Anthropic'in 'Project Panama' projesi: Milyonlarca kitap tarandı ve imha edildi

Yapay zekâ şirketi Anthropic'in, sohbet robotu Claude'u eğitmek amacıyla milyonlarca basılı kitabı satın alıp taradıktan sonra imha ettiği ortaya çıktı. Bilgi, şirket aleyhine açılan bir telif hakkı davasında mahkeme kayıtlarının kamuoyuna açılmasıyla gün yüzüne çıktı. Mahkeme belgelerine göre şirket, kitapları dijital ortama aktarmak için ciltlerini sökerek sayfa sayfa taradı, işlem tamamlandıktan sonra fiziksel kopyaları attı.

Çalışma, Anthropic'in 2024 yılında başlattığı ve "Project Panama" adı verilen gizli bir proje kapsamında yürütüldü. Projenin amacı, yapay zekâ modelini eğitmek için mümkün olduğunca geniş bir kitap arşivi oluşturmaktı. 

Belgeler, şirketin bu yöntemi tercih etme nedenini de ortaya koyuyor: Anthropic, yapay zekâ modelini eğitmek için gereken devasa miktarda metni hızla elde etmek isterken, her yazarla ayrı ayrı lisans anlaşması yapmanın hem zaman hem maliyet açısından çok daha külfetli olacağını hesap ederek, kitapları toptan satın alıp taramayı daha hızlı, ucuz ve pratik bir çözüm olarak görmüştü. Ancak bu yaklaşımın telif haklarını ihlâl edip etmediği, açılan davaların temelini oluşturuyor.

Kitaplar nasıl işleniyor

Washington Post'un ulaştığı mahkeme dosyalarına göre süreç oldukça sistematik. Bir tarama şirketi, kitapları "hidrolik güçle çalışan bir kesme makinesi" kullanarak "düzgünce" kesiyor. Sayfalar ardından "yüksek hızlı, yüksek kaliteli, üretim düzeyinde tarayıcılarla" taranıyor. Fiziksel kitaplar bu işlemden sonra geri dönüşüme gönderiliyor. Projeye, daha önce Google Books projesinde çalışmış eski bir Google yöneticisi de dahil edildi. Proje, altı aylık bir süre içinde 500 bin ile 2 milyon arasında kitabı dijitalleştirmeyi hedefliyordu.

Avrupa'daki sahaflarda fark edilen hareketlilik

Avrupa'daki sahaflar, son aylarda benzer bir hareketlilik fark etti. Bildirilenlere göre Almanya'daki bir sahaf, mayıs ayı başlarında gece yarısından sonra, 03:00 ile 05:00 arasında art arda gelen ve otomatikmiş gibi görünen siparişler almaya başladı. Siparişlerin merkezinin Kanada'daki Zoom Books adlı bir şirket olduğu belirlendi.

Şirket, piyasa değeri yüksek nadir eserler yerine 1970 sonrası ISBN numarasına sahip, kurgu dışı ve uzun süredir satılamayan kitapları hedefliyor. Depolardan sızan görüntülerde kitapların büyük kasalara gelişigüzel atıldığı ve yerlerde sürüklendiği görüldü; bu durum, alımın olağan bir ticari davranış olmadığını gösteriyor. Çekya-Almanya sınırında kurulan bir ara depoya, sadece Almanya'dan 700 bin, dünya genelinden ise yaklaşık 3 milyon kitabın girdiği öne sürülüyor.

Adil kullanım tartışması ve 'kültürel tasfiye'

Sahaflar, bu süreci kitap ticaretinin ötesinde bir kültürel tasfiye olarak tanımlıyor. Verfassungsblog'a göre bu görünüşte hantal yöntemin ardındaki beklenti, sürecin ABD telif hukukundaki adil kullanım hükmü kapsamına gireceği düşüncesi. Zoom Books'un topladığı, büyük bir pazarı olmayan ama yapay zekâ modelleri için daha önce kullanılmamış eğitim materyali sunan bu kitaplar, AI şirketlerinin veri toplama yöntemleri ve telif hakkı hukuku üzerine tartışmayı yeni bir aşamaya taşıyor.