Herkese yeni bir haftadan merhaba.
Bildiğiniz gibi artık bültenlerimizi 2 haftada bir olacak şekilde yayımlıyoruz. Bültenlerimizde mümkün olduğunca özgün içeriklerle sizlerle buluşmayı hedeflediğimiz bu yeni yapılanmamızda veri mahremiyeti farkındalığını sağlamak adına dolu dolu bir ajandayla yeni bir sayıyla karşınızdayız.
Keyifli okumalar :)
• Beyaz Saray, sorumlu yapay zekâ gelişimini teşvik etmeye yönelik eylemlere ilişkin bilgi notu yayımladı. Bu çerçevede sorumlu yapay zekânın araştırılması ve geliştirilmesini desteklemek üzere yeni yatırımlar, mevcut üretici yapay zekâ sistemlerinin kamuya açık bir şekilde değerlendirilmesi, yapay zekânın ortaya çıkardığı riskleri azaltma ve getirdiği fırsatlardan yararlanma konularına yer veriliyor.
• İngiltere Çevrimiçi Güvenlik Yasasına ilişkin tasarı Whatsapp'ı korkuttu! Guardian'da yer alan habere göre yasa tasarısında değişiklik yapılmadığı takdirde Whatsapp'ın İngiltere'de hizmet vermeyeceği belirtiliyor. Sebebi ise tasarıdaki hükümlerin Whatsapp ve benzeri uçtan uca şifreleme kullanan mesajlaşma uygulamalarının, kullanıcıların mesajlarını çocukların cinsel istismarı materyallerinin tespiti amacıyla taramasını gerektirmesi. Bu tarama, uygulamaların uçtan uca şifreleme fonksiyonunu ortadan kaldıracağı için Whatsapp, Signal ve benzeri uygulamaların kullanıcılarına taahhüt ettiği gizlilik de ortadan kalkmış olacak.
• AB'deki gizlilik savunucularından ve veri koruma otoritelerinden (Örn. İtalya) gelen baskı ChatGPT'de bazı iyileştirmelere yol açmış gibi görünüyor. OpenAI, artık kullanıcıların sohbet geçmişini devre dışı bırakmasına izin veriyor. Kullanıcılar, ayarlar menüsü altında sohbet geçmişinin günlüğe kaydedilmesini devre dışı bırakabilecekler. Ancak bu seçenek, yalnızca ayar değiştirildikten sonra gerçekleşen görüşmeler için geçerli. Önceki konuşmalar, ChatGPT yapay zeka algoritmasının eğitimi için OpenAI'ın yapay zeka modellerinde kullanılabilir durumda kalacak.
• Çin'de, sahte olduğu düşünülen bir haberi ChatGPT kullanarak yaydığı iddia edilen kişinin tutuklandığı öğrenildi. Olayda, bir tren kazası hakkında sahte bir haber metni oluşturmak için ChatGPT kullanıldığı ve bu metnin bir blogda en az 20 hesapta paylaşıldığı belirtildi. Sahte haberi oluşturduğu düşünülen kişinin, Çin'de bu yıl yürürlüğe giren "derin sentez teknolojileri"ni düzenleyen kanun kapsamında tutuklandığı bildirildi.
• Boyner, internet sitesinde bir veri ihlal bildirimi yayımladı. Bildirime göre 6 Mayıs 2023'te Boyner'in YKM markası adına bazı kişilere Boyner'le ilgisi olmayan çeşitli tanıtım SMS'leri gönderilmiş. İhlali gerçekleştiren kişilerin, 28.04.2023 ila 06.05.2023 tarihleri arasında Boyner'in SMS gönderim hizmeti aldığı firma nezdindeki SMS gönderimi portalına ve bu portalda yer alan ve bir kısım müşterilere ait kişisel verilere eriştikleri tespit edilmiş. İhlalden GSM numaralarının ve SMS log kayıtlarının etkilendiği de ayrıca belirtiliyor. İhlalden etkilenip etkilenmediğinizi öğrenmek için Boyner'e yukarıda belirttiğimiz duyuruda yer alan iletişim kanallarından başvuruda bulunabilirsiniz.
• Amerikan Barolar Birliği (ABA), yaklaşık 1,4 milyon üyenin kullanıcı bilgilerini etkileyen bir veri ihlali yaşadı. Barolar Birliği, veri ihlalinin 2018'den önceki eski Birlik internet sitesinde ve 2018'den bu yana kullanılan Birlik Kariyer Merkezinde kullanılan kullanıcı adlarını ve hesap oluşturma sırasında rastgele oluşturulup atanan şifreleri etkilediğini açıkladı.
