1796'da üçüncü bir dönem görev yapmayı reddetmesinden yola çıkılarak geçen yüzyılın ortasına kadar uygulanan bir gelenekten ibaretti. 

Ancak iki dönem sınırlaması kuralı, 2. Dünya Savaşı koşullarında 4 kere bu koltuğa oturan Franklin D. Roosevelt'in 1945'te görevinin bitmesine bir yıl kala hayatını kaybetmesinin ardından 1950'lerin başında ABD Anayasasına kural olarak ekleniyor.