Asgari Ücret Beklentileri

Asgari ücretin 7-8 milyon kişiyi ilgilendirdiği ifade ediliyor. Aslında bu tam olarak doğru değil. Asgari ücret dolaylı olarak tüm vatandaşları ilgilendiriyor. Asgari ücret, çalışanları yakından ilgilendirdiği gibi sosyal yardım alanları, işsizleri, işverenleri ve kamuyu ilgilendiriyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygulanan idari para cezaları asgari ücret tutarının brütü dikkate alınarak uygulanır. Ayrıca işveren için uygulanan prim teşvikleri ve İŞKUR destekleri genellikle asgari ücret tutarı üzerinden belirlenir. İşçi açısından asgari ücret satın alım gücünü ifade eder. Öte yandan işverenler açısından işçilik maliyetlerinin yani üretim maliyetlerinin artması anlamına geliyor.

Bu bakımdan, işçi, işveren ve kamu kesiminin dengeli, makul, refah payı olan ve insanca yaşamaya yetecek unsurları vurgulaması gerçekten önemli. Bu unsurların kesişimi nasıl belirlenecek? Elde olan veriler neler? Asgari ücret artış oranı tüm ücretliler için geçerli mi? Verileri ortaya koyarak değerlendirelim.

Veriler ve asgari ücret beklentileri

Asgari ücret görüşmeleri Türk-İş tarafından her ay açıklanan açlık sınırı rakamının telaffuz edilmesiyle başladı. İşçi tarafına göre asgari ücret en az 7.785 TL olmalıdır. Peki, asgari ücret tespit komisyonu masasında olmayan sendikalar bu rakamı destekliyorlar mı?

DİSK asgari ücretin en az net 13 bin 200 TL olmasını ve 2023 yılı içinde yeniden değerlendirilmesini talep ediyor. Öte yandan, 2021 yılı Aralık ayına göre Kasım ayı enflasyon verilerine baktığımızda, 11 aylık enflasyon oranı TÜİK’e göre %62,35.

Vergi harçlar ve çeşitli bakanlıklar tarafından uygulanacak idari para cezalarının artış oranı olan yeniden değerleme oranı ise %122,93 olarak belirlendi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kamuoyu beklentisini 7.845, 50 TL olarak açıkladı. Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanı 500-600 doların altında olması gerektiğini ifade etti. Mercer’in 2023 raporuna göre ise 2023 Ocak ayında %43 olmak üzere, 2023 yılında toplam %61 zam beklentisi olduğu açıklandı.

2022 yılı kira artış oranları 

Ücretlilerin bütçesinde önemli yer tutan giderlerden biri de konut kira giderleridir. Kira artış oranları Türk Borçlar Kanunu’nun 344. Maddesine göre belirlenir. Taraflarca bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki 12 aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla belirlenecektir.

Kasım ayı enflasyon verileriyle birlikte 2022 Kasım ayı kira zammı oranı %70,36 olarak gerçekleşti. Ofis ve işyeri kiralarında bu oran uygulanacak. Konut kiralarında ise üst sınır uygulanıyor. Buna göre 11.06.2022-01.07.2023 döneminde konut kiralarındaki artış oranı en fazla %25 olarak uygulanacak. Konut kiralarında üst sınır uygulansa da fiili olarak yapılan artışlar, % 25 oranının çok üzerinde.

Asgari ücret ne olacak?

Kasım ayı kira artış oranının %70,36, yukarıda belirtildiği şekilde 11 aylık enflasyon ortalamasının % 91,75 olduğu, yeniden değerleme oranının 122,93 olduğu, kamu ve işçi tarafının açıkladıkları rakamlarına göre %40-45'lik bir artış oranı hesaplandığı ortada. Bu oranlar dikkate alındığında %70 ila %45 arasında bir asgari ücret artışı olacağı öngörülebilir.

Ücretlilerin tamamı asgari ücret artış oranında zam alır mı?

Belirlenecek ücret zammı sadece asgari ücretliler için geçerlidir. Asgari ücretin üzerinde ücret alanların zam oranı iş sözleşmelerine ve işverenin insiyatifine göre belirlenecektir. İş sözleşmelerinde ücretin asgari ücret artış oranında artırılacağına ilişkin açıklama var ise bu çalışanların ücretleri de asgari ücret artış oranında arttırılacaktır. İş sözleşmelerinde bu şekilde bir ifade bulunmayan çalışanlar daha düşük oranlarda ücret zamlarıyla karşılaşabilirler. Yani asgari ücret artış oranı tüm ücretlerin aynı oranda yükselmesine neden olmaz. Yüksek asgari ücret artış oranlarının sonucu olarak asgari ücretliler ve asgari ücrete yakın ücretlerle çalışanların oranı artar ve asgari ücret zaman içerisinde ortalama ücret olur.

Sonuç

Kullandığımız mal ve hizmetlerin fiyatları geçmiş yıla göre ortalama 3 kat artmış durumda. İşverenler üretim maliyetlerindeki artışları fiyatlara hızlıca yansıtabilirken işçilerin ücret zammı sonradan yapılıyor. Ayrıca işverenlere yönelik birçok teşvik ve destek uygulanıyor.

Bu çerçevede, kamu tarafının araştırma rakamları ve açlık sınırı olarak belirtilen rakam yetersizdir. Asgari ücret artış oranının %60-%70 arasında bir oran olması açıklanan dengeli makul ve insanca yaşamaya yetecek bir ücret unsurlarının kesişimine daha yakın. Ayrıca, asgari ücret tutarı belirlenirken işçinin geçmişte katlandığı enflasyon oranının kendisine zam olarak verildiği de unutulmamalı.