• T-Mobile'da ikinci veri ihlali! Ocak ayında yaşadığı ve yaklaşık 37 milyon kişiyi etkileyen veri ihlalinden sonra bu yılın Şubat ayından Mart ayına kadar yaşanan veri ihlali bu kez 836 kişiyi etkiliyor. Ancak bu 836 kişinin sosyal güvenlik numaralarından kimlik numaralarına, pin kodlarından tam adlar, fatura adreslerinden telefon numaralarına, sahip oldukları hat sayısından müşterinin hangi abonelik planına ve özelliklerine sahip olduğunu içerir bilgiler veri ihlaline maruz kalmış.
Yüz tanıma şirketine 5.200.000 € para cezası verildi
KİM uygulaması geçtiğimiz günlerde epey ses getirmişti. Peki ne yapıyordu bu KİM? Temelinde yüz tanıma vardı. Gelin şimdi Fransız veri koruma otoritesi CNIL'in yüz tanıma şirketi Clearview AI'a verdiği para cezasına odaklanalım.

Fransız veri koruma otoritesi CNIL, Clearview AI'a 5.200.000 € para cezası verdi. Clearview AI, sosyal ağlar da dahil olmak üzere çok çeşitli web sitelerinden fotoğraflar toplayarak bir kişinin fotoğraf kullanılarak aranabileceği bir arama motoru aracılığıyla, insanların görüntülerinden oluşan veri tabanına erişimi kolluk kuvvetlerine satmış ve bundan dolayı CNIL tarafından 17 Ekim 2022'de 20 milyon € tutarında para cezasına çarptırılmış; buna ek olarak şirkete Fransa'da ikamet eden kişiler hakkında herhangi bir yasal dayanak olmaksızın veri işlememesi ve toplanmış olan bu verilerin imhası kararı verilmişti.
Clearview AI'ın CNIL'in kararına uyması için iki ayı vardı ancak şirket bu süre içinde herhangi bir uygunluk kanıtı sunmamış. Akabinde 13 Nisan 2023'te de CNIL, şirketin emre uymadığını değerlendirerek Clearview AI'a Ekim 2022'deki cezaya ek olarak 5.200.000 €'luk ek bir ceza kararı verdi.
2022'deki kararda Clearview AI'ın Fransa'daki milyonlarca internet kullanıcısının internette bulunan görüntülerinin toplanmasını mümkün kılan müdahaleci ve yoğun faaliyetleri göz önüne alındığında, bu verileri toplamak ve kullanmak konusunda Clearview AI'ın meşru bir menfaatinin bulunmadığı vurgulanmıştı. Keza sosyal medya da dahil olmak üzere çeşitli web siteleri üzerinden fotoğraflarına veya videolarına erişilebilen kişiler, görüntülerinin devletlerin kolluk kuvvetleri tarafından kullanılabilecek bir yüz tanıma sistemi sağlamak amacıyla Clearview AI tarafından işlenmesini makul bir şekilde beklemedikleri de belirtilmişti.
KİM'in veri tabanını üreten, derleyen ya da bu veri tabanı için veri toplayan şirket(ler) için benzeri bir süreç ülkemizde olur mu bilemeyiz, ancak KİM'in ses getirdiği bu günlerde Clearview AI'ın tekrar gündeme gelmesi manidar oldu.
Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Arda Altınok tarafından hazırlanarak, 17.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.
Uzaktan çalışırken gizliliğimizden uzaklaşıyor muyuz?
Uzaktan çalışma (“remote working”) sistemi, son yıllarda özellikle COVID-19 pandemisi ile birlikte daha da yaygın hale geldi. Başta fark edilmese de, bu sistemin yaygınlaşması ile birlikte, çalışanların kişisel verilerinin korunması konusunda yeni riskler ortaya çıktı. Özellikle işverenler tarafından ölçülülük ilkesinin sınırlarını aşan bazı uygulamalar, çalışanları tedirgin etmekte. Her ne kadar işletmelerin veri güvenliği de önem taşıyor olsa da, bu güvenliği sağlamak için çalışanların mahremiyetini ihlal edecek uygulamalar tercih edilmemeli.

Mahremiyet ihlal eden uygulamalar denilince akla ilk olarak çalışanın iletişimlerinin izlenmesi geliyor. Telefon, bilgisayar, internet, sosyal medya, e-posta kullanımının takip edilmesi gibi faaliyetler bu uygulama kapsamındaki en yaygın örneklerden.
İş ile alakalı iletişimler açısından çalışanın görevini nasıl ifa ettiğinin kontrolünü sağlamak amacıyla işverenin bir denetim hakkı olduğu kabul edilse de işverenin bu konuya ilişkin çalışanı aydınlatması gerekir. Buna karşılık işveren, çalışanın gerçekleştirdiği özel iletişimleri denetlemek isterse, bu noktada özel hayatın gizliliği ve haberleşme özgürlüğü gündeme gelir.
