Aldanmak ya da aldanmamak: işte tüm mesele deepfake!

Deepfake şüphesiz ki önümüzdeki yılların belki de en sorunlu ve mücadele edilmesi gereken dezenformasyon yöntemlerinden birisi olacak. İşin sosyolojik ve politik etkileri bir yana, kişisel veri mahremiyeti sorunları da başı çekecek gibi gözüküyor. Düşünün, sizin kişisel verilerinizden belki de en ayırt edici olan yüzünüz ve sesiniz taklit ediliyor. Yeri geldiğinde biyometrik veri olarak kullanılabilen yüzünüz ve sesiniz manipüle edilerek yapılabilecekleri düşündüğünüzde ürperiyorsunuz değil mi?

Peki bir videonun deepfake olduğunu nasıl anlarız? Turk-Internet’ten Füsun S. Nebil’in önerilerini sizler için derledik:

1. Göz hareketleri doğal mı yoksa yapay mı gözüküyor? Genellikle deepfake videolarında göz kırpmanın olmadığını ya da doğal gözükmediğini görüyoruz. Öte yandan göz bebeklerinin hareketleri de size şüphe uyandırıyorsa o video deepfake olabilir. Dikkat!

2. Yüz hareketleri ve mimikler doğal mı yoksa yapay mı gözüküyor? Kişinin konuşma içeriği ve hararetiyle mimikleri örtüşmüyorsa o video yüksek ihtimalle deepfake olabilir. 

3. Yüzdeki organların konumları olağan dışı mı? Örneğin kişinin yüzü, burnu, dudakları farklı yönlere bakıyorsa, gözler çok simetrikse, özellikle dudak hareketleriyle burun arasında bir korelasyon yoksa o videoda deepfake çanlarını çaldırmalısınız.

4. Videoda yer alan kişinin ulaşabildiğiniz orijinal ses kayıtlarını dinleyin. Fark var mı? Çünkü deepfake üreticileri genellikle sese değil videoya odaklandığı için çoğu zaman kişinin sesi ya çok robotik ya telaffuz olağan dışı olabiliyor. Arka planda hışırtı, uğultu veya kes/ yapıştır gibi hissiyatlar uyanıyorsa deepfake bir video izliyor olabilirsiniz.

5. Olağan dışı vücut şekli ya da hareketi varsa bir deepfake videosu izliyorsunuz demektir. Örneğin kişi sağa dönük ancak yüzü tam size doğru bakıyorsa burada olağan dışı bir hareket vardır. Ya da hareketli bir bedende sabit duran bir yüz/ kafa, size deepfake video ipcuçlarını verecektir.

6. Renk ve aydınlatmadaki uyumsuzluklar da ipucu olabilir. Cilt tonları, lekeler, aydınlatma ve olağandışı gölgeler izlediğiniz videonun deepfake olabileceğine işaret ediyor olabilir. 

7. Son ve belki de en önemli ipucu ise: AKLINIZ :) İzlediğiniz videoda konuşan kişi ünlü birisiyse ve söyledikleri, daha önce söyledikleriyle çelişkiliyse orada bir durmak gerekiyor. Ya da söylediği sözler viral olmuş, Twitter’da trend topic olmuşsa orada da bir durmak gerekiyor. Her şeyden önce izlediğiniz her içeriğe ilk anda inanmamak, arka planını araştırmak ve teyit ettikten sonra bunu doğru kabul etmek ilk adım olmalı. İçeriği paylaşmak ise ilk adımı tamamladığınızdan eminseniz ikinci adımda yapılması gereken bir şey olmalı. Yoksa dezenformasyonun bir destekçisi de siz olabilirsiniz. Unutmayın, Türk Ceza Kanunu’na eklenen 217/A maddesiyle dezenformasyon içerikli paylaşımlarınız sebebiyle yargılanabilirsiniz.

^{Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Arda Altınok tarafından hazırlanarak, 17.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.}