Avrupa’nın geçidi nereye açılacak?

Bu ay başında Avrupa Komisyonu, Küresel Geçit diye tercüme edilebilecek Global Gateway projesini açıkladı. 2021-2027 arasında 300 milyar avro tutarında dev bir yatırımı hedefleyen Global Gateway, AB’nin Çin’in Kuşak ve Yol projesine yanıtı olarak değerlendiriliyor.

Çin, çoğu gelişmekte olan ülkelere büyük altyapı yatırımları gerçekleştirerek, kara ve deniz yoluyla tüketim merkezlerine hızlı ulaşım sağlamayı planlıyor. 2014’te ilan edilen proje dört nala sürüyor. Birçok ülkeyi borç batağına sokması ve Çin’in etkinliğini artırması sebebiyle eleştirilen bu Yeni İpek Yolu’na karşı AB ilk büyük hamlesini yapmışa benziyor.

Tam olarak ne demek istediniz?

Ancak Küresel Geçit’in tam olarak neyi kapsadığını çözmek henüz pek mümkün değil. AB, o bilindik diplomatik üslubuyla projenin “dijital, enerji ve ulaşımda akıllı, temiz ve güvenilir bağlar kurmak ve dünya çapında sağlık, eğitim ve araştırma sistemlerini güçlendirmek” amaçlarını taşıdığını açıkladı.

Bunun ne şekilde somutlaşacağı belirsiz. Ancak demokratik değerlere vurgu var. Açıklamada, kaliteli altyapı, en yüksek sosyal ve ekolojik standartlarla AB’nin demokratik değerlerine ve uluslararası normlara uyumun altı özellikle çizilmiş. 

Çin, AB’nin hala kendi sahası olarak değerlendirdiği Afrika’da değil, yanı başındaki Doğu Avrupa’da Kuşak ve Yol projesiyle gayet aktif. Ancak sadece işe ayrılan bütçe bile AB’nin Çin’e alternatif olma ihtimalini sorgulatıyor.  

Parayı kim verecek?

İlan edilen bütçe 300 milyar dolar. Ancak bunun sadece 18 milyar dolarını AB bütçesi karşılayacak. Asıl bütçenin, Avrupa devletleri ve kurumlarınca üstleneceği öngörülüyor.

AB, parayı denkleştirmeye çalışırken, Çin’in 2027’ye kadar kendi projesine 1,3 trilyon dolar harcaması bekleniyor. 

Çin, Batı’yla arasındaki ticarette her sene 540 milyar dolar fazla veriyor. Nasıl toplanacağı belli olmayan senelik 60 milyar dolarlık bir yatırımla buna karşı koymanın pek işe yaramayacağı değerlendirmeleri yapılıyor.

Çin’in Kuşak ve Yol projesi nedeniyle birçok devlet, büyük borç yükü altında ezilip özellikle limanlarını Çin’e satmak zorunda kalmıştı. AB, kendi modelinin şeffaf ve sürdürülebilir bir borçlanma getireceği iddiasında. 

Neler yapılacak?

İlk sıralanan yatırımlar şöyle: Latin Amerika’ya fiber optik kablo ağı kurulması, Afrika’da hidrojen temelli temiz enerji, Kuzey Afrika devletlerini Avrupa’ya bağlayanlar başta olmak üzere ulaşım, fakir ülkelerde aşı üretimi ve diğer sağlık hizmetleri, Erasmus + programının geliştirilerek Avrupa’nın bilim merkezi özelliğinin güçlendirilmesi. 

Çin projesi borçlandırmaya dayanırken AB projesinin asıl finansal temelinin kamu ve özel sektör yatırımı olacağı ileri sürülüyor. 

AB’nin projesinin çok heyecan yaratmadığı söylenebilir. Gecikmiş, belirsiz ve ekonomik açıdan zayıf bulanlar çok. Brexit’le güç ve itibar kaybeden, Macaristan ve Polonya gibi Birliği içeriden baltalayanlara karşı çaresiz gözüken bir AB var. ABD’nin odak değiştirmesi, enerjide Rusya’ya bağımlılık derken tablo çok parlak değil.

Öte yandan, tüm bunlardan dolayı AB ya da AB’nin çelik çekirdeği Almanya ve Fransa önderliğinde bir grup ülke, kendine yeni dünya düzeninde yer bulmak zorunda. 

NATO’dan bağımsız bir Avrupa ordusu projesi hem Merkel hem de Macron tarafından dillendirilmişti. Şayet Küresel Geçit projesi somutlaşır ve Avrupa ordusu fikri de taraftar kazanırsa, yorgun Avrupa “ben de varım” diyebilir. Bunun da Türkiye bakımından bir hayli etkili sonuçları olabilir.

Ben gelişmeleri o gözle takip etmeye devam edeceğim.