Bu konuyu farklı bir bakış açısı ile ele alan bir mahkeme kararı da bulunmakta: McLaren v. Microsoft Corporation. Bu davada şirket bilgisayarlarından gönderilen e-postaların şirketin mülkiyetinde olduğuna dayanılarak özel yaşam alanına müdahale edilmemesi konusunda bir beklentinin oluşamayacağı ve işverenin bu konudaki menfaatinin daha ağır basacağına hükmedilmiş.
Uzaktan çalışma sistemlerinde çalışanların mahremiyetinin ihlal edilmesi, hem çalışanlar hem de işverenler açısından olumsuz sonuçlar doğurabildiğinden, bu tür ihlallerin önlenmesi için birkaç adım atılabilir:
Gizlilik politikası oluşturun: İşverenler, çalışanların kişisel verilerinin ve mahremiyetlerinin korunması amacıyla çalışanların kişisel verilerinin nasıl kullanılacağı, işverenlerin hangi verilere erişebileceği ve bu verilerin nasıl korunacağı gibi konuların belirlendiği bir gizlilik politikası oluşturabilirler.
Veri erişimlerini sınırlayın: İşverenler, sadece ihtiyaç duydukları zamanlarda çalışanların verilerine erişebilmeli. Bu, sadece işverenlerin işleri için gerekli olan verilere erişebilecekleri anlamına geliyor. Ayrıca, işverenlerin çalışanların kişisel verilerini izlemesi için önceden onay alınması da diğer şartlardan birisi.
Şeffaf olun: İşverenler, çalışanların kişisel verilerini nasıl kullanacaklarını açıkça belirtmeli. Ayrıca, çalışanların verilerinin ne kadar süreyle saklanacağı ve verilerin kimlerle paylaşılacağı gibi konularda da şeffaf olunmalı.
Veri güvenliğini sağlayın: İşverenler ve çalışanlar, kişisel verilerinin güvenliğini sağlamak için uygun önlemleri almalılar. Bu, özellikle hassas verilerin işlenmesi durumunda daha da önem kazanıyor. İşletme bazında teknik ve idari tedbirler, uygun şifreleme teknolojileri gibi araçlar kullanarak verilerin güvenliğini sağlanmalı. Çalışanlar da bu tedbirler konusunda hassas davranmalı.
Farkındalık kazanın: İşverenler ve çalışanlar veri koruma konusunda belli periyotlarda eğitimler almalı. Bu konuda veri koruma alanında deneyimli kişilerden yüz yüze veya çevrimiçi eğitimler talep edilebilir. Önemli olan bu eğitimlerin işe yeni başlayan tüm çalışanlara aldırılması, öte yandan da tüm çalışanlara en azından 6 ayda bir bu eğitimler tekrarlanmalı.
Bu önlemler, işverenlerin çalışanların kişisel verilerinin güvenliğini korumalarına yardımcı olacağı gibi, çalışanların güvenini kazanmalarına ve işletmelerinin itibarını korumalarına da fayda sağlar. Ayrıca tüm bunların da veri koruma yasalarında, tüm dünyada, birer zorunluluk olduğunu da unutmamak gerekiyor.
Bir diğer endişe uyandıran konu ise: dijital/siber mobbing ve siber saldırılar.
Mobil cihazlar, anlık mesajlaşma uygulamaları, webcamler, sosyal ağ siteleri gibi internet erişimi olan uygulamalarının yaygın kullanımının dijital/siber mobbingin ortaya çıkışında önemli etkisi bulunuyor. Teknolojik cihazlarla kasıtlı yapılan taciz olarak tanımlanan dijital mobbing, işverenlerin çalışanları şahsi hesaplarından işletmeye yönelik reklam/tanıtım içerikli paylaşımlar yapmaya zorlaması, çalışanların mesai saatleri dışında işletme içi ortak iletişim ağlarından yoğun mesaj ve talimatlara maruz kalması, iletilere hızlı dönüşler beklenmesi gibi farklı şekillerde gözükebilir.
Bu duruma ek olarak, bu denli yoğun internet kullanımı ve sosyal ağlarda veri paylaşımının sonucu olarak çalışanların siber saldırılara maruz kalmaları da söz konusu.
Peki, uzaktan çalışanlar kendi kişisel verilerinin güvenliğini sağlamak için ne gibi önlemler alabilirler? İşte bu önlemlerden bazıları:
Güçlü şifreler kullanın: Güçlü şifreler, hesaplarınızın hacklenmesini önleyebilir. Şifrelerinizi sık sık değiştirin ve her hesap için farklı bir şifre kullanın.
