Açık Radyo Kapatıldı

Gazeteci ve hukukçu Ömer Madra tarafından kurulan ve 1994 yılından beri “Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo!” sloganıyla yayın yapan Açık Radyo, Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun (RTÜK) karasal yayın lisansını iptal etmesi nedeniyle 11 Ekim 2024 tarihi itibariyle yayınlarına son verdi.[1]  

Yayın lisansının iptaline giden süreç, 24 Nisan 2024 tarihinde sabah saat 8:00’de yayınlanan “Açık Gazete” programının “Nereye Doğru: Cengiz Aktar’la Geleceğe Bakışlar” bölümünde, 1915 olaylarının anılmasına ilişkin faaliyetlerin yasaklanması bağlamında “Ermeni Soykırımı” ifadesinin kullanıldığı iddialarına dayanıyor. Söz konusu yayına katılan gazeteci Cengiz Aktar’ın (C.A.) aşağıdaki şekilde gelişen diyalogda sarfettiği “… evet, Ermeni, yani Osmanlı topraklarında gerçekleşen tehcir ve katliamların, soykırım olarak adlandırılan katliamların 109. yıldönümü, sene-i devriyesi. Bu yıl da anma yasaklandı biliyorsunuz”. Ömer Madra- “Biraz önce birazcık değinmeye çalıştık. İlk yasaklanmalardan falan açılışta birazcık bahsettik.” C. A.- “Evet, Sultanahmet’te, Haydarpaşa’da, Taksim’de ve Kadıköy’de cereyan ediyordu. Yani her sene farklı yerlerde oluyordu. Daha ziyade, ilk önce 2010'da, Taksim’de idrak edilmişti.” Özdeş Özbay- “Anma Evet”. C.A. - “Evet ama artık orada yapmak mümkün değil yani, Ermeni soykırımı anması ve ama buna rağmen hükümet bir taziye yayınlıyor, gene yayınladılar biliyorsunuz, tam ne yaptıkları da belli değil yani evet...” şeklindeki sözler dolayısıyla RTÜK program hakkında soruşturma açıyor.

Soruşturma 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan, yayın hizmetleri “Irk, dil, din, cinsiyet, sınıf, bölge ve mezhep farkı gözeterek toplumu kin ve düşmanlığa tahrik edemez veya toplumda nefret duyguları oluşturamaz.” ilkesinin ihlal edildiği gerekçesiyle açılıyor ve 22 Mayıs 2024 tarihinde RTÜK söz konusu ilkenin ihlal edildiği gerekçesiyle Açık Radyo’ya idari para cezası ve yayın durdurma yaptırımı uygulanmasına karar veriyor. Yaklaşık 190.000 TL idari para cezası ve beş gün yayın durdurma yaptırımı içeren karar elektronik olarak Açık Radyo’ya tebliğ ediliyor. Birden fazla belge içeren tebligatın yayın durdurma cezasını içeren kısmı teknik nedenle açılamıyor ve kararda belirtilen yayın durdurma cezasının uygulanacağı günler geçtikten sonra belge açılıyor, buna ilişkin olarak da RTÜK’e başvuru yapılıyor. Ancak RTÜK 3 Temmuz 2024 günü, yayın durdurma kararına uyulmadığı gerekçesiyle 6112 sayılı Kanunun 32. Maddesine göre yayın lisansının iptaline karar veriyor.  Ancak ceza kararına karşı açılan davada idare mahkemesince yürütmeyi durdurma kararı verilmiş olması nedeniyle bu karar Açık Radyo’ya tebliğ edilmiyor.

İdare mahkemesi, idarenin cevabını aldıktan sonra, 27 Eylül 2024 tarihinde yürütmeyi durdurma kararını kaldırıyor ve yürütmeyi durdurma talebinin reddine karar veriyor. Bu kararı alan RTÜK, yayın lisansının iptaline ilişkin kararı Açık Radyo’ya tebliğ ediyor.

Esasen AİHM içtihatları çerçevesinde ifade özgürlüğü kapsamında olduğu konusunda şüphe olmayan bir konuşma nedeniyle verilen cezanın hukuka aykırı olduğu ve iptal edilme olasılığı çok yüksek olduğu halde RTÜK’ün davanın sonucunu beklemeden hemen yayın lisansının iptaline karar vermesinin iyi niyetli bir tutum olmadığını belirtmek gerekir. Ayrıca yayın durdurma yaptırımına uymama yönünde bir irade olmadığı, sehven sürenin kaçırıldığı belirtilmesine rağmen Açık Radyo’nun bu bildirimde bulunduğunun ertesi günü karasal yayın lisansının iptal edilmesi de iyi niyetle bağdaşan bir tavır gibi görünmüyor.

“Ermeni Soykırımı” ifadesinin kullanılması dolayısıyla yapılan ceza yargılamaları ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesi ve AİHM’e çeşitli başvurular yapılmış ve her iki mahkeme de söz konusu ifadenin suçlama konusu yapılmaması gerektiği konusunda kararlar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, Deniz Yücel kararında “Başvurucunun ‘Ermenilere yapılan soykırım’ şeklindeki söylemi yalnızca Türkiye’de değil uluslararası düzeyde de hararetli tartışmalara neden olan bir konuya ilişkindir. Salt böyle bir ifadenin kullanılması herhangi bir suçlamanın konusu olmamalıdır” demiştir.[2] AİHM de Taner Akçam kararında başvurucunun “Ermeni soykırımı” konusunda yazdığı yazılar ve yaptığı konuşmalar nedeniyle hakkında pek çok soruşturma açılmasını ifade özgürlüğünün ihlali olarak görmüştür.[3]

Buna rağmen bir radyo programında sadece Ermeni soykırımı ifadesi geçmiş olması nedeniyle 30 yıldır yayın yapan Açık Radyo’nun yayın lisansının iptal edilmesi açıkça ifade özgürlüğü ihlâli ve sansür niteliği taşımaktadır.