Akıllı şehirler ve erişilebilirlik

Şehirlerde teknoloji kullanımı ile vatandaşların yaşadıkları sorunları raporlaması, aldıkları hizmetler için ödeme yapması ve kent ile ilgili yasal süreçleri takip etmesi gibi pek çok iş kolaylaştı. Öte yandan bu akıllı çözümlerin erişilebilirlik boyutu halen daha çok tartışılmış değil. 

Örneğin, Digital Accessibility Rights Evaluation Index verilerine göre ülkelerin %55’inin kamu web sayfalarının ve dijital hizmetlerinin erişilebilirliğine dair bir politikası yok.

Global Initiative for Inclusive ICTs önderliğinde 2016'da kurulan Smart Cities for All inisiyatifi şehirlerin dijital erişilebilirliği ile ilgili durum tespitleri yapmak ve engellenen bireyler ile yaş alan bireyler için kapsayıcı çözümler üretmek için çalışıyor. İnisiyatif, yürüttüğü araştırma çalışmaları ve projelerin yanısıra deneyimlerini paylaşmak için bazı rehberler de hazırladı. “Şehirlerde Dijital Erişilebilirlikte Daha Güçlü Taahhütler İçin İletişim” rehberinde ise dijital erişilebilirliğin önemi dört ana başlıkta ele alınıyor ve bazı ana mesajlar maddeler halinde sıralanıyor.

Artan şehir nüfusu ve erişilebilirlik

İlk ele alınan global trendler başlığında şehirlerde yaşayan nüfusun büyüklüğüne ve hızla arttığına dikkat çekiliyor. Önümüzdeki 10 yıl boyunca akıllı şehirlerde yaşayan insanların %60’ının ödeme, paylaşım gibi amaçlarla e-servisleri kullanacağı öngörüsü ile beraber hızla yükselen nüfusun dijital araçlara bağlılığının arttığının altı çiziliyor.

Bu noktada şu an 21 olan akıllı şehir sayısının 2025'e kadar 88’e çıkacağı belirtiliyor ve akıllı şehirler bir “global trend” olarak tanımlanıyor. Ne var ki, dijital erişilebilirlik altyapısına bakıldığında Birleşmiş Milletler'in Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesini imzalayan ülkelerin yalnızca %40’ının kamu web sayfaları erişilebilir. Bu ülkelerdeki en büyük 10 site araştırıldığında ise erişilebilir olanların oranı %18. Şu anda bir adım atılmazsa yaklaşan bu trend eşitsizlikleri de beraberinde getirecek.

Sekiz trilyon dolarlık ekonomik güç

Demografi ve ekonomi başlıklı ikinci kısımda dünyanın %15’ini oluşturan engellenen nüfusun aileleri ve arkadaşları ile beraber yaklaşık sekiz trilyon dolarlık bir ekonomik güç olduğuna değiniliyor ve dijital erişilebilirliğin bu nüfusun sosyal hayata ve ekonomiye katılımı için önemi vurgulanıyor. Bunun yanında erişilebilirliğin herkesin hayatını kolaylaştırdığının da altı çiziliyor. Ses tanıma teknolojileri, sessiz ortamlarda titreşimin kullanılması, sesle yazma teknolojileri ve kelime tahmin araçları herkes için kapsayıcı çözümler olarak tanımlanıyor.

Bilgi ve iletişim teknolojilerine erişim hakkı

Haklar ve politika bölümünde engellenen bireylerin istihdam, sağlık, yoksulluk ve eğitim gibi sosyo-ekonomik konularda dezavantajlı konumda olduklarının altı çiziliyor. BM sözleşmesi kapsamında bilgi ve iletişim teknolojilerinin bağımsız yaşam, eğitim ve istihdama katılım için önemi pek çok maddede yer alıyor. 

Özel olarak dokuzuncu maddede ise engellenen bireylerin bilgi ve iletişim teknolojilerine herkes ile eşit erişim hakkının olduğuna ve ülkelerin sorumluluklarına değiniliyor. Rehberde şehirlerin %84’ünün BM sözleşmesini imzalayan ülkelerde yer aldığı belirtilerek aksiyon çağrısı yapılıyor.

Sadece 500 dolar

Son başlık olan teknik bölümünde ise erişilebilirlik düzenlemeleri ile artan kullanıcı deneyiminin daha çok erişim ve daha olumlu geribildirimler sağladığına değiniliyor. 

Farklı formatlara sahip sitelerdense tek bir erişilebilir web sayfası operasyonel süreçleri azaltmakla beraber mobil cihazlara uyumluluk, çeviri ve güncelleme gibi süreçleri de kolaylaştırıyor. Gerekli indirme hızı ve ağ genişliğinin de düşmesine yardımcı olan erişilebilirlik düzenlemeleri basit araçlar ile sağlanabiliyor. Amerika Eşit İş Fırsatları Komisyonu verilerine göre çoğu iş yeri 500 doların altında bir harcamayla engellenen bireyler için kritik öneme sahip bu düzenlemeleri hayata geçirebilecek durumda.

Çarpıcı verilerin yer aldığı bu rehber STK'ların savunuculuk çalışmalarına yön verebilecek bir kaynak olmanın yanı sıra özel şirketler için de bir ufuk açabilir.