Güvenilir antivirüs yazılımı kullanın: Bilgisayarınıza güvenilir bir antivirüs yazılımı yükleyin ve düzenli olarak güncellemelerini yapın.
İki aşamalı doğrulama kullanın: İki aşamalı doğrulama, hesaplarınızın güvenliğini artırır. Bu yöntem, hesabınıza giriş yapmak için şifreniz ve doğrulama kodu gibi ikinci bir doğrulama yöntemi gerektirir.
Özel ağlarda çalışın: Kamuya açık Wi-Fi ağlarını kullanmaktan kaçının ve sadece özel ağlarda çalışın. Özel ağlar, verilerinizi korumak için daha güvenlidir.
Verilerinizi yedekleyin: Verilerinizi düzenli olarak yedekleyin. Böylece, verileriniz kaybolursa veya hacklenirse, yedek verilerinizden geri yükleme yapabilirsiniz.
E-postalara dikkat edin: E-postaları dikkatli bir şekilde kontrol edin ve bilinmeyen e-postalardaki bağlantılara tıklamaktan kaçının. Bilinmeyen kişilerden gelen e-postalara karşı dikkatli olun ve onları açmadan önce doğrulama yapın.
Kişisel cihazları kullanmayın: Çalıştığınız işletmenin sağladığı cihazları kullanmaya özen gösterin. Kendi kişisel cihazlarınızı kullanmak yerine, işletmenin sağladığı cihazları kullanarak veri güvenliğinizi koruyabilirsiniz.
Güncelleştirmeleri yapın: Cihazlarınızın ve uygulamalarınızın güncelleştirmelerini düzenli olarak yapın. Bu güncelleştirmeler, güvenlik açıklarını düzeltir ve veri güvenliğinizi artırır.
Bu önlemleri alarak, çalışanlar kendi kişisel verilerinin güvenliğini koruyabilirler. Ayrıca, işletmelerin de çalışanlarına bu konuda eğitim vermesi ve güvenli çalışma koşulları sağlaması önemlidir.
Bu yazı Verini Koru gönüllüsü İrem Naz Yıldız tarafından hazırlanarak, 17.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.
KİM uygulaması kişisel verilerimizi ihlal mi ediyor?
İçişleri Bakanı Süleyman Soylu tarafından geçtiğimiz hafta bir söyleşi programında gösterilen KİM adlı uygulama veri mahremiyeti alanında da epey tartışıldı; bu konuda mevzuat ve Anayasa karşısında KİM uygulamasını değerlendiriyoruz.

Geçtiğimiz hafta Pazar günü Shiftdelete.net 'in Youtube kanalında TOGG içinde bir video söyleşi yapan İçişleri Bakanı Süleyman Soylu'nun kullandığı KİM adlı uygulama epey ses getirdi.
Videoda özetle Soylu, cep telefonuna yüklü KİM adlı bir mobil uygulama üzerinden akıllı telefonunda fotoğrafını çektiği kişinin 2 saniye gibi kısa bir sürede kimliğini tespit edebildiğini belirtti. Esas önemli olan ise Soylu'nun KİM için "sosyal medyadaki bütün süzmeleri yapar, Türkiye'deki olaylarla ilgili bütün süzmeleri yapar." şeklindeki ifadesi oldu. Çünkü Soylu'nun da belirttiği üzere KİM, çekilen fotoğrafta yer alan kişinin biyometrik verilerini işleyerek aynı zamanda kişinin sosyal medyadaki hesaplarından paylaşımlarına ve hatta internet ortamında o görüntünün yer aldığı tüm içeriklere kadar tüm verilere ulaşıyor.
Tabii bu videonun Youtube ve ardından Twitter'da paylaşılmasından sonra gerek siyasi gerekse veri mahremiyeti alanında ciddi tartışmalar yaşandı.
Peki bu uygulama ya da uygulamanın İçişleri Bakanlığı tarafından kullanılması veri koruma yasaları açısından nasıl yorumlanmalı?
6698 s. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 28'inci maddesine göre kişisel verilerin millî savunmayı, millî güvenliği, kamu güvenliğini, kamu düzenini veya ekonomik güvenliği sağlamaya yönelik olarak kanunla görev ve yetki verilmiş kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülen önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetler kapsamında işlenmesi kanundan istisna. Yani kanunda düzenlenen veri işlemeye ilişkin ölçülülük, orantılılık gibi ilkeler de, aydınlatma yükümlülüğü, gerektiğinde açık rıza alma yükümlülüğü gibi yükümlülükler de bu istisna hallerinde uygulanmıyor.
