Bağ (Ligature)

^{Tipografik Anatomi’den bağ örnekleri.}

Bağ, bazı karakterlerin yan yana geldiklerinde, yapıları gereği birbirleriyle olan rahatsız edici etkileşimini azaltmak ya da görsel zenginlik katmak amacıyla bağlanarak tasarlanmış ve bir glif olmuş hâllerine verilen addır. ¹  Ligatür şeklinde İngilizce okunuşuyla kullanıldığı da görülen bağlar, Sümer çivi, Brahmi ve Runik yazıları başta olmak üzere el yazması dönemde sıklıkla kullanılmışlardır. Latin alfabesindeki kullanımı ise yazı kısaltmalarında kullanımı ile yazım hızını artırması sonucu sıklaşmıştır. Taşınabilir yazı ile basımcılık döneminde birçok bağ ve dolayısıyla glif yazıya dahil edilmiş, fotodizgi döneminde bu kullanım artmış, masaüstü yayıncılık ve dijital tipografiyle birlikte bağ kullanımı oldukça genişlemiştir.²

Taşınabilir yazı döneminde el ile ayarlandığı gibi yazı tasarımı programlarında da bağın kendisinin ve uyumlamasının ayrıca programlanması gereken, tarihsel ve dilbilimsel nedenlerden dolayı da tasarlanabilen bağlar, iki türe ayrılır: 

1. Genelgeçer Bağlar: fl, fi, ff, ffl, ffi, ft —ve bazen tasarımın yapısına göre Th, TT, fb, fh, fk— gibi karakterler arasında sıklıkla görülen, ardışık kullanıldıkları zaman, anatomik ve matematiksel problemler oluşturan karakterlerin oluşturdukları bağlardır.

2. Seçmeli Bağlar: st, ct, sp, fs gibi ardışık kullanıldıkları zaman, anatomik ve matematiksel problemler oluşturmasalar da yazı tasarımcısının isteğine bağlı olarak tasarım setine ilave ettiği, görsel zenginlik amacıyla tasarlanan bağlardır.

[1] Felici James, The Complete Manual of Typography, s. 63, 314 ↑
[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Typographic_ligature ↑

Herkese iyi yıllar!
Şubat ayında görüşmek üzere!