Öncelikle bu istisna hükmünün oldukça geniş olduğunu, ölçülülük, orantılılık ve öngörülebilirlik ilkelerini ise tam anlamıyla karşılamadığını düşünüyoruz.
Öte yandan ilgili madde açıkça kanunla görev ve yetki verilmiş kamu kurum ve kuruluşları tarafından kişisel verilerin işlenmesi gerektiğini belirtiyor. Diğer yandan veri işleme amacı da sadece önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetlerle sınırlı olmalı. Bu iki sınırlama oldukça önemli. Peki bireylerin biyometrik verilerini (KİM uygulamasının kullandığı fotoğraflar, yüz tanıma sistemlerinde biyometrik veri olarak işlenmekte) özellikle bireylerin sosyal medya hesaplarını ve kimlik bilgilerini tespit etmek için İçişleri Bakanlığı'na kanunlarla açıkça bir yetki veriliyor mu?
Cevap bizce hayır. Dolayısıyla burada KİM'in bu denli geniş amaçlar için kullanılması, bu faaliyetler noktasında KİM'in ve bakanlığın 6698 s. KVKK'ya tabi olmasının yanı sıra kişisel verileri işlenen bireyler açısından da veri mahremiyeti hakkının ihlali anlamına gelebilir. Öte yandan 3152 s. İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'da bakanlığa suç işlemeyi önleme, kamu düzenini koruma gibi genel görevler yüklenmişse de kişisel verilerin korunması hakkı anayasal bir temel hak olup bunun sınırlanması da ancak sınırlamaya ilişkin olarak öngörülebilir, sınırları ve kapsamı belli kanun hükümlerinin olması ve buna ek olarak sınırlamanın demokratik bir toplumda gerekli olması şartlarıyla mümkündür.
Yani KVKK'nın 28'inci maddesi kapsamında KİM uygulaması KVKK'dan muaftır çıkarımı yapılsa bile gerçekten de İçişleri Bakanı'nın ifade ettiği gibi bu uygulama sadece yüz tanımayla kalmayıp sosyal medya hesapları ve internet ortamındaki diğer bilgilerle eşleştirme yapıyorsa; artık burada kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının özüne demokratik bir toplumda gerekli olmayan ve ölçüsüz bir müdahale olduğu söylenmelidir. Öte yandan KİM uygulamasının KVKK'dan muaf olabilmesi için işleme amacının yalnızca önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetlerle sınırlı olması gerektiği düşünüldüğünde, bireylerin fotoğrafları ile sosyal medya hesaplarının eşleştirildiği bir veri tabanının varlığı varsayımında da bu veri işleme faaliyetinin önleyici, koruyucu ve istihbari olmadığını, işleme amacı bakımından KVKK'da yapılan sınırların aşıldığını söylemek yanlış olmaz.
Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Arda Altınok tarafından hazırlanarak, 17.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.
Aldanmak ya da aldanmamak: işte tüm mesele deepfake!
Önümüzdeki yılların belki de en büyük dezenformasyon tehlikesi deepfake! Sadece sosyal açıdan değil, bireysel açıdan da veri mahremiyetiyle deepfake videoların tehlikesinin farkında olmak, deepfake ile gerçeğin ayırt edilmesini sağlamak gerekiyor.

Deepfake şüphesiz ki önümüzdeki yılların belki de en sorunlu ve mücadele edilmesi gereken dezenformasyon yöntemlerinden birisi olacak. İşin sosyolojik ve politik etkileri bir yana, kişisel veri mahremiyeti sorunları da başı çekecek gibi gözüküyor. Düşünün, sizin kişisel verilerinizden belki de en ayırt edici olan yüzünüz ve sesiniz taklit ediliyor. Yeri geldiğinde biyometrik veri olarak kullanılabilen yüzünüz ve sesiniz manipüle edilerek yapılabilecekleri düşündüğünüzde ürperiyorsunuz değil mi?
Peki bir videonun deepfake olduğunu nasıl anlarız? Turk-Internet’ten Füsun S. Nebil’in önerilerini sizler için derledik:
1. Göz hareketleri doğal mı yoksa yapay mı gözüküyor? Genellikle deepfake videolarında göz kırpmanın olmadığını ya da doğal gözükmediğini görüyoruz. Öte yandan göz bebeklerinin hareketleri de size şüphe uyandırıyorsa o video deepfake olabilir. Dikkat!
2. Yüz hareketleri ve mimikler doğal mı yoksa yapay mı gözüküyor? Kişinin konuşma içeriği ve hararetiyle mimikleri örtüşmüyorsa o video yüksek ihtimalle deepfake olabilir.
3. Yüzdeki organların konumları olağan dışı mı? Örneğin kişinin yüzü, burnu, dudakları farklı yönlere bakıyorsa, gözler çok simetrikse, özellikle dudak hareketleriyle burun arasında bir korelasyon yoksa o videoda deepfake çanlarını çaldırmalısınız.
4. Videoda yer alan kişinin ulaşabildiğiniz orijinal ses kayıtlarını dinleyin. Fark var mı? Çünkü deepfake üreticileri genellikle sese değil videoya odaklandığı için çoğu zaman kişinin sesi ya çok robotik ya telaffuz olağan dışı olabiliyor. Arka planda hışırtı, uğultu veya kes/ yapıştır gibi hissiyatlar uyanıyorsa deepfake bir video izliyor olabilirsiniz.
5. Olağan dışı vücut şekli ya da hareketi varsa bir deepfake videosu izliyorsunuz demektir. Örneğin kişi sağa dönük ancak yüzü tam size doğru bakıyorsa burada olağan dışı bir hareket vardır. Ya da hareketli bir bedende sabit duran bir yüz/ kafa, size deepfake video ipcuçlarını verecektir.
6. Renk ve aydınlatmadaki uyumsuzluklar da ipucu olabilir. Cilt tonları, lekeler, aydınlatma ve olağandışı gölgeler izlediğiniz videonun deepfake olabileceğine işaret ediyor olabilir.
7. Son ve belki de en önemli ipucu ise: AKLINIZ :) İzlediğiniz videoda konuşan kişi ünlü birisiyse ve söyledikleri, daha önce söyledikleriyle çelişkiliyse orada bir durmak gerekiyor. Ya da söylediği sözler viral olmuş, Twitter’da trend topic olmuşsa orada da bir durmak gerekiyor. Her şeyden önce izlediğiniz her içeriğe ilk anda inanmamak, arka planını araştırmak ve teyit ettikten sonra bunu doğru kabul etmek ilk adım olmalı. İçeriği paylaşmak ise ilk adımı tamamladığınızdan eminseniz ikinci adımda yapılması gereken bir şey olmalı. Yoksa dezenformasyonun bir destekçisi de siz olabilirsiniz. Unutmayın, Türk Ceza Kanunu’na eklenen 217/A maddesiyle dezenformasyon içerikli paylaşımlarınız sebebiyle yargılanabilirsiniz.
Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Arda Altınok tarafından hazırlanarak, 17.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.
Boşanma davanızda kişisel verileri ihlal ediyor olabilirsiniz!
Gelişen teknolojiyle birlikte geçtiğimiz 20 yılda dijital kayıtlar davalarda da delil olmaya başladı. Özellikle ispat sürecinin zor olduğu boşanma davalarında dijital delillere sıklıkla başvuruluyor. Ancak boşanmak için delil sunmak isterken kişisel verileri ihlal edip etmediğinize de dikkat etmek gerekiyor.

Teknolojideki gelişmelerin yaratmış olduğu rüzgarı boşanma davalarında da hisseder olduk. Boşanma aşamasına gelindiğinde tarafların ileri sürdükleri iddiaları ispatlamaları gerekince adeta fırtına etkisiyle ses kayıtları, görüntü kayıtları, cep telefonu mesajları havada uçuşmaya başlıyor. Peki ya boşanma aşamasında olmaları, eşlerin birbirlerine ait kişisel verileri diledikleri gibi kullanmalarına olanak tanır mı?
Öncelikle bazı kavramları açıklayalım. Nedir bu “kişisel veri”, “kişisel verilerin işlenmesi”? Bir kimsenin kimliğini tespit edilebilir kılan her türlü bilgiyi kişisel veri olarak kabul edebiliriz. Dolayısıyla da eşlerden birinin, delil olarak diğer eşe ait mahkemeye sunacağı görüntüsünden ses kayıtlarına, mesajlarından sosyal aktivitelerine kadar pek çok bilgi de “kişisel veri” olarak adlandırılır. İşte bu tür bilgilerin diğer eş tarafından elde edilmesi, değiştirilmesi, saklanması, üçüncü kişilere aktarılması ve KVKK m. 3/1-e kapsamında “kişisel verilerin işlenmesi” tanımında yer alan diğer faaliyetlere konu edilmesi kişisel verilerin işlenmesi sonucunu doğurur. Nitekim boşanma davalarına baktığımızda genellikle, eşlerin birbirlerinden habersiz olarak ses veya görüntü kaydı aldıklarını, bu kayıtları depoladıklarını ve nihayetinde de mahkeme nezdinde bunları delil olarak kullanmak istediklerini görüyoruz.
Kural ilgili kişinin rızası olmaksızın verilerinin işlenemeyeceği olsa da, kanunun öngördüğü bazı hallerde istisnalar gündeme gelebilir. Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlenmesinin zorunlu olduğu hallerde özel nitelikli olmayan kişisel verilerin, ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenebilecek olması da bunun bir örneği. Dolayısıyla bu istisnaya dayanarak boşanma davalarında da eşler, haklılıklarını kanıtlamak veya kusurlu olmadıklarını ispatlamak için diğer eşin kişisel verilerini kullanabilmekte. Lakin bu kabul, eşlerden birinin komplo kurarak veyahut birtakım planlar yaparak diğer eşin aleyhine delil oluşturmasına ve bu delili de boşanma davasında kullanmasına olanak vermez. Dolayısıyla bu şekilde elde edilen hukuka aykırı deliller açısından konumuza bir parantez eklemekte yarar var.
Öncelikle hatırlamamız gereken bir kural var: “Kanuna aykırı olarak elde edilen bulgular delil olarak kabul edilemez.”. O zaman; bir davada kullanacağımız delillerin, konumuz özelinde ise kişisel verilerin, hukuka aykırı olarak elde edilip edilmediğinin tespiti, o delilin kullanılabilirliğini belirleyecek. Kişisel veriler açısından, elde ediliş biçiminin hukuka uygunluğunu belirlemekte KVKK bize yol gösterecek. Bu durumda KVKK’ya uygun olmayan bir biçimde elde edilen diğer eşin kişisel verilerinin delil olarak sunulduğu hallerde bir hukuka aykırı veri aktarımı ve hukuka aykırı bir veri işleme faaliyeti oluştuğunu söylemek mümkün.
Nitekim boşanma davalarında hukuka aykırı delillerin ileri sürülmesi, pek çok mahkeme kararına da konu olmuş bir sorun. Hatta gelin hemen birkaç tanesine birlikte göz atalım:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2011/703 E. 2012/70 K. sayılı ve 15.2.2012 tarihli kararına konu olan dosyada, eşlerden birinin mahkemeye sunduğu diğer eşe ait görüntü ve ses kayıtlarını içeren bir CD’nin delil niteliğini incelemiş. Genel Kurul yaptığı değerlendirmede CD’nin, diğer eşin rızası olmadan kaydedilmesi ve sırf boşanma davasında delil olarak kullanmak için bir kurgu sonucu oluşturulması nedenleriyle usulsüz olarak yaratılmış bir delil olduğunu belirtmiş. Bu nedenle de CD’nin hükme esas alınamayacağına karar vermiş. Yani Yargıtay Hukuk Genel Kurulu diğer eşe ait görüntü ve ses kayıtlarının delil olarak kabul edilebilmesi için diğer eşin rızasını ve delil olarak kullanma kurgusunun bulunmamasını şart koşmuş.
Yine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2002/2-617 E. 2002/648 K. sayılı ve 25.09.2002 tarihli bir kararında ise Kurul, eşlerden birinin günlüğünün diğer eş tarafından delil olarak kullanılabileceğini kabul etmiş. Bu kararını, yatak odasında yer alan bölmede bulunan bir not defterinin ele geçirilmesinin, bu mekânın eşlerin müşterek yaşam alanı olduğu ve defter sahibi eşin gizli mekânı olarak değerlendirilemeyeceği gerekçesine dayandırmış. Yani eşlerin yatak odasında yer alan notların, defterlerin veya yazılı materyallerin mahkemeye sunulması kimi hallerde mümkün.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2021/478 E. 2021/1604 K. sayılı ve 23.2.2021 tarihli kararına konu olan olayda; davacı eşin, davalı erkeğin telefonundaki sosyal medya uygulaması üzerinden başka bir kadınla yapmış olduğu cinsel içerikli yazışmaların ekran görüntülerini onun bilgisi ve rızası dışında sırf delil oluşturmak maksatlı alarak dosyaya delil olarak sunmasını hukuka aykırı bulmamış. Bu durumda ise kimi hallerde Yargıtay’ın sosyal medya hesaplarında evlilik birliğini sarsan davranışların ispatında hesap sahibinin izni olmaksızın alınan ekran görüntüsünü delil olarak kabul ettiğini görüyoruz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi vermiş olduğu 2007/17220 E. 2008/13614 K. sayılı 20.10.2008 tarihli başka bir kararına konu olayda ise eşlerden biri, diğer eşin bilgisi olmadan eve ses kayıt cihazı yerleştirerek, eşinin aleni olmayan konuşmalarını kaydetmiş ve bu kayıtla eşinin sadakat yükümlülüğüyle bağdaşmayan davranışlarının tespit etmiş. Mahkeme ise bu durumun, özel hayatın gizliliğini ihlal etmediğine ve hukuka aykırı olmadığına karar vermiş. Yani Daire sadakat yükümlülüğüne aykırılığı ispat için müşterek evde gizlice alınan ses kaydını delil olarak kabul etmiş. Büyük olasılıkla bu durumda Daire başka bir şekilde delil elde etmenin imkansızlığından yola çıktı. Fakat bu demek değildir ki her koşulda eşten habersiz alınan ses kaydı delil olarak kabul edilebilir.
Gördüğünüz gibi Yargıtay, boşanma davalarında mahkemeye sunulan ve kişisel veri içeren delilleri her somut olay üzerinde farklı biçimde değerlendirmiş. Hangi tür kayıtların mahkemeye delil olarak sunulabileceği hangilerinin sürülemeyeceği konusunda yerleşik kesin bir ayrım şimdilik bulunmuyor Bu noktada A verisini X halinde mahkeme kesin bir şekilde delil olarak kabul eder veya B verisini Y durumunda elde ederseniz mahkeme kesinlike bunu delil olarak kullanmaz şeklinde bir sonuca varamayız. Şimdilik hayatın akışı da dikkate alındığında gri alanların bol olduğunu söylemekle yetinelim. Lakin yine de belirtmeliyiz ki, hem KVKK hem de son Yargıtay kararları dikkate alındığında, boşanma davasında eşin başkaca bir ispat vasıtasının bulunmadığı, ancak ve ancak diğer eşe ait kişisel verileri elde etme ve kaydetme yoluyla iddiasını ispatlayabileceği ve yine bu verileri aylnızca ispat aracı olarak kullanmak üzere elde ettiği hallerde KVKK m.5/2-e koşulunun karşılandığı kabul edilmekte.
Konu hakkında üzerinde durulması gereken bir diğer istisna ise KVKK m.28/1-a hükmü. Bu düzenleme gereğince, aynı konutta yaşayan eşlerin üçüncü kişilere vermemek ve veri güvenliğine ilişkin yükümlülüklere uymak kaydıyla birbirlerinin kişisel verilerini işlemeleri halinde KVKK uygulanmaz. Dolayısıyla aynı konutu paylaşan eşlerin, birbirlerine ait ses ve görüntü kayıtları almaları üçüncü kişilere verilmediği ve alenileştirilmediği müddetçe istisna teşkil eder. Lakin boşanma davasında mahkemeye verilmek üzere diğer eşe ait olan kişisel verilerin işlenmesi, zaten bu verilerin üçüncü kişilere verilmesi sonucunu da beraberinde getireceğinden bu hükmün uygulamasının önünde bir engel bulunduğunu söyleyebiliriz
Netice itibariyle, boşanma davalarında eşlerin birbirlerine ait kişisel verilerini kullanması sorunu, her bir somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmeli. Üst mahkeme kararlarındaki çelişkiler, hangi kişisel verilerin hükme esas alınabileceği hangilerinin alınmayacağı konusunda kesin bir ayrım yapmamızı engelliyor. Her halükarda eşlerin birbirlerinin verilerini kaydederken dikkatli olmasında yarar var. Bununla birlikte unutulmamalıdır ki, Türk Ceza Kanunu kapsamında kişisel verilerin hukuka aykırı olarak elde edilmesi ve kaydedilmesi, özel hayata ve hayatın gizliliğine karşı işlenen suçlar arasında yer alır. Mahkemeye sunacağınız bir ses, bir görüntü, bir mesajlaşma kaydı, boşanma davasında lehinize görünse bile sizi aynı zamanda bir ceza davasında sanık konumuna getirebilir. O nedenle tavsiyemiz, boşanma davasında sunmayı planladığınız veri ihlali yaratabilecek bir delil söz konusu ise mutlaka süreci, hukuk danışmanlarından görüş alarak ilerletilmeniz.
Bu yazı Verini Koru gönüllüsü Beril Güçlü tarafından hazırlanarak, 17.05.2023 tarihli bültenimizde yayınlanmıştır.
Bu sayılık da bu kadardı, bir sonraki sayı görüşmek üzere!
Katkılarınızdan ve geri bildirimlerinizden mutluluk duyuyoruz. Özgün içeriklerinizle bizlere katkı sağlamak, veri mahremiyeti farkındalığını sağlamak için bizimle çalışmak için bizimle [email protected] adresinden iletişime geçebilirsiniz.
Ayrıca Linkedin, Twitter ve Instagram hesaplarımızı takip edebilir, websitemizi inceleyebilirsiniz.




